Spór o stwierdzenie zasiedzenia,

Postanowieniem z 30 października 2023 r., I Ns 277/21, Sąd Rejonowy

w Ząbkowicach Śląskich oddalił wniosek o stwierdzenie zasiedzenia, a Sąd

Okręgowy w Świdnicy postanowieniem zaskarżonym skargą kasacyjną oddalił

apelację wnioskodawców.

Sąd drugiej instancji ustalił, że rodzice wnioskodawców w latach 60-tych

XX w. otrzymali w użytkowanie od PGR-u dom oraz sporną działkę, która była

przeznaczona na ogródek warzywny. Działka miała powierzchnię ok. 2,5 ara.

Rodzice wnioskodawców użytkowali ogródek do końca lat 70-tych. W tym czasie

ojciec wnioskodawców był pracownikiem PGR. Później zwrócił się do kierownika

PGR-u o wyrażenia zgody na zaoranie pod ogródek warzywny dalszych dwóch

metrów bieżących sąsiedniej działki i taką zgodę uzyskał. W 1993 roku rodzice

I CSK 1022/25

2

wnioskodawców kupili od Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa nieruchomość

składającą się z działki zabudowanej budynkiem mieszkalnym jednorodzinnym.

Wiedzieli, że w skład kupionej nieruchomości nie wchodzą działki stanowiące

ogródek warzywny. Po śmierci rodziców jeden z wnioskodawców uprawiał ogródek

warzywny do 2005 r. Sporne działki zostały nabyte przez uczestników

postępowania odpowiednio 2 lutego 2021 r. i 16 marca 2021 r.

Sąd drugiej instancji uznał, że ojciec wnioskodawców, pracownik PGR,

wiedząc, że nieruchomości są własnością PGR, zwracał się do kierownictwa PGR

o zezwolenie na użytkowanie działek jako ogródka. Użytkowanie to rozpoczynało

się i trwało na podstawie zgody PGR, a tym samym nie stanowiło posiadania

samoistnego. Nie zostało wykazane, aby posiadacze (rodzice wnioskodawców lub

wnioskodawcy) kiedykolwiek ujawnili wolę posiadania samoistnego. W ocenie Sądu

Okręgowego, nawet gdyby uznać, że posiadanie samoistne miałoby się rozpocząć

na rzecz wnioskodawców po śmierci ich rodziców, co miało miejsce w 1998 roku

i 2015 roku, to nie upłynąłby wymagany 30 letni termin nabycia nieruchomości

przez zasiedzenie, a bez wątpienia bieg tego terminu przerwałoby najpóźniej

nabycie spornych działek przez uczestników, odpowiednio 2 lutego 2021 r. i 16

marca 2021 r.

Postanowienie Sądu odwoławczego zaskarżył jeden z wnioskodawców

i wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na potrzebę

wykładni art. 172 § 1 w zw. z art. 336 i art. 65 k.c. w kontekście możliwości

zasiedzenia nieruchomości „przekazywanych" przez PGR, bez weryfikacji podstawy

prawnej posiadania nieruchomości przez PGR, jego wejście w posiadanie, bez

analizy protokołu zdawczo-odbiorczego i bez przesłuchania kierownika PGR.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarżący zarzuca, że Sąd Okręgowy nie zbadał, na jakiej podstawie PGR

posiadał działki przekazane rodzicom skarżącego. Wnioskodawca zasadnie

podnosi, że gdyby posiadanie przez PGR było posiadaniem samoistnym, to mogło

zostać przeniesione na rodziców wnioskodawcy. Jednak władanie gruntami Skarbu

Państwa przez przedsiębiorstwa państwowe, w tym państwowe gospodarstwa rolne

I CSK 1022/25

3

(PGR-y), nie było posiadaniem samoistnym. Odbywało się na podstawie zarządu

mieniem państwowym (instytucja prawna już nieistniejąca). W sprawie nie jest

istotne, czy zarząd ten był rodzajem posiadania zależnego, czy też zarząd był

sprawowany w imieniu Skarbu Państwa, czyli PGR nie był posiadaczem zależnym,

lecz specyficznym zarządcą. Do rozstrzygnięcia wniosku o przyjęcie skargi

wystarczy stwierdzenie, że PGR nie był posiadaczem samoistnym.

Tak więc to wnioskodawców obciążało powołanie okoliczności, że w tej

sprawie – brew zasadom władania gruntami państwowymi przez przedsiębiorstwa

państwowe – pracodawca ojca wnioskodawców był posiadaczem samoistnym.

Tymczasem skarżący wskazuje jedynie, że Sąd miał obowiązek sprawdzenia

z urzędu, czy ten PGR był posiadaczem samoistnym. Skarżący nie wskazał,

jakiego rodzaju okoliczność mogłaby sprawić, że PGR władał gruntem jak

właściciel. W świetle przepisów regulujących zarząd przedsiębiorstw państwowych

nie było możliwe samoistne posiadanie przez te przedsiębiorstwa gruntów

państwowych. A jeżeli PGR władał gruntem niepaństwowym (co się w praktyce

zdarzało), to posiadaczem samoistnym był Skarb Państwa, a przekazanie takiego

gruntu pod ogródek pracowniczy było oddaniem gruntu w posiadanie zależne.

W ramach wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący zarzuca,

że wnioskodawcy i ich rodzice nie władali działkami jako dzierżawcy, a Sąd drugiej

instancji nie wskazał innego stosunku prawnego pozwalającego na ocenę

posiadania jako zależnego. Jednak nie było to konieczne. Oddanie gruntu we

władanie prowadzi do posiadania samoistnego tylko w przypadku woli przeniesienia

własności, która to wola została jednak wyrażona w sposób wadliwy (np. przez

niedochowanie formy aktu notarialnego). Tymczasem oddanie gruntu pod ogród,

przysługujący pracownikom PGR-ów, następuje do używania, co z kolei co do

zasady oznacza nawiązanie stosunku użyczenia (ewentualnie z ograniczoną, w

stosunku do przepisów K.c., możliwością wypowiedzenia użyczenia przez

użyczającego).

Znaczenie zgody właściciela dla kwalifikacji posiadania jako samoistnego lub

zależnego nie budzi poważnych wątpliwości i nie wywołuje rozbieżności

I CSK 1022/25

4

w orzecznictwie sądów (art. 3989 pkt 2 k.p.c.). Skarżący nie wskazał rozbieżności

w orzecznictwie sądów.

Trzeba również mieć na uwadze fakt, że jedna ze spornych działek jest

drogą dojazdową do pozostałych nieruchomości, a tym samym także obecnie nie

pozostaje w wyłącznym władaniu wnioskodawców.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

(G.G.)

[a.ł]