Sąd Najwyższy nie przyjął skargi powoda w sporze o zwrot kaucji gwarancyjnej

W związku ze skargą kasacyjną powoda R.D. od wyroku Sądu Apelacyjnego

w Poznaniu z dnia 26 września 2024 r., sygn. akt I AGa 195/23 Sąd Najwyższy

zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

I CSK 1035/26

2

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych

przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest

uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje

publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być przyjęta

do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje

sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia. W

judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie obowiązywania kasacji

zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności i dopuszczalności

kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi Polskę

postanowieniami konwencji międzynarodowych (por. uzasadnienie uchwały składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00,

OSNC 2001, Nr 4, poz. 53).

Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu

publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego

w rozwój prawa i jurysprudencji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4

lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147).

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej skarżący oparł na przesłance

uregulowanej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

W ocenie skarżącego w sprawie występuje konieczność rozstrzygnięcia

następujących kwestii: 1) Czy w przypadku ,gdy w umowie o roboty budowlane

strony postanowiły, iż inwestor uprawniony jest do dokonania potrącenia części

wynagrodzenia należnego wykonawcy na utworzenie „kaucji gwarancyjnej” tytułem

zabezpieczenia swoich roszczeń z rękojmi i gwarancji, to zaliczona w ten sposób i

na ten cel kwota zatrzymana do ustalonego w umowie momentu traci charakter

wynagrodzenia, tj. czy stanowi „odroczone wynagrodzenie”, czy też utworzenie

przez strony umowy tego rodzaju gwarancyjnego „instrumentu finansowego”

I CSK 1035/26

3

zabezpieczającego wykonanie roszczeń inwestora, powoduje istotną zmianę

charakteru prawnego tej wierzytelności, pozbawiając ją waloru wynagrodzenia

określonego w art. 647 k.c., czyniąc ją osobnym instrumentem finansowym

zabezpieczającym wykonanie zobowiązań z tytułu rękojmi i gwarancji na rzecz

zamawiającego, którego zastosowanie i wymagalność oraz zasady zwrotu należy

rozstrzygać na gruncie tych postanowień, tj. w odrębnym reżimie prawnym; 2)

Kiedy następuje wymagalność roszczenia wynikającego ze zwrotu „kaucji

gwarancyjnej” utworzonej w sposób określony w pkt 1), tj. zgodnie z

postanowieniami umowy o roboty budowlane, ze środków potrąconych przez

inwestora z części należnego wykonawcy wynagrodzenia: a) czy w momencie, w

którym w przekonaniu jednej ze stron umowy spełniony zostanie warunek

zwalniający wypłatę kaucji określony w umowie ; b) czy też w momencie, w którym

obiektywnie potwierdzony zostanie stan ustalony w umowie, stwierdzający

spełnienie przesłanek uprawniających wykonawcę do żądania zwrotu kaucji z

uwagi na brak istnienia podstaw do roszczeń z tytułu rękojmi i gwarancji

uzasadniających zatrzymanie kaucji; 3) Czy uznanie niewłaściwe w postaci

oświadczenia o potrąceniu złożone przez inwestora - stronę umowy o roboty

budowlane w celu umorzenia wierzytelności wykonawcy zmierzające do umorzenia

obu wierzytelności, w sytuacji w której obie wierzytelności są sporne i toczy się w

tej sprawie spór sądowy, wywołuje skutek uznania roszczenia, o którym mowa w

art. 123 § 1 pkt 2 k.c. wyłącznie w chwili jego złożenia, czy też wskutek jego

podtrzymywania przez stronę w trakcie całego procesu ma charakter ciągły, tj.

wywołuje skutek uznania roszczenia aż do chwili prawomocnego zakończenia

procesu dotyczącego sporu rozstrzygającego o istnieniu wierzytelności

przedstawionej do potrącenia.

Według ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego, przedstawienie

okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na

przesłankę istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) polega na

sformułowaniu tego zagadnienia i wskazaniu argumentów, które prowadzą do

rozbieżnych ocen. Musi przy tym chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas

nierozpatrywane w judykaturze, które zarazem ma znaczenie dla rozpoznania

wniesionej skargi kasacyjnej oraz innych podobnych spraw (por. postanowienia

I CSK 1035/26

4

Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz.11, z

dnia 11 stycznia 2002, III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151, z dnia 21

czerwca 2016 r., V CSK 21/16, nie publ., z dnia 15 czerwca 2016 r., V CSK 4/16,

nie publ.).

Przedstawione przez skarżącego kwestie prawne, w kontekście podstawy

faktycznej rozstrzygnięcia, nie spełniają przesłanki istotnych zagadnień prawnych,

gdyż mogą być rozwiązane przy zastosowaniu podstawowych reguł wykładni

wchodzących w rachubę przepisów prawnych. Otóż z uwagi na datę wytoczenia

powództwa w niniejszej sprawie (przełom 2021/2022 r.), datę rocznego przeglądu

gwarancyjnego (4 maja 2010 r.), datę zażądania przez powoda od strony pozwanej

zwrotu pozostałej części kaucji gwarancyjnej (pismo z 10 maja 2010 r.), datę pisma

