Sąd Najwyższy nie przyjął skargi w sporze o wpis wierzyciela hipotecznego

Określone w art. 3984 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia

w skardze kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli

skarżący wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania

przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez

powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym,

które – zgodnie z art. 3989 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. – będą mogły stanowić

podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych

I CSK 1090/24

2

jedynie przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii

przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W skardze kasacyjnej wniesionej od postanowienia Sądu Okręgowego w

Koszalinie z 4 października 2023 r. (sygn. akt VII Ca 204/23) pełnomocnik

uczestniczki postępowania P.M. oparł wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania na

przyczynach określonych w art. 3989 § 1 pkt 2 i 4 k.p.c., wskazując na potrzebę

wykładni przepisów prawa materialnego oraz oczywistą zasadność skargi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Odnosząc się do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do

rozpoznania odnośnie do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. należy zauważyć, że

warunki wymienione w tym przepisie odnoszą się rozłącznie do dwóch sytuacji: 1)

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości i 2) wykładni

przepisów prawnych wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów. W

orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że oparcie wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania na potrzebie wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.)

wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo iż budzi poważne

wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje

wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu

do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć

(podając przedmiot i dane identyfikujące orzeczenia) (zob. m.in. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 8 marca 2007 r., II CSK 84/07, z 13 czerwca 2008 r., III CSK

104/08, z 23 kwietnia 2015 r., I CSK 691/14 i z 30 listopada 2023 r., I CSK

6472/22). Konieczne jest wskazanie, że rozbieżności w orzecznictwie dotyczą

różnych spraw, a nie jednej, w której orzekające sądy powszechne mają odmienne

poglądy na sprawę. Skarżącego obciąża obowiązek przedstawienia pogłębionej

argumentacji prawnej wskazującej na zaistnienie powołanej okoliczności

uzasadniającej przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Argumentacja ta

powinna zawierać szczegółowy opis poważnych wątpliwości interpretacyjnych albo

rozbieżności w orzecznictwie, a także wskazanie własnej propozycji interpretacyjnej

(zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 czerwca 2019 r., V CSK 613/18,

I CSK 1090/24

3

z 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09 i z 23 kwietnia 2015 r., I CSK 691/14). W

konsekwencji potrzeba wykładni przepisów prawnych istnieje jedynie wówczas, gdy

co do konkretnego przepisu brak jednolitej lub utrwalonej judykatury, przyjęta

wykładnia jest oczywiście błędna lub kontrowersyjna albo przepis nie doczekał się

wykładni w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Skarżący powinien także wykazać,

że wątpliwości interpretacyjne istnieją nadal w chwili orzekania w przedmiocie

przyjęcia skargi kasacyjnej, co wymaga wskazania rozbieżnych orzeczeń, ich

analizy oraz uzasadnienia, dlaczego rozbieżności te nie zostały dotychczas

usunięte (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 30 listopada 2023 r., I

CSK 6472/22 i z 18 lipca 2024 r., I CSK 1225/23).

Natomiast wyróżniona w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania zachodzi jedynie wtedy, gdy zasadność zarzutów

podniesionych w skardze wynika prima facie, bez potrzeby pogłębionej analizy

prawnej. Dotyczy to więc uchybień – przepisom prawa materialnego albo

procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej – o

charakterze elementarnym, polegających w szczególności na oparciu

rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i

ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, na

zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał, względnie na oczywiście

błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym. Do

wykazania oczywistej zasadności skargi powinno wystarczyć jedno konkretne

twierdzenie, jedna stanowcza, przekonująca od razu teza, wskazująca racje

podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce i zaskarżeniu. Na tym właśnie

polega „oczywista” zasadność środka zaskarżenia w rozumieniu przyjętym w art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 grudnia 2019 r.,

IV CSK 307/19). O przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje przy

tym samo oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa przez sąd, który

wydał zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której spowodowało ono wydanie

oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet

oczywistego) określonego przepisu nie prowadzi wprost do oceny, że skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

I CSK 1090/24

4

Postępowanie kasacyjne – poza sytuacją określoną w art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c. – nie służy realizacji indywidualnego interesu strony, lecz ma na celu ochronę

interesu publicznego poprzez zapewnienie jednolitości wykładni prawa oraz wkład

w rozwój jurysprudencji. Tym samym, na etapie przedsądu brak jest podstaw do

poszukiwania przesłanek przyjęcia skargi wyłącznie w treści zarzutów kasacyjnych

– obowiązek ich wykazania ciąży na stronie skarżącej i nie może być przedmiotem

rekonstruowania przez Sąd Najwyższy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 4

lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147). Dlatego ocena

spełnienia wskazanych przesłanek ogranicza się do analizy argumentacji

przedstawionej w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi. Wniosek ten powinien

być zredagowany w sposób umożliwiający ocenę, czy skarżący wykazał istnienie

którejkolwiek z przesłanek z art. 3989 § 1 k.p.c. bez konieczności poszukiwania

przez Sąd Najwyższy uchybień i argumentów w obrębie środka zaskarżenia.

