Sąd Najwyższy nie przyjął skargi w podziale majątku, wnioskodawczyni zapłaci 2700 zł

Postanowieniem z 16 lipca 2024 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie orzekając na

skutek apelacji wnioskodawczyni G.R. i uczestnika E.R. zmienił postanowienie

końcowe Sądu Rejonowego w Szczytnie z 12 lutego 2024 r., rozstrzygające o

podziale majątku wspólnego zainteresowanych w ten sposób, że umorzył

I CSK 101/25

2

postępowanie apelacyjne wywołane apelacją wnioskodawczyni od punktu VII

zaskarżonego postanowienia (punkt I.), oddalił apelację wnioskodawczyni w

pozostałej części (punkt II.), zmienił zaskarżone postanowienie w punkcie VIII w ten

sposób, że zasądzoną nim od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni kwotę 5 000 zł

obniżył do kwoty 2 000 zł, płatną do dnia 16 sierpnia 2024 r. z ustawowymi

odsetkami za opóźnienie na wypadek uchybienia temu terminowi (punkt III.), oddalił

apelację uczestnika w pozostałym zakresie (punkt IV) oraz oddalił wnioski

wnioskodawczyni i uczestnika o zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego

(punkt V.).

Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez

wnioskodawczynię G.R.

Skarżąca we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołała się na

przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

Jej zdaniem w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, na tle

wzajemnej relacji i wykładni art. 31 § 1 i 2 k.r.o., art. 45 § 1 k.r.o., art. 415 k.c.,

a także art. 567 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 684 k.p.c., a mianowicie: „Czy

w postępowaniu o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej

między małżonkami (art. 567 § 1 i 3 k.p.c. w związku z art. 684 k.p.c.), w ramach

rozliczeń dokonywanych w oparciu o przepis art. 45 § 1 k.r.o. mogą być

rachunkowo uwzględniane potencjalne, możliwe do osiągnięcia w trakcie

wspólności majątkowej małżeńskiej dochody z działalności zarobkowej małżonka,

które jednak nie weszły do tego majątku z przyczyn przez niego zawinionych,

w wyniku podjętych przezeń działań celowych, zmierzających do uszczuplenia

majątku wspólnego kosztem drugiego małżonka, a w związku z tym, czy sąd

z urzędu rozstrzyga o roszczeniach wynikających z zawinionego przez jednego

z małżonków zmniejszenia wysokości dochodów w okresie wspólności majątkowej

małżeńskiej, które zgodnie z art. 31 § 2 pkt. 1 k.r.o. powinny wejść do majątku

wspólnego?”.

Uczestnik w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o odmowę przyjęcia jej

do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I CSK 101/25

3

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego

rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej

doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi

swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi

nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd

Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej

okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne

i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być

osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze

publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej

pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją

sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania

prawa w każdej indywidualnej sprawie.

W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że wskazanie

przyczyny określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nakłada na skarżącego obowiązek

przedstawienia zagadnienia o charakterze abstrakcyjnym wraz z argumentami

prowadzącymi do rozbieżnych ocen prawnych, wykazania, że nie zostało ono

rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie go ma znaczenie

nie tylko dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy, ale także innych podobnych

spraw, przyczyniając się do rozwoju prawa. Zagadnienie nie może mieć charakteru

kazuistycznego i służyć uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi odnośnie do

kwalifikacji prawnej szczegółowych elementów podstawy faktycznej zaskarżonego

orzeczenia (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ

35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11, z 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC

2002, nr 12, poz. 151, i z 30 kwietnia 2015 r., V CSK 598/14, niepubl.).

Skarżąca nie wykazała, że w sprawie ujawniło się zagadnienie wykładnicze

o problemowym czy precedensowym charakterze, którego wyjaśnienie wymagałoby

zaangażowania Sądu Najwyższego i sprzyjało rozwojowi prawa.

I CSK 101/25

4

Przede wszystkim sformułowane przez wnioskodawczynię zagadnienie nie

będzie miało wpływu na rozstrzygnięcie sprawy w której wniesiono skargę.

Skarżąca czyni w nim bowiem założenie, że dochody z działalności zarobkowej nie

weszły do majątku wspólnego z przyczyn zawinionych przez współmałżonka

(uczestnika), w wyniku podjętych przez niego celowych działań zmierzających do

uszczuplenia majątku wspólnego kosztem drugiego małżonka (wnioskodawczyni).

Z podstawy faktycznej zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika natomiast, że

działalność gospodarcza nie przyniosła w 2015 r. dochodów jakie małżonkowie

uzyskiwali uprzednio z przyczyn obiektywnych związanych z rozpadem małżeństwa

stron i dezorganizacją prowadzonej przez małżonków działalności. Całokształt

zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego doprowadził Sądy meriti do

przekonania, że wnioskodawczyni nie wykazała by działalność w tym okresie

przyniosła dochody ani by nie uzyskanie dochodów nastąpiło z przyczyn

zawinionych przez uczestnika i wynikających z jego celowych działań. Sąd

Okręgowy podkreślił, że do gwałtownego zakończenia związku małżeńskiego stron,

utraty zainteresowania przez uczestnika aktywnością zawodową i pomnażaniem

majątku było wykrycie wielokrotniej zdrady małżeńskiej wnioskodawczyni. Problemy

z tym związane zważywszy na specyfikę działalności gospodarczej prowadzonej

przez małżonków wpłynęły na ograniczenie działalności zawodowej obojga

zainteresowanych w 2015 r. i możliwość efektywnego zarządzania majątkiem

wspólnym (k. 2340-2341 i k. 24-26 uzasadnienia Sądu Okręgowego). W sprawie

nie zaistniała zatem sytuacja, by uczestnik celowo doprowadził do nie uzyskania

przychodów z działalności gospodarczej.

