Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi spółki z o.o. i zasądził od niej 5400 zł kosztów

I CSK 1014/25

2

W skardze kasacyjnej wywiedzionej od wyroku Sądu Apelacyjnego

w Warszawie z 8 października 2024 r., uzupełnionej pismem z 24 lutego 2025 r.,

pozwany wniósł o przyjęcie skargi do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 2

i 4 k.p.c.

Wskazał na potrzebę wykładni art. 1311a § 2 k.p.c. przez ustalenie:

1) co zgodnie z treścią art. 1311a § 2 k.p.c. oznacza sformułowanie „brak

dokumentu potwierdzającego doręczenie”?

2) czy zgodnie z treścią art. 1311a § 2 k.p.c. sformułowanie „brak dokumentu

potwierdzającego doręczenie” oznacza umieszczenie pisma w portalu

informacyjnym bez jednoczesnego umieszczenia go w specjalnie wyodrębnionej

dla doręczeń zakładce?

3) czy zgodnie z treścią art. 1311a § 2 k.p.c. dokument potwierdzający

doręczenie pisma powinien (i) zostać umieszczony w portalu informacyjnym

w specjalnie wyodrębnionej zakładce razem z pismem podlegającym doręczeniu,

czy też (ii) dopuszczalne jest najpierw umieszczenie pisma w portalu

informacyjnym, a dopiero później umieszczenie go w specjalnie wyodrębnionej

dla doręczeń zakładce z późniejszym skutkiem doręczenia?

4) czy zgodnie z treścią art. 1311a § 2 k.p.c. sąd musi doręczyć pismo

procesowe umieszczając je w portalu informacyjnym w specjalnie wyodrębnionej

do tego zakładce czy też może poprzestać na umieszczeniu go w portalu

informacyjnym i co o tym decyduje?

Zdaniem skarżącego oczywista zasadność skargi kasacyjnej wynika

z naruszenia:

1) art. 483 § 1 w zw. z art. 65 § 1 i 2 k.c., który nakłada na strony obowiązek

jednoznacznego określenia sumy stanowiącej karę umowną. Postanowienia

dotyczące kary umownej muszą być jednoznaczne i nie mogą budzić wątpliwości

interpretacyjnych. Treść postanowienia pkt. 14.2. umowy nie spełnia powyższych

wymogów, tym bardziej, że wskazuje na konieczność ustalenia przez niezależnego

I CSK 1014/25

3

biegłego prac w toku znajdujących się w stanie gotowym do montażu, co nie miało

miejsca w okolicznościach niniejszej sprawy.

Wyliczenie kwoty dochodzonej przez powoda kary umownej wbrew jego

twierdzeniom wymaga przyjęcia konstrukcji prawnej zakładającej ustalenie

podstawy, od której będzie uzależniona wysokość kary umownej. W konsekwencji

podstawą kary umownej mogłoby być obniżone wynagrodzenie ryczałtowe, które

powinno uwzględniać prace wykonane, lecz nieodebrane.

Zgodnie z postanowieniami umownymi, zakres wykonanych prac, w tym prac

w toku gotowych do montażu miał zostać ustalony wspólnie przez strony

na podstawie zawartego porozumienia, a w przypadku sporu na podstawie opinii

niezależnego rzeczoznawcy. W okolicznościach sprawy nie budzi wątpliwości, że

taka opinia nie została sporządzona. Tym samym powód nie wykazał w żaden

sposób zakresu wykonanych i nieodebranych prac.

Mając na uwadze, że strony w umowie na wypadek odstąpienia od niej

wprowadziły procedurę ustalania podstawy kary umownej, która bezspornie nie

została przeprowadzona, to nie może budzić wątpliwości, że przywołane

postanowienie umowne jest zwyczajnie nieważne, jako sprzeczne z art. 483 § 1 k.c.

2) art. 640 k.c., który stanowi podstawę odstąpienia od umowy o dzieło

w przypadku braku współdziałania zamawiającego.

W okolicznościach sprawy nie budzi wątpliwości fakt, że sądy obu instancji

uznały, że (i) zawarta umowa była umowa o roboty budowlane, a (ii) powód był

uprawniony do odstąpienia od umowy na podstawie art. 640 k.c.

Uregulowana w k.c. umowa o roboty budowlane stanowi samodzielny typ

umowy nazwanej, co wyklucza traktowanie art. 647 i n. k.c. jako przepisów

szczególnych wobec art. 627 i n. k.c. dotyczących umowy o dzieło.