Obowiązek ten – w zakresie uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania określony w art. 3984 § 2 in fine k.p.c. – nie jest tożsamy z

obowiązkiem uzasadnienia przytoczonych podstaw kasacyjnych (art. 3984 § 1 pkt 2

k.p.c.), a argumentacja dotycząca zarzutów nie może zastępować przesłanek

przedsądu. W obu przypadkach chodzi bowiem o odmienne metody

argumentowania (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 22 marca 2001 r.,

V CZ 131/00, z 5 czerwca 2001 r., IV CZ 45/01, z 10 stycznia 2003 r., V CZ 189/02,

z 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07, z 5 kwietnia 2017 r., II CSK 688/16, z 11 kwietnia

2018 r., V CSK 547/17 i z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 567/17). Przesłanki te muszą

zostać przez skarżącego wyraźnie wyodrębnione i odrębnie uzasadnione. Wymaga

to przedstawienia odpowiedniego wywodu jurydycznego, opartego na analizie

przepisów, orzecznictwa i argumentów wskazujących, że – w świetle kryteriów

określonych w art. 3989 § 1 k.p.c. – istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd

Najwyższy (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 31 stycznia 2020 r., II

CSK 432/19, z 15 grudnia 2006 r., III CZ 93/06 i z 18 kwietnia 2012 r., I CSK

520/11).

Odnośnie do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. skarżąca wskazała na

potrzebę wykładni przepisów prawa materialnego, ujmując je w dwóch grupach

(vide: pkt 12 lit. a i b), nie precyzując jednak, czy jej zdaniem potrzeba ta wynika z

I CSK 1090/24

5

utrzymujących się poważnych wątpliwości interpretacyjnych, czy z występowania

rozbieżności w orzecznictwie. Niezależnie od tego żadna z tych sytuacji nie została

wykazana w wymagany w orzecznictwie sposób, przy czym już na wstępie należy

zauważyć, że przedstawione przez skarżącą problemy interpretacyjne nie dotyczą

w istocie tego, co było przedmiotem rozpoznania i rozstrzygnięcia w niniejszej

sprawie. Wniosek Skarbu Państwa – Ministra Finansów dotyczył ujawnienia w

dziale IV księgi wieczystej nr […] zmiany wierzyciela hipotecznego przez wpisanie

Skarbu Państwa – Ministra Finansów w miejsce Narodowego Banku Polskiego jako

dotychczas ujawnionego wierzyciela hipotecznego. Sądy obu instancji rozstrzygały

zatem, czy dokumenty dołączone do wniosku stanowiły wystarczającą podstawę

dokonania takiego wpisu. Skarżąca nie kwestionuje natomiast w istocie podstaw

przejścia wierzytelności z Narodowego Banku Polskiego na Skarb Państwa –

Ministra Finansów, lecz zmierza do wykazania, że Narodowy Bank Polski w ogóle

nie nabył skutecznie tej wierzytelności od Banku w W.. W ten sposób argumentacja

skarżącej skierowana jest przeciwko materialnoprawnym podstawom

wcześniejszego wpisu Narodowego Banku Polskiego jako wierzyciela

hipotecznego, a nie przeciwko wpisowi będącemu przedmiotem niniejszego

postępowania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 kwietnia 2026 r., I CSK

3567/24).

Pierwsza grupa wskazanych przez skarżącą przepisów dotyczy wykładni art.

6 ust. 3, 7 i 8 ustawy z dnia 12 lutego 2009 r. o udzielaniu przez Skarb Państwa

wsparcia instytucjom finansowym (obecnie tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz.776) –

według stanu na dzień 30 grudnia 2015 r. (dnia ogłoszenia upadłości Banku w W.)

oraz art. 40 ustawy z dnia 8 lipca

2021 r. o zmianie ustawy o Bankowym

Funduszu Gwarancyjnym, systemie gwarantowania depozytów oraz przymusowej

restrukturyzacji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r., poz. 1598).

Skarżąca nie wskazała jednak w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania ani rozbieżnych kierunków wykładni powołanych

przepisów, ani istniejących w orzecznictwie rozbieżności odnoszących się do ich

stosowania. Nie przedstawiła również argumentacji pozwalającej przyjąć, że

powołane przepisy budzą nierozstrzygnięte wątpliwości prawne w chwili orzekania.

