Sąd Najwyższy nie przyjął skargi spółki T. i obciążył ją kosztami 5400 zł

W związku ze skargą kasacyjną powoda T. sp. j. w K. od wyroku Sądu

Apelacyjnego w Lublinie z 15 grudnia 2025 r. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych

przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W judykaturze już wielokrotnie wypowiadano się na temat charakteru skargi

kasacyjnej (zob. np. postanowienia SN: z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18; z 15

kwietnia 2021 r., I CSK 43/21; z 25 sierpnia 2021 r., II CSK 216/21; z 23 maja 2024 r.,

I CSK 364/24). Wskazano m.in., że skarga kasacyjna została ukształtowana

w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek

zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie

rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu

usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym

nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek

zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji

sądowej.

Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja

tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy

dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem

Najwyższym jest ograniczony – co należy podkreślić – wyłącznie do zbadania

przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie zaś merytorycznej oceny

skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł

na przesłankach uregulowanych w art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c. Przesłanki te nie

zostały jednak spełnione.

I CSK 1121/26

3

W tym kontekście Sąd Najwyższy wskazuje, że skarga kasacyjna stanowi

nadzwyczajny środek zaskarżenia. Jego rozpoznanie nie ma charakteru

postępowania w ramach trzeciej instancji. Służy realizacji konstytucyjnych

i ustawowych zadań Sądu Najwyższego, wśród których pozostają przede wszystkim

nadzór nad działalnością sądów powszechnych i wojskowych w zakresie orzekania

(art. 183 ust. 1 Konstytucji RP). Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r.

o Sądzie Najwyższym jego obowiązki obejmują zapewnienie jednolitości

orzecznictwa i rozstrzyganie zagadnień prawnych. Tym właśnie celom wypada

podporządkować także rozstrzyganie skarg kasacyjnych.

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

zagadnienie nowe, nierozwiązane dotąd w orzecznictwie, którego rozstrzygnięcie

może przyczynić się do rozwoju prawa. Odwołanie się do tej przesłanki przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga – jak wynika z orzecznictwa –

sformułowania tego zagadnienia z przytoczeniem wiążących się z nim konkretnych

przepisów prawnych oraz przedstawienia argumentów świadczących o rozbieżnych

ocenach prawnych (zob. np. postanowienia SN: z 7 czerwca 2005 r., V CSK 3/05;

z 25 maja 2021 r., II CSK 96/21; z 20 sierpnia 2024 r., I CSK 981/24). Ponadto

w judykaturze utrwalił się pogląd, że wskazanie przyczyny określonej w powołanym

przepisie nakłada na skarżącego obowiązek przedstawienia zagadnienia

o charakterze abstrakcyjnym wraz z argumentami prowadzącymi do rozbieżnych

ocen prawnych, wykazania, że nie zostało ono rozstrzygnięte w dotychczasowym

orzecznictwie, a wyjaśnienie go ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia tej

konkretnej sprawy, ale także innych podobnych spraw, przyczyniając się do rozwoju

prawa. Nie może mieć charakteru kazuistycznego i służyć uzyskaniu przez

skarżącego odpowiedzi odnośnie do kwalifikacji prawnej szczegółowych

elementów podstawy faktycznej zaskarżonego orzeczenia (zob. m.in. postanowienia

SN: z 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151; z 30 kwietnia

2015 r., V CSK 598/14; z 15 kwietnia 2021 r., I CSK 720/20). Występowanie

w sprawie istotnego zagadnienia prawnego w zasadzie powinno spełniać wymagania

stawiane zapytaniu przedstawianego przez sąd drugiej instancji w razie powstania

poważnych wątpliwości (art. 390 § 1 k.p.c.), których nie można rozwiązać za pomocą

powszechnie przyjętych reguł wykładni prawa (zob. np. postanowienia SN:

z 24 października 2012 r., I PK 129/12; z 8 maja 2015 r., III CZP 16/15). Zagadnienie

to nie może być przy tym pozorne, czyli m.in. nie może stanowić próby obejścia

I CSK 1121/26

4

dokonanych przez sądy ustaleń faktycznych i oceny dowodów (art. 3983 § 3

i art. 39813 § 2 k.p.c.).

Skarżący nie sformułował jednak żadnego zagadnienia prawnego, a nie jest

rolą Sądu Najwyższego dokonywanie wykładni, o jakie zagadnienie może chodzić

stronie. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący

co prawda wskazał z czym wiązać ma się podnoszone zagadnienie, jednakże nie

podjął nawet próby jego sformułowania oraz skonkretyzowania. Fakt ten czyni

w efekcie bezskuteczny wniosek skarżącego o przyjęcie jego skargi do rozpoznania

w oparciu o tę przesłankę.