Opierając wniosek na założeniach sprzecznych z podstawą faktyczną

zaskarżonego rozstrzygnięcia skarżąca nie uwzględniła, że skarga kasacyjna jest

instrumentem prawidłowości stosowania prawa przez sądy, a nie instrumentem

kontroli ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia. Nie

można zatem przenosić do postępowania kasacyjnego sporów dotyczących stanu

faktycznego, gdyż jego ustalenie należy do sądów meriti, a Sąd Najwyższy nie ma

w tym zakresie żadnych ustrojowych ani procesowych kompetencji (zob. m.in.

wyrok Sądu Najwyższego z 14 stycznia 2000 r., I CKN 1169/99, OSNC 1169/99,

OSNC 2000, nr 7-8, poz. 139 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca

I CSK 101/25

5

2014 r., IV CSK 671/13, niepubl.). Podstawy skargi i wniosek o przyjęcie skargi do

rozpoznania nie może być zatem konstruowany na alternatywnym stanie

faktycznym, także wtedy gdy ma to miejsce pod pozorem naruszenia prawa

materialnego.

Ubocznie dostrzeżenia wymaga, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego

wyjaśniono, że w świetle art. 45 i 46 k.r.o. oraz art. 567 § 1 k.p.c., w skład majątku

wspólnego podlegającego podziałowi wchodzą składniki majątkowe istniejące

w nim w chwili ustania wspólności i znajdujące się w nim jeszcze faktycznie w chwili

dokonywania podziału. W ramach postępowania działowego rozliczeniu podlega

całość stosunków majątkowych między małżonkami według stanu na dzień ustania

wspólności, natomiast przedmiotem podziału pozostaje stan czynny masy

majątkowej w czasie orzekania o podziale (tylko aktywa). Sąd nie uwzględnia przy

podziale majątku wspólnego składników majątku, które po dniu ustania wspólności,

a przed dniem podziału, zostały zbyte, utracone, zniszczone lub zużyte przez oboje

małżonków lub jednego z nich. Na wniosek zainteresowanych rachunkowo

uwzględnia ich wartość, jeśli z ustaleń konkretnego przypadku wynika, że zostały

zbyte lub zużyte bezpodstawnie, roztrwonione lub umyślnie zniszczone. Każdy

bowiem z małżonków może żądać rozliczenia z tytułu nieuzasadnionego zbycia

i roztrwonienia przez drugiego małżonka składników majątku wspólnego.

Roszczenie takie ma charakter odszkodowawczy i swą ogólną podstawę znajduje

w art. 415 k.c., może zatem obejmować nie tylko powstałą stratę ale i utracone

korzyści, które weszłyby do majątku wspólnego. Rozliczenie zaś tej straty

przeprowadza się między innymi w sposób, że kwoty, które małżonek obowiązany

jest zwrócić na rzecz majątku wspólnego dolicza się do wartości tego majątku,

a następnie zalicza na udział małżonka zobowiązanego do zwrotu (zob. m.in.

postanowienia Sądu Najwyższego z 17 kwietnia 2000 r., V CKN 25/00; z 12 maja

2016 r., IV CSK 600/15; z 30 czerwca 2016 r., I CSK 458/15; z 5 października

2016 r., III CSK 382/15; z 30 kwietnia 2019 r., I CSK 185/18; i z 10 lipca 2020 r.,

II CSK 583/18).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi także wątpliwości, że

w przypadkach w których brak podstaw do analogicznego stosowania do

rozliczenia małżonków art. 415 k.c., a zatem w tych wszystkich przypadkach,

I CSK 101/25

6

w których – tak, jak ma to miejsce w badanej sprawie - nie wykazano zawinionego

działania małżonka na szkodę majątku wspólnego lub celowego ukrycia

uzyskanych przychodów, za podstawę rozliczenia pożytków (przychodów) nie

można przyjąć pożytków (przychodów) potencjalnie możliwych do uzyskania, lecz

jedynie pożytki realnie uzyskane (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego

z 7 stycznia 2009 r., II CSK 390/08 i z 6 grudnia 2016 r., II CSK 267/16).

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które

w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu.

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie

art. 530 § 3, art. 98 § 1 i 3 oraz art. 98 § 11 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art.

398²¹ k.p.c. oraz art. 13 § 2 k.p.c., a także § 4 ust. 1 pkt 8 w zw. z § 2 pkt 7 i w zw. z

§ 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023,

poz. 1964, ze zm.).

[A.T.]

[SOP]