Relacja między tymi umowami jest inna niż np. w wypadku umów najmu

i dzierżawy, w związku z czym nie ma w rozważanym zakresie odpowiednika

art. 694 k.c., który zawierałby ogólną delegację do odpowiedniego stosowania

przepisów o umowie o dzieło. W szczególności nie ma podstaw do twierdzenia, że

takim przepisem jest art. 656 § 1 k.c., który wprawdzie przewiduje odpowiednie

I CSK 1014/25

4

stosowanie przepisów o umowie o dzieło, ale jedynie w ściśle wskazanych tam

kwestiach.

Nie może ujść uwadze, że art. 656 § 1 k.c. nie odsyła ani do art. 639 k.c.

ani do art. 640 k.c. Zarówno w razie skutecznego odstąpienia od umowy o dzieło

na podstawie art. 640 k.c., jak i od umowy o roboty budowlane przez wykonawcę

(art. 491,492 k.c.), rozliczenie pomiędzy stronami następuje na podstawie

art. 494 k.c.

W niniejszej sprawie należało zatem albo przyjąć, że odstąpienie od umowy

przez wykonawcę było bezskuteczne, bo zostało dokonane na podstawie art. 640

k.c. i wtedy umowa dalej wiąże strony, zatem dopuszczalne jest dochodzenie przez

wykonawcę zapłaty wynagrodzenia, albo też uznać, że doszło do odstąpienia

na podstawie art. 491 k.c., ale wtedy w ogóle nie ma roszczenia o zapłatę

wynagrodzenia. Oczywiście niedopuszczalne jest w konsekwencji stanowisko

sądów obu instancji, że doszło do skutecznego odstąpienia od umowy

na podstawie art. 640 k.c. i w takiej sytuacji przysługuje żądanie zapłaty

wynagrodzenia w oparciu o treść art. 6494 § 3 k.c.

W ramach podstaw wniesionego środka prawnego (art. 3983 § 1 i 2 k.p.c.)

pozwany zarzucił naruszenie: art. 483 § 1 w zw. z art. 65 § 1 i 2 k.c., art. 640 k.c.

i art. 233 § 1 i 2 k.p.c.

Powód w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o odmowę przyjęcia jej

do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Mając powyższe na względzie podkreślić należy, że cel wymagania

przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez

I CSK 1014/25

5

prawidłowe powołanie i wyczerpujące uzasadnienie istnienia przesłanek

o charakterze publicznoprawnym, które - zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. - będą mogły

stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej

do rozpoznania.

Oceniając ujęcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

podnieść należy, że zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie Sądu Najwyższego

wyjaśniono już, że jeżeli jako okoliczność uzasadniającą przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3984 § 2 w zw. art. 3989 § 1 k.p.c.) wskazuje się istotne

zagadnienie prawne, a więc zagadnienie poważne, wymagające pogłębionej

analizy prawnej i wcześniej nierozstrzygane, to skarga taka nie może być

jednocześnie oczywiście uzasadniona, a więc uzasadniona prima facie,

bez podejmowania jakichkolwiek szczegółowych analiz i dociekań. To samo

dotyczy zbiegu przesłanek w postaci oczywistej zasadności skargi oraz potrzeby

wykładni przepisów prawa (zob. orzeczenia SN: z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK

577/17, i z 17 lipca 2019 r., III CSK 148/19).

W konsekwencji konstrukcja wniosku skarżącego o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania nie może być uznana za prawidłową.

Powołanie się na potrzebę wykładni przepisów budzących poważne

wątpliwości (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania, że określony przepis

prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo

niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności

w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych,

które należy przytoczyć (zob. m.in. postanowienia SN: z 28 marca 2007 r., II CSK

84/07; z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08; z 31 października 2023, I CSK

2890/23; z 30 listopada 2023 r., I CSK 5560/22, i z 21 grudnia 2023 r., I CSK

3439/23). Konieczne jest opisanie tych wątpliwości lub rozbieżności, wskazanie

argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także

przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej (zob. np. postanowienia SN:

z 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09; z 9 listopada 2023 r., I CSK 6588/22).

Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z 20 września 2023 r., I CSK

5136/22, potrzeba, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. oznacza, że określony

I CSK 1014/25

6

przepis, istotny z punktu widzenia podstawy prawnej zaskarżonego orzeczenia,

może być rozumiany na różne sposoby, a orzecznictwo i nauka prawa albo nie

wypracowały w tym przedmiocie żadnego poglądu, albo prezentują rozbieżne

stanowiska. W konsekwencji przyjąć należy, że nie istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawa, podobnie jak nie występuje w sprawie istotne zagadnienie

prawne, jeżeli Sąd Najwyższy co do podnoszonych kwestii wyraził już swój pogląd

we wcześniejszym orzecznictwie, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające

zmianę przyjętego stanowiska (zob. m.in. postanowienia SN: z 23 kwietnia 2015 r.,

I CSK 691/14; i z 21 lutego 2024 r., I CSK 591/2320).

Wywody skarżącego nie czynią zadość powyższym wymaganiom. Pozwany

wniósł o dokonanie wykładni art. 1311a § 2 k.p.c., ale wskazany przepis nie został

objęty podstawami skargi kasacyjnej.

Jak wyjaśnił natomiast Sąd Najwyższy przepis mający być przedmiotem

wykładni (także w ramach istotnego zagadnienia prawnego) musi należeć

do katalogu przepisów, których naruszenie przez sąd drugiej instancji zarzucono

w ramach podstawy skargi, gdyż nie może stanowić okoliczności uzasadniającej

wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania konieczność rozstrzygnięcia

problemu prawnego dotyczącego określonego przepisu, którego naruszenie nie jest

podstawą tej skargi. Zgodnie bowiem z art. 39813 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy

rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw.

Niemożliwe jest więc przyjęcie skargi do rozpoznania ze względu na okoliczności,

które wykraczają poza podstawy tego środka zaskarżenia, a więc nie mogą być

uwzględnione przy jego rozpoznaniu (zob. postanowienie SN z 1 kwietnia 2025 r.,

II PSK 60/24, i cytowane tam orzecznictwo).

Jedynie ubocznie należy zwrócić uwagę, że z § 2 ust. 3 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 marca 2024 r. w sprawie doręczania pism

sądowych za pośrednictwem portalu informacyjnego w postępowaniu cywilnym

wynika, że ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o odbiorze pisma - rozumie się

przez to wywołanie przez użytkownika konta funkcji "Odbierz" w module "Moje

doręczenia" służącym do doręczania pism, o których mowa w art. 1311a § 1 k.p.c.

w sposób umożliwiający uzyskanie przez odbiorcę dokumentu potwierdzającego

I CSK 1014/25

7

doręczenie, albo zaniechanie wywołania tej funkcji w terminie, o którym mowa

w art. 1311a § 2 k.p.c.. Zgodnie natomiast z i § 3 przedmiotowego rozporządzenia

pismo doręcza się za pośrednictwem portalu informacyjnego przez umieszczenie

treści pisma w module "Moje doręczenia", w postaci pliku edytowalnego lub pliku

do odczytu.

Powołanie się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c.) stawia skarżącemu szczególnie wysokie wymagania. Zgodnie z utrwalonym

orzecznictwem Sądu Najwyższego, podzielanym przez doktrynę, oczywista

zasadność skargi oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane

w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka będzie miała

miejsce tylko wtedy, gdy bez wątpienia wystąpiły zarzucane uchybienia, jest pewne,

że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia albo podniesione

we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania argumenty oczywiście

uzasadniają zasadność wniesionego środka prawnego. Oczywiste jest przy tym

tylko to, co można dostrzec od razu - bez potrzeby głębszej analizy

czy przeprowadzenia wnikliwych badań lub dociekań. Innymi słowy, podnoszone

uchybienia muszą mieć kwalifikowany charakter i być dostrzegalne na pierwszy rzut

oka - już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (zob. m.in. postanowienia SN:

z 27 kwietnia 2006 r., I CZ 15/06; z 7 maja 2010 r., V CSK 459/09; z 15 czerwca

2018 r., III CSK 38/18; z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19, z 28 stycznia 2022 r.,

I CSK 584/22; z 7 czerwca 2023 r., I CSK 742/23; z 20 października 2023 r., I CSK

1673/23).

Podkreślenia wymaga, że przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. obejmuje

jedynie uchybienia przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym

sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym, które

polegają w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu

oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną

w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie

obowiązywał względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu

w ustalonym stanie faktycznym.