Marginalnego zauważenia wymaga jedynie, że zgodnie ze stanowiskiem

Sądu Najwyższego zobowiązanie do zapłaty kary umownej ukształtowane zgodnie

z postanowieniem umownym należy uznać za zobowiązanie ciągłe, gdy rozmiar

świadczenia zwiększa się z upływem czasu. Niezależnie od tego, czy kara umowna

jest wówczas rzeczywiście płacona periodycznie, świadczenie ma charakter

okresowy. Sytuacja w tym przypadku jest identyczna, jak w przypadku zobowiązania

do zapłaty odsetek w razie opóźnienia ze spełnieniem świadczenia pieniężnego (zob.

uchwałę SN z 9 grudnia 2021 r., III CZP 16/21, OSNC 2022, nr 7-8, poz. 68). Czym

innym jest akcesoryjność świadczeń, gdyż obowiązek zapłaty kary umownej nie jest

uzależniony od istnienia obowiązku zapłaty wynagrodzenia. Postanowienie

dotyczące kary umownej jest dodatkowym zastrzeżeniem umownym.

Sądy meriti trafnie uznały, że termin przedawnienia roszczenia o zapłatę kary

umownej wynosi trzy lata, zgodnie z art. 118 k.c., jako związanego z prowadzoną

działalnością gospodarczą. Powołane natomiast przez skarżącego orzeczenia Sądu

Najwyższego dotyczą innych sytuacji prawnych, przypadki natomiast przerwania

biegu przedawnienia są enumeratywnie wymienione w art. 123 § 1 k.c.

Powołanie się na przesłankę przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga

natomiast wskazania przepisu prawa, którego wykładnia budzi wątpliwości,

określenia zakresu koniecznej wykładni, wykazania, że wątpliwości interpretacyjne

mają poważny charakter i wymagają zajęcia stanowiska przez Sąd Najwyższy,

a jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o występujących

w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez sądy

różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie rozbieżnych orzeczeń,

dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z różnej wykładni przepisu

I CSK 1121/26

5

(zob. np. postanowienia SN: z 15 października 2002 r., II CZ 102/02; z 28 marca

2007 r., II CSK 84/07; z 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08; z 24 lutego 2012 r., II PK

274/11; z 15 kwietnia 2021 r., IV CSK 617/20). Nie może stanowić przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania jedynie przekonanie skarżącego

o „istotności” czy „ważności” problemu, który pojawia się na tle konkretnego

rozstrzygnięcia w postępowaniu przed sądem drugiej instancji ani nie może

sprowadzać się jedynie do polemiki ze stanowiskiem co do wykładni prawa przyjętym

przez ten sąd. Jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie

o występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających

z dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie

rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika

z różnej wykładni przepisu.

Skarżący potraktował zamiennie dwie powołane przesłanki przedsądu

zawarte w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., do czego nie ma podstaw, szczególnie

w sytuacji, gdy istnienie przesłanki przewidzianej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. zostałoby

uzasadnione rozbieżnościami w orzecznictwie. Skoro bowiem na tle wykładni

przepisu powstały rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego, to znaczy, że

zajął on już stanowisko w tej kwestii i to nie jeden raz. Nie można zatem budować w

oparciu o te same wątpliwości istotnego zagadnienia prawnego, które charakteryzuje

się tym, że jest nowe, jeszcze nierozstrzygnięte przez Sąd Najwyższy (zob. np.

postanowienie SN z dnia 15 grudnia 2016 r., I CSK 315/16). Zatem już tylko z tej

przyczyny te przesłanki nie mogły zostać uwzględnione. Niezależnie od tego

w skardze nie wskazano, o jaki przepis miałoby chodzić w kontekście wątpliwości

co do jego wykładni, nie wskazano rozbieżności w orzecznictwie, ani nie dokonano

ich analizy.

Wykazanie przesłanki zawartej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga

przedstawienia, w czym wyraża się „oczywista zasadność” skargi, oraz argumentacji

wykazującej, że rzeczywiście skarga jest oczywiście uzasadniona (zob. np.

postanowienia SN: z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06; z 5 września 2008 r., I CZ

64/08; z 11 grudnia 2024 r., I CSK 2993/24). Niezbędne jest wykazanie

kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego,

polegającej na jego oczywistości widocznej prima facie, przy wykorzystaniu

podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w szczegóły,

I CSK 1121/26

6

czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę przepisów

i doszukiwania się ich znaczenia (zob. np. postanowienia SN: z 16 września 2003 r.,

IV CZ 100/03; z 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08; z 28 października 2024 r., I CSK

2131/24). W judykaturze podkreśla się, że przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa

materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało

wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet

oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (zob. postanowienia SN: z 11 stycznia

2008 r., I UK 285/07; z 3 października 2013 r., III SK 11/13; z 15 kwietnia 2021 r.,

I CSK 720/20; z 26 listopada 2024 r., I CSK 2630/24).

