SN nie przyjął skargi banku w sprawie kredytu frankowego, kredytobiorcy dostaną koszty

Wyrokiem z 29 czerwca 2022 r., II C 1101/19, Sąd Okręgowy w Warszawie

oddalił powództwo o ustalenie nieważności umowy kredytu, oddalił powództwo

o zapłatę z tytułu nieważności umowy, zasądził od banku na rzecz powodowych

kredytobiorców 109 914,02 zł z odsetkami tytułem zwrotu części rat z tytułu

nieważności niektórych postanowień umowy i oddalił powództwo w pozostałym

zakresie.

W toku postępowania powódka zmarła, a w jej miejsce wstąpili następcy

prawni w osobach córki i drugiego powoda. Postanowieniem z 9 lutego 2024 r. sąd

odwoławczy podjął postępowanie z udziałem następców prawnych zmarłej.

W związku z tym kredytobiorca zmodyfikował wnioski apelacyjne i wniósł, aby obok

I CSK 1081/25

2

ustalenia nieważności umowy sąd zasądził dochodzoną sumę w całości na jego

rzecz.

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Warszawie

zmienił wyrok Sądu Okręgowego w ten sposób, że ustalił nieważność umowy,

zasądził od banku na rzecz kredytobiorcy – w miejsce sumy zasadzonej przez Sąd

pierwszej instancji - 94 484,07 zł z odsetkami od 20 września 2019 r. i oddalił

apelacje stron w pozostałym zakresie.

Sąd drugiej instancji ustalił, że 30 maja 2008 roku powodowie zawarli

z poprzednikiem prawnym pozwanego banku umowę kredytu w wysokości

300 000,00 zł, denominowanego (waloryzowanego) do franka szwajcarskiego

(CHF), na okres 300 miesięcy. W umowie określono, że wysokość kredytu w CHF

zostanie określona według kursu kupna CHF, zgodnie z „Tabelą kursów”

obowiązującą w banku w dniu wypłaty. O wysokości wykorzystanego kredytu w

CHF, wysokości odsetek w okresie karencji oraz wysokości rat kapitałowo -

odsetkowych w wyżej wymienionej walucie bank miał informować kredytobiorców w

terminie 7 dni od dnia całkowitego wykorzystania kredytu na zasadach określonych

w umowie. Kredyt został wypłacony w złotych, przy jednoczesnym przeliczeniu na

CHF według kursu kupna obowiązującego w banku w dniu wykorzystania danej

transzy. Wysokość rat kapitałowo-odsetkowych określona została w CHF, a ich

spłata następować miała w złotych po uprzednim przeliczeniu rat i należnych

odsetek według kursu sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów”

obowiązującą w banku w dniu spłaty. Od 21 lipca 2008 r. do 20 czerwca 2019 r.

kredytobiorcy wpłacili na rzecz pozwanego banku 261 268,55 zł tytułem spłaty rat

kapitałowo - odsetkowych. Hipotetyczne raty kapitałowo — odsetkowe ustalone z

wyłączeniem postanowień waloryzacyjnych, należne bankowi w tym okresie

wynosiły 151 354,53 zł, a zatem różnica stanowi nadpłatę w wysokości 109 914,02

zł.

Sąd drugiej instancji uznał, że postanowienia umowy nie były indywidualnie

uzgodnione, gdyż swoboda kredytobiorców sprowadzała się do określenia kwoty

potrzebnego im kredytu i jego przeznaczenia. Treść umowy została przygotowana

jednostronnie przez bank, co stwarza domniemanie faktyczne, iż brak było tu

I CSK 1081/25

3

jakichkolwiek indywidualnych negocjacji. Umowa zawiera postanowienia

wprowadzające mechanizm indeksacji i wyznaczające kursy walut, które określają

główne świadczenia stron, jednak te postanowienia nie zostały sformułowane w

sposób jednoznaczny. Instytucje finansowe muszą zapewnić kredytobiorcom

informacje wystarczające do podjęcia przez nich świadomych i rozważnych decyzji,

tymczasem bank nie udowodnił, że zrealizował ciążący na nim obowiązek

informacyjny.