I CSK 1014/25

8

Należy też wskazać, że zgodnie z powszechnie aprobowanym

w orzecznictwie i nauce prawa stanowiskiem, o przyjęciu skargi kasacyjnej

do rozpoznania w związku z wystąpieniem przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1

pkt 4 k.p.c. nie decyduje per se nawet oczywiste naruszenie konkretnego przepisu,

lecz jego skutek polegający na wydaniu oczywiście nieprawidłowego orzeczenia,

które nie może się ostać (zob. np. postanowienie SN z 1 grudnia 2023 r., I CSK

5300/22 i przywołane tam orzecznictwo).

Nie budzi również wątpliwości, że okoliczności uzasadniające przyjęcie

skargi do rozpoznania skarżący winien wykazać we wniosku bez odwoływania się

do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, które nie podlegają badaniu na etapie

tak zwanego „przedsądu” (zob. m.in. postanowienia SN: z 28 stycznia 2022 r.,

I CSK 947/22; z 13 lipca 2023 r., I CSK 2570/22, i z 10 sierpnia 2023 r., I CSK

5584/22).

Skarżący nie przedstawił przekonujących od razu, widocznych prima facie,

twierdzeń wykazujących racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce

i zaskarżeniu.

Zaprezentowane przez pozwanego uzasadnienie przyczyny kasacyjnej

z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. stanowi w istocie polemikę z argumentacją

przedstawioną przez Sąd Apelacyjny, a sposób prezentacji zarzutów nadaje mu

charakter uzasadnienia właściwego dla podstaw skargi kasacyjnej. Tym samym

wymaga dokonania wnikliwej i pogłębionej analizy wniesionego środka prawnego –

zbliżonej do jego rozpoznania, co na etapie przedsądu jest niedopuszczalne

(zob. postanowienie SN z 15 marca 2022 r., I CSK 4518/22).

Oczywistą zasadność skargi kasacyjnej pozwany upatruje m.in. w

naruszeniu art. 640 k.c. przez przyjęcie, że na jego podstawie powód był

uprawniony do odstąpienia od umowy o roboty budowlane. Wskazuje przy tym, że

Sąd Apelacyjny nie miał ku temu podstaw, ponieważ art. 640 k.c. dotyczy umowy

o dzieło, a art. 656 § 1 k.c., nie umożliwia jego odpowiedniego stosowania do umów

o roboty budowlane.

Przedstawiona argumentacja – ze względów wyjaśnionych powyżej - nie

może być jednak oceniana w ramach badania, czy wystąpiła przyczyna kasacyjna

I CSK 1014/25

9

z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., skoro skarżący w ramach wskazanych podstaw środka

zaskarżenia nie zarzucił Sądowi Apelacyjnemu naruszenia art. 656 § 1 k.c.

Dodatkowo co do wykładni art. 656 § 1 k.c. zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie

prezentowane są różne stanowiska, co wyłącza uznanie, że jego zastosowanie było

rażąco błędne.

Pozwany jako okoliczność wskazującą na oczywistą zasadność wniesionej

skargi kasacyjnej podaje także, jak można przyjąć, wadliwą wykładnię spornej

umowy o roboty budowlane w związku z błędnym ustaleniem wysokości kary

umownej. W tym kontekście trzeba przypomnieć, że zarzut związany

z problematyką wykładni oświadczeń woli, z natury swej wyłącza oczywistość

zasadności oceny przedstawionej przez stronę, a wręcz wymaga na ogół

skomplikowanych zabiegów interpretacyjnych. Jedynie zatem wykładnia umowy

jaskrawie sprzeczna z wytycznymi wskazanymi w art. 65 k.c. może stanowić

o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej (zob. postanowienia SN: z 29 grudnia

2021 r., I CSK 351/21; z 21 października 2022 r., I CSK 1593/22, i z 27 września

2024 r., I CSK 1725/23). Taka sytuacja w badanej sprawie nie miała miejsca.

W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd

Najwyższy bierze pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813 § 1

k.p.c.).

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1,

11 i 3 w zw. z art. 99 w zw. z art. 108 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 391 § 1

k.p.c. przy uwzględnieniu § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 oraz § 20

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych.

Maciej Kowalski

(a.z.)

[a.ł]

I CSK 1014/25

10