Skarżący zakwestionował zasadność zmiarkowania przez Sądy meriti

wysokości kary umownej, uznając, iż pozwany nie przedstawił żadnych okoliczności

potwierdzających wygórowanie kary umownej.

Odnosząc się do tak zaprezentowanych twierdzeń skarżącego, zauważenia

wymaga, że miarkowanie kary umownej, a więc jej zmniejszenie, jest instytucją

wyjątkową, która ma na celu przeciwdziałanie dużym dysproporcjom

między wysokością zastrzeżonej kary a godnym ochrony interesem wierzyciela.

W art. 484 § 2 k.c. wymieniono enumeratywnie i wyczerpująco przesłanki

miarkowania, które mają nieostry charakter i podlegają ocenie in casu; w realiach

konkretnej sytuacji – wykonanie w znacznej części zobowiązania, z którym związana

jest kara, oraz rażące wygórowanie wysokości kary. Dłużnik może powołać się

na jedną z tych przesłanek, jak i na obie jednocześnie – jeżeli to uczyni, zasadne jest

rozważenie, czy stan wykonania zobowiązania uzasadnia obniżenie kary umownej,

a następnie, czy ta ewentualnie obniżona kwota nie jest jednak rażąco wygórowana.

Ustalenie wysokości kary umownej powinno być wypadkową wielu czynników, które

należy wziąć pod uwagę – są nimi w szczególności: wysokość kary umownej

i wynagrodzenia, wzajemny stosunek tych dwóch parametrów, charakter

świadczenia i rodzaj umowy, czas trwania umowy, zakres i czas trwania naruszenia

przez dłużnika postanowień umownych, waga naruszonych postanowień umownych,

nieznaczny stopień zawinienia dłużnika, przyczynienie wierzyciela itd.,

a w przypadku kary umownej z tytułu zwłoki – także liczba dni nieterminowego

I CSK 1121/26

7

spełnienia świadczenia i stosunek tej liczby do czasu trwania umowy (wyrok SN

z 21 stycznia 2026 r., II CSKP 669/25, OSNC 2026, nr 6, poz. 55).

Należy także zaznaczyć, że miarkowanie kary umownej stanowi wyraz

tzw. prawa sędziowskiego, co implikuje wniosek, iż sąd dysponuje pewnym

zakresem uznania co do sposobu rozstrzygnięcia, a konkretnie, co do tego, czy

i w jakim zakresie żądanie miarkowania kary umownej zasługuje na uwzględnienie

(zob. np. wyroki SN z 6 grudnia 2019 r., V CSK 458/18, OSNCZD 2021, nr C, poz. 27,

i z 19 stycznia 2024 r., II CSKP 865/22, OSNC-ZD 2024, nr 3, poz. 32).

Z motywów zaskarżonego orzeczenia wynika, że Sądy meriti zastosowały

obie przesłanki miarkowania kary umownej, a więc przede wszystkim wykonania

przez pozwaną spółkę zobowiązania w całości, a następnie jej rażące wygórowanie.

Sąd w ramach swoich uprawnień mógł zaingerować w powyższym zakresie w treść

zobowiązania stron i nie sposób uznać oczywiście wadliwe. Dodać jedynie należy,

że o ile zasadne jest stanowisko przedstawione w skardze kasacyjnej, iż uprawniony

z tytułu kary umownej nie musi wykazać faktu wystąpienia szkody i jej wysokości,

a szkoda jest podstawowym czynnikiem branym pod uwagę w przypadku

miarkowania, to – jak wskazano powyżej – nie jest on jedyny. Co istotne,

w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia wskazano właśnie inne przesłanki, które

– zdaniem Sądów meriti – zdecydowały o określonym stopniu zmiarkowania kary

umownej. Natomiast kwestia „nierówności stron” mogłaby mieć wpływ na ważność

umowy lub jej części (art. 58 § 2 i 3 k.c.), ale gdyby miałaby zostać stwierdzona

nieważność postanowienia regulującego karę umowną, powództwo byłoby w całości

niezasadne.

Z przytoczonych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności,

które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1,

11 i 3 w zw. z art. 99 w zw. z art. 981 w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 39821 k.p.c.,

z uwzględnieniem § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców

prawnych.

I CSK 1121/26

8

[P.L.]

[r.g.]