strony pozwanej informujące powoda, iż na skutek błędnego wykonania przez

niego posadzki poniosła koszty związane z jej naprawą oraz koszty z tytułu

przebudowy drogi i ogrodu (1 grudnia 2011 r.), datę pisma strony pozwanej

informujące powoda o przeprowadzeniu niezbędnego remontu posadzki (5 stycznia

2011 r.) oraz datę oświadczenia strony pozwanej o potrąceniu przysługującej

powodowi wierzytelności o zwrot kaucji w kwocie 133 410 zł z wierzytelnością

strony pozwanej w kwocie 2 598 381,90 zł z tytułu odszkodowania za

nieprawidłowe wykonanie przez powoda przedmiotowej umowy o roboty budowlane

(4 września 2013 r.) - nie ma znaczenia prawnego wskazywana przez powoda w

zagadnieniu nr 1 kwalifikacja prawna pozostałej części należności powoda

zatrzymanej przez stronę pozwaną (na zabezpieczenie roszczeń z tytułu rękojmi i

gwarancji), gdyż i tak termin przedawnienia roszczenia powoda o zwrot tej kwoty,

niezależnie od jej kwalifikacji prawnej nie może być dłuższy niż trzy lata, a to przez

wzgląd na związek z działalnością gospodarczą (art. 118 k.c.) i brak przepisów

szczególnych przewidujących w tej materii dłuższy termin przedawnienia. Istota

bowiem sprawy sprowadza się do dwóch kwestii, a mianowicie kiedy rozpoczął się

bieg terminu przedawnienia - dochodzonego w tej sprawie przez powoda -

roszczenia oraz czy nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia, a jeśli tak,

to na jaki czas i z jakiej przyczyny. Należy nadmienić, że przepisy o przedawnieniu

roszczeń mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Według zawartej przez

strony umowy sporna część zatrzymanego przez stronę pozwaną wynagrodzenia

I CSK 1035/26

5

należnego powodowi miała zostać zwrócona nie wcześniej niż po usunięciu usterek

wykazanych w protokole po rocznym przeglądzie gwarancyjnym. Powód pismem z

7 maja 2010 r. poinformował stronę pozwaną o usunięciu usterek wskazanych w

protokole z rocznego technicznego odbioru robót, a w kolejnym piśmie z 10 maja

2010 r. zażądał zwrotu tej części zatrzymanego wynagrodzenia. W takim stanie

rzeczy wymagalność roszczenia powoda należy datować na dzień doręczenia

tegoż pisma stronie pozwanej, a najpóźniej na dzień doręczenia powodowi pisma

strony pozwanej z 5 stycznia 2011 r., informujące go o przeprowadzeniu

niezbędnego remontu posadzki. Analizując termin wymagalności roszczenia

powoda należy mieć na uwadze także art. 120 § 1 zdanie drugie k.c. Oświadczenie

strony pozwanej zawarte w piśmie z 4 września 2013 r. o potrąceniu doprowadziło

do przerwy biegu terminu przedawnienia roszczenia powoda na podstawie art. 123

§ 1 pkt 2 k.c. i od tej daty zaczął biec na nowo (art. 124 § 1 k.c.). W związku z tym,

że powód wystąpił z powództwem na przełomie 2021/2002 r., to w okresie po

złożeniu przez stronę pozwaną oświadczenia o potrąceniu nie miało miejsca ani

zawieszenie biegu terminu przedawnienia roszczenia powoda bowiem nie wystąpiły

okoliczności, o których mowa w art. 121 k.c. (w brzmieniu obowiązującym do 30

czerwca 2022 r. - nowela do k.c. z 2 grudnia 2021 r., Dz. U. poz. 2459) ani też nie

miał zastosowania art. 124 § 2 k.c. Przepis art. 124 § 2 k.c. mógł odnosić się

natomiast do roszczenia strony pozwanej przedstawionego do potrącenia i

dochodzonego sądownie przed Sądem Okręgowym w Poznaniu (sygn.. akt IX GC

446/14). Uznanie roszczenia powoda przez stronę pozwaną w związku ze

złożonym oświadczeniem o potrąceniu jakkolwiek doprowadziło do przerwania

biegu przedawnienia roszenia powoda, ale nie mogło wywrzeć skutku prawnego z

art. 124 § 2 k.c., gdyż jego zastosowanie odnosi się do przypadku, gdy przerwa

przedawnienia nastąpiła na skutek czynności podjętej w postępowaniu przed

sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania

roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym. Dlatego 3 - letni termin

przedawnienia należy liczyć od dnia dojścia do powoda oświadczenia strony

pozwanej o potrąceniu (co miało miejsce 6 września 2013 r. - k. 65), a zatem

roszczenie powoda uległo przedawnieniu jeszcze w 2016 r.

I CSK 1035/26

6

Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., a o kosztach postępowania

kasacyjnego orzekł zgodnie z art. 98 § 3 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 398²¹

k.p.c., przy uwzględnieniu § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt. 2 i § 20 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za

czynności adwokackie (jedn. tekst: Dz. U. z 2023 poz.1964 ze zm). Orzeczenie o

odsetkach od zasądzonych kosztów postępowania kasacyjnego znajduje

uzasadnienie w art. 98 § 11 k.p.c. w zw. z art. 19 ust. 1 i art. 31 ustawy z dnia 9

marca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych

innych ustaw (Dz. U. poz. 614) oraz przy uwzględnieniu § 2a rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 sierpnia 2014 r. w sprawie określenia brzmienia

klauzuli wykonalności.

Władysław Pawlak

[PG]

[a.ł]