W istocie „wywód” w tym zakresie w uzasadnieniu wniosku sprowadza się do

I CSK 1090/24

6

twierdzenia, że wobec ogłoszenia upadłości Banku w W. jeszcze przed realizacją

gwarancji Skarbu Państwa wierzytelności objęte zabezpieczeniem weszły do masy

upadłości, a tym samym nie mogło dojść do skutecznego przejścia wierzytelności

na Skarb Państwa. Przedstawiona w taki sposób argumentacja nie dotyczy

wykładni wskazanych przepisów, lecz zmierza do zakwestionowania przyjętej przez

sądy meriti oceny skutków prawnych konkretnych zdarzeń. Skarżąca kwestionuje

zatem nie znaczenie normatywne tych regulacji, lecz prawidłowość ich

zastosowania do ustalonego stanu faktycznego (subsumcję). Tego rodzaju

argumentacja nie jest wystarczająca do wykazania potrzeby wykładni przepisów

prawa w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

W drugiej grupie skarżąca wskazała na potrzebę wykładni art. 95 ust. 4 i 5

ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe w brzmieniu obowiązującym

przed dniem 7 marca 2019 r., podnosząc, że dla ujawnienia w księdze wieczystej

przeniesienia hipoteki w związku ze zbyciem wierzytelności bankowej konieczne

było uzyskanie zgody właściciela nieruchomości obciążonej hipoteką, a odpowiedź

na to zagadnienie ma przesądzać o prawidłowości wpisu stanowiącego przedmiot

niniejszego postępowania. Nie wykazała jednak również, aby wskazana kwestia

pozostawała nadal nierozstrzygnięta w orzecznictwie Sądu Najwyższego lub

budziła wątpliwości interpretacyjne, które wymagałyby ponownej wykładni.

Wprawdzie problem ten był przedmiotem rozbieżności we wcześniejszym

orzecznictwie, zostały one jednak usunięte w późniejszym orzecznictwie Sądu

Najwyższego. Ostatecznie przyjęty został pogląd, zgodnie z którym art. 95 Prawa

bankowego nie wprowadzał materialnoprawnego wymogu uzyskania zgody

właściciela nieruchomości na przelew wierzytelności zabezpieczonej hipotecznie,

lecz regulował szczególne wymagania formalne dotyczące podstaw wpisu. Przyjęto

zarazem, że także w stanie prawnym obowiązującym przed dniem 7 marca 2019 r.,

tj. przed zmianą art. 95 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe

dokonaną ustawą z dnia 17 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o Bankowym

Funduszu Gwarancyjnym, systemie gwarantowania depozytów oraz przymusowej

restrukturyzacji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 326),

ujawnienie w księdze wieczystej przeniesienia hipoteki w związku ze zbyciem

wierzytelności bankowej wymagało zgody właściciela nieruchomości tylko wtedy,

I CSK 1090/24

7

gdy przewidziano ją w oświadczeniu o ustanowieniu hipoteki (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z 16 marca 2018 r., IV CSK 280/17, uchwałę Sądu

Najwyższego z 27 października 2021 r., III CZP 56/20, OSNC 2022, nr 5, poz. 49

oraz postanowienia Sądu Najwyższego: z 6 września 2022 r., II CSKP 437/22, oraz

z 28 marca 2023 r., II CSKP 882/22). Tym samym nie można obecnie przyjąć, że

wykładnia art. 95 ust. 4 i 5 Prawa bankowego nadal budzi wątpliwości

interpretacyjne uzasadniające potrzebę dalszej wypowiedzi Sądu Najwyższego lub

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie z pkt 2 art. 3989 § 1 k.p.c.

Skarżąca nie wykazała również potrzeby wykładni przepisów intertemporalnych

związanych z nowelizacją art. 95 Prawa bankowego. Potrzebę taką wywodzi z

założenia, że o ocenie prawidłowości wpisu powinien decydować stan prawny

obowiązujący w dniu dokonania cesji wierzytelności pomiędzy Bankiem w W. a

Narodowym Bankiem Polskim, tj. 20 sierpnia 2015 r. Stanowisko to nie znajduje

jednak oparcia w aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego, w którym

wyjaśniono już, że postępowanie o wpis zmiany wierzyciela hipotecznego stanowi

odrębne postępowanie wieczystoksięgowe, a zgodnie z art. 11 ustawy z dnia 17

stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, systemie

gwarantowania depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji oraz niektórych

