Osoba prywatna kontra osoba prywatna o zapłatę

Wyrokiem z 23 marca 2022 r., Sąd Okręgowy w Warszawie, zasądził od

pozwanego D.P. na rzecz powoda W.L. kwotę 24 603,68 zł wraz z ustawowymi

odsetkami za opóźnienie od dnia 20 lutego 2020 r. do dnia zapłaty (pkt I); oddalił

powództwo w pozostałym zakresie (pkt II) oraz rozstrzygnął o kosztach

postępowania przed Sądem pierwszej instancji (pkt III).

Po rozpoznaniu apelacji powoda od powyższego wyroku, Sąd Apelacyjny

w Warszawie, wyrokiem z 21 maja 2024 r. zmienił częściowo zaskarżony wyrok:

w punkcie pierwszym w ten sposób, że zasądził od D.P. na rzecz W.L. dalszą kwotę

5 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 20 lutego 2020 r. do

dnia zapłaty; w punkcie trzecim, w ten sposób, iż obciążył W.L. kosztami procesu

I CSK 1082/25

2

w stosunku do D.P. w 73,40%, a D.P. w pozostałej części. W punkcie drugim

wyroku, oddalił apelację w pozostałym zakresie. Rozstrzygnął także o kosztach

postępowania apelacyjnego (pkt III).

Powód wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego

w Warszawie, zaskarżając wyrok w części tj. w zakresie punktu II oddalającego

apelację oraz rozstrzygającego o kosztach procesu. Skargę kasacyjną oparł na

podstawach naruszenia przepisów postępowania, których naruszenie mogło mieć

istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

(-) art. 244 § 1 k.p.c. w związku z art. 245 k.p.c. w związku z art. 253 k.p.c.

przez bezzasadne przypisanie dowodom o charakterze dokumentu prywatnego

waloru wiarygodności właściwego dla dokumentu urzędowego;

(-) art. 254 § 21 k.p.c. przez zaniechanie zbadania prawdziwości

przedkładanych przez pozwanego T.G. dokumentów prywatnych,

a w szczególności wezwania wystawcy dokumentu w postaci faktury na sporny

zegarek na cyfrowym nośniku danych pozwalającym na weryfikację i identyfikację

tegoż dokumentu;

(-) art. 2352 § 1 pkt 2 k.p.c. przez bezzasadne uznanie, że przeprowadzenie

dowodu (m.in.) w postaci zasięgnięcia informacji z Urzędu Celnego na fakt braku

zawezwania pozwanego do uiszczenia opłaty celnej w kwocie 23 000 zł tytułem

należności publicznoprawnej z tytułu rzekomego zakupu spornego zegarka,

zmierza jedynie do bezzasadnego wydłużenia czasu trwania postępowania,

podczas gdy okoliczność ta miała istotne znaczenie dla wydania sprawiedliwego

orzeczenia, bowiem stanowiła okoliczność potwierdzającą wersję prezentowaną

przez powoda, a w konsekwencji uchybienie to doprowadziło do pozbawienia

powoda możliwości dochodzenia swych twierdzeń na zasadzie równości stron.

Ponadto skarżący podniósł zarzut naruszenia art. 6 k.c. przez nieprawidłowe

określenie ciężaru dowodu i jego przeniesienie na powoda.

Mając na uwadze powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku w zaskarżonym zakresie i przekazanie sprawy Sądowi

Apelacyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania wraz z pozostawieniem

I CSK 1082/25

3

temu sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania wywołanych wniesieniem

skargi kasacyjnej w tym o kosztach zastępstwa procesowego.

Ponadto wniósł o zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz kosztów

postępowania wywołanego wniesieniem skargi kasacyjnej, w tym kosztów

zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, skarżący powołał się

na jej oczywistą zasadność. Wskazał, że sądy bezpodstawnie nadały wydrukom

faktur i korespondencji elektronicznej przedstawionym przez pozwanego walor

dokumentów urzędowych, mimo zakwestionowania ich autentyczności

i nieweryfikowania ich pochodzenia. Zarzucił również pominięcie istotnych

dowodów oraz zaniechanie czynności pozwalających sprawdzić twierdzenia

pozwanego dotyczące nabycia zegarka, jego transportu i należności celnych.

Według skarżącego uchybienia te doprowadziły do nieprawidłowego obciążenia go

ciężarem wykazania własności zegarka.

