Pełnomocnik z urzędu dostanie 4050 zł mimo wniosku złożonego po zakończeniu sprawy

Pełnomocnik z urzędu (adwokat) działający za powoda M.M. w sprawie

o zapłatę przeciwko Skarbowi Państwa – Prezesowi Sądu Rejonowego dla

Krakowa – Nowej Huty w Krakowie wniósł o uzasadnienie postanowienia Sądu

Najwyższego z 24 marca 2026 r., I CNP 85/24, wydanego w przedmiocie

wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu. Wspomnianym postanowieniem Sąd

Najwyższy przyznał wnioskodawcy ze środków Skarbu Państwa – Sądu

Okręgowego w Krakowie kwotę 4050 zł powiększoną o należny podatek VAT

tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu.

Orzeczenie to zapadło na skutek wniosku (oznaczonego jako „Wniosek

o uzupełnienie orzeczenia”) datowanego na 27 lutego 2026 r., a złożonego po tym,

jak postanowieniem z 19 grudnia 2025 r. Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia do

rozpoznania wniesionej przez powoda skargi o stwierdzenie niezgodności

z prawem prawomocnego wyroku. W orzeczeniu tym nie zawarto rozstrzygnięcia

o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej dla pełnomocnika reprezentującego

powoda z urzędu, gdyż, jak wyjaśniono w uzasadnieniu postanowienia, nie

zgłoszono w tym przedmiocie prawidłowego wniosku. Pełnomocnik nie złożył

bowiem oświadczenia, o którym mowa w § 3 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb

Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata

z urzędu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przed przejściem do wyjaśnienia meritum rozstrzygnięcia z 24 marca

2026 r. należało odnieść się do dwóch kwestii wstępnych.

Po pierwsze, wnioskodawca nie mógł wnosić, w sposób wiążący dla Sądu,

o uzasadnienie postanowienia z 24 marca 2026 r. Orzeczenie to jest bowiem

niezaskarżalne, a zatem zasadniczo nie podlega uzasadnieniu, co wprost wynika

z art. 357 § 1 zd. 1 k.p.c. Zaistniały w sprawie układ zdarzeń przemawia jednak za

sporządzeniem uzasadnienia w celu zilustrowania zasad wynagradzania

I CNP 85/24

3

pełnomocników działających z urzędu. Działanie to jest przy tym zgodne

z ustrojową rolą Sądu Najwyższego (art. 1 pkt 1 lit. a u.s.n.) oraz generalną zasadą

publikacji motywów orzeczeń wydawanych przez ten Sąd (art. 8 zd. 1 u.s.n.).

Po drugie, postanowienie z 24 marca 2026 r. – wbrew intencjom

wnioskodawcy wyrażonym we wniosku z 27 lutego 2026 r. – nie stanowiło

uzupełnienia orzeczenia z 19 grudnia 2025 r. Pierwotnie wydane postanowienie nie

było bowiem dotknięte uchybieniem, o którym mowa w art. 351 § 1 k.p.c. Brak

rozstrzygnięcia o wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu był celowy, a jego motywy

(czyli niezłożenie prawidłowego wniosku w tym przedmiocie) zostały omówione

w uzasadnieniu wspomnianego ostatnio postanowienia.

W związku z powyższym pismo z 27 lutego 2026 r. zostało potraktowane

jako zawierające zgłoszony po raz pierwszy prawidłowy (kompletny) wniosek

o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej pełnomocnikowi

reprezentującemu skarżącego z urzędu. Podlegał on przy tym uwzględnieniu, gdyż

wnioskodawca sporządził i wniósł skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia, a wynik sprawy (odmowa przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania) nie uzasadniał zasądzenia kosztów od strony przeciwnej.

Bez znaczenia dla konieczności uwzględnienia wniosku było przy tym to, że

został on zgłoszony już po prawomocnym zakończeniu postępowania ze skargi,

o której mowa w art. 4241 § 1 k.p.c. Wynagrodzenie pełnomocnika

reprezentującego stronę (w postępowaniu nieprocesowym – uczestnika) z urzędu

nie stanowi bowiem, ściśle rzecz biorąc, kosztów procesu w rozumieniu

art. 98 § 1 k.p.c., a zatem roszczenie o przyznanie tego wynagrodzenia nie wygasa

na zasadzie określonej w art. 109 § 1 k.p.c.

Do wygaśnięcia takiego doszłoby tylko w sytuacji, w której strona

reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu, jako wygrywająca sprawę, miałaby

roszczenie o zwrot kosztów procesu od strony przeciwnej, na zasadzie wyrażonej

w art. 98 § 1 k.p.c. – lecz nie złożyła wcześniej wniosku o zasądzenie kosztów od

przeciwnika procesowego, wskutek czego roszczenie o zwrot tych kosztów

wygasło. Wprawdzie bowiem § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki

I CNP 85/24

4

samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez

adwokata z urzędu przewiduje subsydiarną odpowiedzialność Skarbu Państwa za

koszty nieopłaconej pomocy prawnej w sytuacji zasądzenia kosztów procesu od

drugiej strony, jednak warunkiem tej odpowiedzialności jest wykazanie

bezskuteczności egzekucji zasądzonych kosztów. Jeśli więc takie zasądzenie nie

nastąpiłoby z powodu niezłożenia przez pełnomocnika z urzędu stosownego

wniosku, to – wobec niemożliwości uzyskania kosztów od drugiej strony (z uwagi

skutki działania art. 109 § 1 k.p.c.) – pełnomocnik ten utraciłby również możliwość

wnioskowania o te koszty od Skarbu Państwa. Przypadek ten jest jednak odmienny

od zaistniałego w sprawie.

Jest wprawdzie ze wszech miar pożądane, by wniosek w tym przedmiocie

był zgłaszany możliwie wcześnie (in casu prawidłowe złożenie go już w skardze

sprawiłoby, że kwestia tego wynagrodzenia zostałaby zamknięta już w grudniu

2025 r.), jednak żaden przepis nie pozbawia pełnomocnika działającego z urzędu

prawa do wynagrodzenia od Skarbu Państwa tylko dlatego, że nie złożył on

wniosku o jego przyznanie w toku sprawy. Przeciwnie, jest oczywiste, że praca

wykonywana przez pełnomocników obowiązkowo (i nie na zasadach rynkowych)

zasadniczo powinna zostać wynagrodzona – chyba że z jakichś względów

zdecydują się oni na nieskładanie wniosku w tym przedmiocie, względnie wniosek

podlegać będzie oddaleniu z uwagi na brak rzeczywistej pomocy prawnej

(zob. postanowienie SN z 8 września 2022 r., III CZ 215/22).

Za możliwością przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej już po

wydaniu orzeczenia co do istoty sprawy przemawia także § 3 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb

Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (i podobnie wcześniejszych

rozporządzeń). Stanowi on bowiem, że wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej

pomocy prawnej zawiera oświadczenie, że opłata nie została zapłacona w całości

lub w części. Teoretycznie niewykluczone jest bowiem oczekiwanie przez

pełnomocnika na pokrycie wspomnianej opłaty np. przez samą stronę (a nie ze

środków publicznych) aż do zakończenia toku postępowania.

I CNP 85/24

5

W związku z powyższym zawarty w piśmie z 27 lutego 2026 r. wniosek nie

był spóźniony i podlegał rozpoznaniu. O wysokości opłaty orzeczono z kolei na

podstawie § 8 pkt 6 w zw. z § 16 ust. 5 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb

Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, stosując aktualne stawki opłat na

podstawie § 24 tegoż rozporządzenia.

Beata Janiszewska

[J.T.]

[a.ł]