innych ustaw do postępowań wszczętych od dnia 7 marca 2019 r. stosuje się

przepisy w brzmieniu nadanym tą nowelizacją. O zakresie dokumentów

wymaganych dla dokonania wpisu rozstrzyga zatem stan prawny obowiązujący w

chwili wszczęcia postępowania wieczystoksięgowego, a nie data dokonania cesji

wierzytelności. Niezależnie od powyższego, argumentacja skarżącej opiera się na

założeniu, że Narodowy Bank Polski nie nabył skutecznie wierzytelności od Banku

w W.. W tym zakresie skarżąca kwestionuje skuteczność czynności prawnych

stanowiących podstawę wcześniejszego wpisu Narodowego Banku Polskiego jako

wierzyciela hipotecznego. Kwestie te nie mogą podlegać ponownemu badaniu w

postępowaniu wieczystoksięgowym. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje

się bowiem, że postępowanie wieczystoksięgowe ma charakter formalny, a zakres

badania sądu wyznacza art. 6268 § 2 k.p.c. Sąd wieczystoksięgowy bada jedynie

treść i formę wniosku, treść i formę dokumentów stanowiących podstawę wpisu

oraz treść księgi wieczystej. Nie jest natomiast powołany do prowadzenia

I CSK 1090/24

8

postępowania dowodowego właściwego procesowi, rozstrzygania sporów między

uczestnikami ani do ponownego badania materialnoprawnych podstaw

wcześniejszych prawomocnych wpisów (por. np. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 6 października 2006 r., V CSK 214/06 i z 28 marca 2023 r., II

CSKP 882/22).

Odnosząc się do powołanej przez skarżącą przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c., należy stwierdzić, że uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania (vide: pkt 12 lit. c) nie zawiera również argumentacji pozwalającej na

uznanie, iż przesłanka ta została wykazana. Skarżąca nie wykazała, że w sprawie

doszło do oczywistego naruszenia prawa, ani że zapadło orzeczenie oczywiście

wadliwe. Skarżąca wywodzi oczywistą zasadność skargi kasacyjnej z twierdzenia,

że podstawą wpisu Skarbu Państwa jako wierzyciela hipotecznego było

oświadczenie Narodowego Banku Polskiego odnoszące się do wierzytelności, która

nie przysługiwała temu podmiotowi, a ponadto że Sądy obu instancji wadliwie

zastosowały art. 6 ust. 3, 7 i 8 ustawy z dnia 12 lutego 2009 r. o udzielaniu przez

Skarb Państwa wsparcia instytucjom finansowym oraz błędnie oceniły znaczenie

art. 95 ust. 4 i 5 ustawy – Prawo bankowe. Argumentacja ta nie pozwala na

przyjęcie, że wadliwość zaskarżonego orzeczenia ma charakter oczywisty. Ocena

zasadności stanowiska prezentowanego przez skarżącą wymagałaby

przeprowadzenia szerokiej analizy prawnej obejmującej zagadnienia skutków

przelewu wierzytelności na zabezpieczenie, wpływu ogłoszenia upadłości Banku w

W. na los wierzytelności objętych zabezpieczeniem, charakteru prawnego

następstwa przewidzianego w art. 6 ust. 7 i 8 powołanej ustawy, znaczenia

regulacji intertemporalnych związanych z nowelizacją Prawa bankowego, a także

zakresu kognicji sądu wieczystoksięgowego. Dlatego też już sam stopień

złożoności podnoszonej problematyki wyklucza możliwość przyjęcia, że ewentualne

naruszenie prawa miałoby charakter oczywisty. Podnoszone zarzuty nie wykazują

również, aby zaskarżone orzeczenie było dotknięte kwalifikowanym, oczywistym

naruszeniem prawa. Skarżąca kwestionuje przede wszystkim dokonaną przez Sądy

meriti ocenę prawną i zastosowanie przepisów do okoliczności sprawy, nie

wykazując jednocześnie, aby stanowisko to pozostawało w oczywistej sprzeczności

z brzmieniem przepisów lub utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego. Mając

I CSK 1090/24

9

na względzie powyższe, należało stwierdzić, iż skarżąca ostatecznie nie wykazała,

że niniejsza skarga jest oczywiście uzasadniona.

Wskazać należy również, że nie zachodzi nieważność postępowania, którą

Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę – w granicach zaskarżenia – z urzędu (art.

39813 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 108 § 1

k.p.c., obciążając nimi na podstawie art. 520 § 3 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1, art.

39821 k.p.c. i art. 13 § 2 k.p.c. uczestniczkę, która przegrała sprawę w

postępowaniu kasacyjnym.

(A.G.)

[a.ł]