Pozwany nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikuje się do przyjęcia do rozpoznania.

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Skarga kasacyjna stanowi

nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, którego celem jest

ochrona interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości

orzecznictwa, usunięcie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu

dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych. Ograniczenie przesłanek do

czterech ma zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nastąpi

jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane te funkcje, a skarga

kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie.

I CSK 1082/25

4

Wskazana w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka w postaci oczywistej

zasadności skargi kasacyjnej zachodzi wówczas, gdy zasadność zarzutów

podniesionych w skardze jest dostrzegalna prima facie, bez głębszej analizy

prawnej. Dotyczy to więc jedynie uchybień przepisom prawa materialnego albo

procesowego o charakterze elementarnym, polegających w szczególności na

oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą

i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie oraz nauce prawa, na

zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał, względnie na oczywiście

błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym. Do

wykazania oczywistej zasadności skargi powinno wystarczyć jedno konkretne

twierdzenie, jedna stanowcza, przekonująca od razu teza, wskazująca racje

podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce i zaskarżeniu (zob. postanowienia

SN: z 29 listopada 2022 r., I CSK 4912/22, LEX nr 3519094; z 30 listopada 2022 r.,

I CSK 2735/22, LEX nr 355954; z 20 października 2023 r., I CSK 1612/23, LEX nr

3632291; z 26 października 2023 r., I CSK 76/23, LEX nr 3621070 i z 31

października 2023 r., I CSK 4805/22, LEX nr 3621674).

W ocenie Sądu Najwyższego przedmiotowej skargi kasacyjnej nie można

uznać za oczywiście uzasadnioną.

Skarżący upatruje jej przede wszystkim w wadliwym potraktowaniu

wydruków faktur i korespondencji elektronicznej przedstawionych przez pozwanego

T.G., zaniechaniu ich należytej weryfikacji oraz nieprawidłowym rozłożeniu ciężaru

dowodu. Argumentację tę uzupełnia powołaniem się na domniemanie wynikające z

art. 341 k.c.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika jednak, aby Sąd

Apelacyjny nadał fakturom i korespondencji elektronicznej charakter dokumentów

urzędowych albo przyjął, że korzystają one z właściwego takim dokumentom

domniemania zgodności z prawdą tego, co zostało urzędowo zaświadczone. Sąd

ten rozważał rozbieżności między przedstawionymi fakturami, zestawiał ich treść

z korespondencją ze sprzedawcą, wyjaśnieniami stron, potwierdzeniem przelewu

oraz fotografiami zegarka. Dostrzegał przy tym wątpliwości dotyczące materiału

przedstawionego przez pozwanego. Przypisanie określonym dowodom

I CSK 1082/25

5

wiarygodności nie jest samo przez się równoznaczne z przyznaniem im mocy

dokumentu urzędowego.

Uzasadnienie wniosku nie zawiera dostatecznego wyjaśnienia, dlaczego

przy takim sposobie argumentacji Sądu Apelacyjnego miałoby dojść do oczywiście

błędnego zastosowania reguł właściwych dokumentom urzędowym. Ogólne

rozważania o różnicach między dokumentem prywatnym, dokumentem

elektronicznym i jego wydrukiem nie zastępują wykazania, że konkretne uchybienie

w tym zakresie przesądziło o oczywistej wadliwości zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Należy przy tym odróżnić kwestionowanie procesowych reguł

przeprowadzania dowodów i rozkładu ciężaru dowodu od żądania ponownej oceny

wiarygodności materiału dowodowego. Pierwsza z tych kategorii nie jest wyłączona

z kontroli kasacyjnej jedynie dlatego, że dotyczy postępowania dowodowego.

Natomiast argumentacja zmierzająca do zastąpienia oceny dowodów dokonanej

przez sąd własną oceną skarżącego nie może uzasadniać przyjęcia skargi. Zakaz

wynikający z art. 398³ § 3 k.p.c. odnosi się również do uzasadnienia wniosku

o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, co wyjaśniono m.in. w postanowieniu

SN z 21 grudnia 2021 r., IV CSK 559/21 (LEX nr 3314810).