Sąd Apelacyjny ocenił, że postanowienia umowy odwołujące się w zakresie

ustalania kursu waluty CHF do wewnętrznych tabel kursów banku są niedozwolone.

Usunięcie abuzywnych postanowień z umowy skutkuje brakiem możliwości

ustalenia kursu wymiany i oprocentowania, a w konsekwencji brakiem możliwości

wykonywania umowy w obowiązującym dotychczas kształcie. Łącząca strony

umowa, po wyeliminowaniu z niej postanowień niedozwolonych, które określają

główne świadczenia stron i są elementami przedmiotowo istotnymi umowy

kredytowej, nie może być w dalszym ciągu wykonywana, zaś w polskim systemie

prawnym nie ma przepisu, który nadawałby się do uzupełnienia luki powstałej

wskutek eliminacji abuzywnego postanowienia wprowadzającego do umowy

klauzulę indeksacyjną. Wobec uznania umowy za nieważną, świadczenia spełnione

przez kredytobiorców na postawie tej umowy są nienależne .Kredytobiorcom

przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków pieniężnych, jako świadczenia

nienależnego (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.) niezależnie od tego, czy i

w jakim zakresie są dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty

kredytu.

Pozwany bank zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną i

wniósł o jej przyjęcie do rozpoznania ze względu na następujące zagadnienia

prawne:

1) czy na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu

postanowienia abuzywnego, tj. na etapie, poprzedzającym etap zastępowania

postanowienia abuzywnego przepisem dyspozytywnym, dopuszczalne jest

ustalenie treści umowy (stosunku prawnego) w zakresie, który był regulowany

przez abuzywną normę, na podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z art.

I CSK 1081/25

4

41 ustawy - Prawo wekslowe lub art. 56 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c. lub art. 56 k.c.

w zw. ze wskazanymi w przypisie kilkudziesięcioma przepisami, z których na

zasadzie analogii iuris lub analogii legis wynika, że w polskim prawie obowiązuje

generalna norma, zgodnie z którą wartość waluty obcej określa się według kursu

średniego NBP;

2) czy oceniając możliwości obowiązywania umowy kredytu indeksowanego

do franka szwajcarskiego, po usunięciu postanowienia abuzywnego zgodnie

z prawem krajowym, należy brać pod uwagę stan prawny z dnia zawarcia umowy,

dnia powstania sporu czy dnia orzekania;

3) czy jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa kredytu indeksowanego

do franka szwajcarskiego nie może obowiązywać, to dochodzi do automatycznej

jego substytucji normą dyspozytywną, o ile tylko zastosowanie środków krajowych

zapewnia doprowadzenie do sytuacji jaka miałby miejsce, gdyby umowa nie

zawierała tego abuzywnego postanowienia;

4) czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny, który

znajduje zastosowanie z mocy prawa (automatycznie) w miejsce abuzywnej

Klauzuli Kursowej określającej sposób ustalenia kursu franka szwajcarskiego, na

potrzeby operacji związanych z indeksowaniem przy wypłacie i przy spłacie

kredytu;

5) czy rozważając unieważnienie umowy o kredyt indeksowany do waluty

obcej na skutek uznania, że postanowienia odsyłające do tabeli kursów (klauzula

kursowa) mają charakter niedozwolony należy mieć na względzie wyłącznie

oświadczenie kredytobiorcy, czy badać również, czy określone rozstrzygnięcie

prowadzi do zrealizowania celu dyrektywy 93/13;

6) czy w przypadku orzeczenia o bezskuteczności umowy kredytu

indeksowanego do waluty obcej w oparciu o przepisy o postanowieniach

abuzywnych (art. 3851 i nast. k.c.) bank pozostaje w opóźnieniu wobec

kredytobiorcy co do zwrotu kwot uiszczonych w wykonaniu umowy w okresie przed

złożeniem przez kredytobiorcę, po pouczeniu przez sąd, oświadczenia w

przedmiocie woli utrzymania w mocy umowy wobec abuzywności postanowień

umownych a w konsekwencji czy dopuszczalne jest naliczanie odsetek za

I CSK 1081/25

5

opóźnienie (art. 481 § 1 k.c.) za okres do chwili złożenia przez prawidłowo

poinformowanego o skutkach bezskuteczności umowy kredytobiorcę oświadczenia

w przedmiocie woli utrzymania umowy w mocy.

Jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

pozwany bank wskazał również, że w sprawie zachodzi potrzeba wykładni art. 3851

§ 1 i 2 k.c. wywołujących rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego,

dotyczące tego, które postanowienia charakterystyczne dla umów kredytu

indeksowanych do franka szwajcarskiego są abuzywne w przypadku stwierdzenia

przez sąd, że uprawnienie banku do ustalania kursu franka szwajcarskiego narusza

rażąco interesy konsumenta i jest niezgodne z dobrymi obyczajami: czy abuzywna

jest wówczas wyłącznie Klauzula Kursowa określająca sposób ustalenia wartości

franka szwajcarskiego, czy też wszystkie postanowienia dotyczące indeksacji

kredytu, tj. Klauzula Kursowa i Klauzula Ryzyka Walutowego stanowiąca, że

wysokość zobowiązań z umowy kredytu zależna jest od zmiennej na przestrzeni

obowiązywania umowy wartości waluty obcej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Bank nie objął wnioskiem o przyjęcie skargi do rozpoznania zagadnienia

abuzywności postanowień umowy przewidujących dokonywanie przeliczeń złotych

na CHF i odwrotnie kursami ustalanymi jednostronnie przez bank. Natomiast

uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, do

rangi zasady prawnej podniesiono tezy, iż:

1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;

2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także

w pozostałym zakresie.

I CSK 1081/25

6

Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają

przyjęcie skargi kasacyjnej, gdyż wykluczają trwanie stosunku prawnego po

usunięciu z treści umowy źródła kursu walutowego. W celu uwzględnienia wniosku

o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę Sądu

drugiej instancji o nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych

ustanowionych w umowie lub zakwalifikowaniu umowy jako umowy kredytu

indeksowanego do waluty obcej.

Nie ma podstaw do pozbawienia kredytobiorcy odsetek za okres przed

potwierdzeniem przez kredytobiorcę woli upadku umowy. Możliwość przywrócenia

mocy prawnej niedozwolonemu postanowieniu umowy oświadczeniem

konsumenta, ze skutkiem ex tunc, nie pozbawia wymagalności roszczenia

konsumenta o zwrot nienależenie spełnionych świadczeń. Jeżeli konsument żąda

od przedsiębiorcy świadczenia z powołaniem się na niedozwolony charakter

niektórych postanowień umowy, to dostatecznie wyraża swoje stanowisko co

ważności umowy lub jej części, a jego roszczenie staje się wymagalne zgodnie z

art. 455 k.c., tj. z upływem czasu koniecznego do oceny przez przedsiębiorcę

zasadności żądania zapłaty. Artykuł 3851 § 1 k.c. nie ustanawia wyjątków od

zasady z art. 455 k.c., ponieważ reguluje inne zagadnienie – przesłanki uznania

postanowienia umowy za niedozwolone i skutek prawny takiego uznania w postaci

niezwiązania konsumenta tym postanowieniem; nie odnosi się do terminu

spełnienia świadczeń powstających na skutek nieważności postanowienia umowy

lub całej umowy.

Odnośnie zagadnienia, w świetle którego stanu prawnego należy oceniać

ważność umowy (z dnia zawarcia umowy, dnia powstania sporu czy dnia

orzekania), to art. 316 § 1 k.p.c. dopuszcza tylko stan prawny z dnia orzekania.

Jednak stan ten obejmuje także reguły intertemporalne, zazwyczaj przewidujące

stosownie nowych przepisów tylko do umów zawartych po dniu wejścia w życie

nowych przepisów. A braku przepisów intertemporalnych reguła ta obowiązuje na

podstawie art. 3 k.c.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

I CSK 1081/25

7

Na podstawie art. 98 k.p.c. kredytobiorcy przysługuje od skarżącego zwrot

kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki

minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

(G.G.)

[SOP]