Dla oceny przedstawionego wniosku istotne jest także to, że oddalenie

roszczenia nie zostało oparte wyłącznie na dokumentach przedstawionych przez

pozwanego. Powód dochodził naprawienia szkody określonej jako utrata

równowartości zegarka stanowiącego — według jego twierdzeń — jego własność.

Sąd Apelacyjny wskazał na niewykazanie nabycia tego prawa przez powoda.

Odniósł się w szczególności do rozbieżności w jego relacji o sposobie nabycia

zegarka, zaprzeczenia tej transakcji przez osobę wskazywaną jako zbywca oraz

korespondencji, w której powód przedstawiał odmienny tytuł posiadania rzeczy.

Rozważania dotyczące dowodów zaoferowanych przez pozwanego stanowiły

dalszy element uzasadnienia.

Godzi się podkreślić, że nie można przyjąć jako ogólnej reguły, iż utrata

posiadania pozbawia poprzedniego posiadacza możliwości skorzystania

z domniemania zgodności posiadania ze stanem prawnym. W postanowieniu

z 6 lipca 2011 r., I CSK 281/11 (OSNC-ZD 2012/2/46), Sąd Najwyższy wyjaśnił, że

I CSK 1082/25

6

art. 341 zdanie drugie k.c. umożliwia poprzedniemu posiadaczowi powołanie się na

domniemanie za okres jego posiadania. Jednocześnie wskazał, że domniemanie

na rzecz poprzedniego posiadacza nie służy zwalczaniu domniemania

przysługującego posiadaczowi aktualnemu. Samo wskazanie tej kwestii nie

przesądza jednak o oczywistej zasadności rozpoznawanej skargi. Domniemanie

z art. 341 k.c. jest wzruszalne. Wniosek powinien zatem wykazywać znaczenie

zarzucanego uchybienia w zestawieniu z całokształtem motywów zaskarżonego

wyroku, w tym z ustaleniami dotyczącymi nabycia zegarka przez pozwanego

i okoliczności jego utraty. Skarżący ograniczył się w tej części do ogólnego

przedstawienia skutków posiadania, nie wykazując dostatecznie, dlaczego

uwzględnienie domniemania prowadziłoby — wobec pozostałych ustaleń

stanowiących podstawę wyroku — do stwierdzenia oczywistej nieprawidłowości

rozstrzygnięcia. Ocena ta nie oznacza aprobaty wszystkich wypowiedzi Sądu

Apelacyjnego dotyczących zakresu działania art. 341 k.c.

Nie wykazano również, aby zarzucane zaniechania dowodowe świadczyły

o oczywistej zasadności skargi. Konieczne byłoby przedstawienie związku między

konkretną pominiętą czynnością dowodową a rozstrzygnięciem, z uwzględnieniem

rzeczywistego przebiegu postępowania apelacyjnego. Tymczasem Sąd Apelacyjny

uzupełnił materiał o dokumenty z postępowania karnego, odniósł się do

rozbieżności dotyczących transportu zegarka oraz wyjaśnił znaczenie okoliczności

związanych z należnościami celnymi. Samo przekonanie skarżącego, że materiał

należało uzupełnić lub odmiennie ocenić, nie spełnia wymagań art. 398⁹ § 1 pkt 4

k.p.c. Trzeba też dodać, że nawet sam fakt naruszenia przepisów prawa

materialnego czy procesowego nie oznacza oczywistej zasadności skargi

kasacyjnej, skarżący musi bowiem jeszcze wykazać, że prowadziło to do

orzeczenie oczywiście nieprawidłowego, któremu to ciężarowi skarżący również nie

podołał.

Ponadto wobec D.P. Sąd Apelacyjny wskazał niezależną przyczynę

oddalenia roszczenia odszkodowawczego: niewykazanie okoliczności

uzasadniających przypisanie mu odpowiedzialności na podstawie art. 422 k.c.,

nawet przy założeniu, że zegarek stanowił własność powoda. Uzasadnienie

I CSK 1082/25

7

wniosku o przyjęcie skargi nie przedstawia wywodu wykazującego oczywistą

wadliwość tej samodzielnej przyczyny rozstrzygnięcia.

Przedstawione okoliczności nie uzasadniają zatem przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c. Z tych względów

Sąd Najwyższy, na podstawie art. 398⁹ § 1 pkt 4 w zw. z art. 398⁹ § 2 k.p.c.,

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

[a.ł]

SSN Tomasz Szczurowski