SN odmówił przyjęcia skargi spółki, która musi zapłacić 2700 zł kosztów

I CSK 1158/25

2

W skardze kasacyjnej wywiedzionej od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi

z 30 października 2024 r. powód wniósł o przyjęcie skargi do rozpoznania

na podstawie art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Jego zdaniem oczywista zasadność skargi wynika z faktu, że Sąd

odwoławczy w sposób swobodny potwierdził stosowanie klauzul generalnych takich

jak zasada swobody umów z art. 3531 k.c. używając następnie art. 58 § 1 i § 2 k.c.

w stosunkach pomiędzy podmiotami będącymi przedsiębiorcami, mimo braku

jakichkolwiek podstaw i przesłanek ustawowych ku temu, ignorując równocześnie

inne istotne normy prawne, statuujące odpowiedzialność odszkodowawczą

pozwanego, które to powinny chronić powoda i jego roszczenie (art. 744 in fine,

art. 746 § 1 in fine i art. 471 k.c.).

Skarżący zarzucił, że Sąd Okręgowy zignorował orzecznictwo, które

wskazuje na konieczność wyjątkowego stosowania przywołanych norm między

przedsiębiorcami w sytuacji, gdy węzeł zobowiązaniowy pomiędzy stronami

zawarty został w sposób prawidłowy, a działanie powoda na jakimkolwiek etapie nie

naruszało zasad współżycia społecznego.

Zaznaczył, że wyrokując zgodnie z oczekiwaniami pozwanego będącego

osobą fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą, Sąd Okręgowy zupełnie

zlekceważył obowiązujące normy prawa materialnego, które w stosunkach między

przedsiębiorcami winny stanowić ochronę powoda oraz przysługujących mu

roszczeń, gwarantować pewność obrotu gospodarczego oraz zawartych umów.

Oparcie rozstrzygnięcia w sprawie na klauzulach generalnych - przy

równoczesnym braku umocowania ku temu w materialne dowodowym przesądza

o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej.

Pozwany w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o odmowę przyjęcia jej

do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba

I CSK 1158/25

3

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Mając powyższe na względzie podkreślić należy, że cel wymagania

przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez

prawidłowe powołanie i wyczerpujące uzasadnienie istnienia przesłanek

o charakterze publicznoprawnym, które - zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. - będą mogły

stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do

rozpoznania.

Powołanie się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1

pkt 4 k.p.c.) stawia skarżącemu szczególnie wysokie wymagania. Zgodnie

z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, podzielanym przez doktrynę,

oczywista zasadność skargi oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy

wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka będzie

miała miejsce tylko wtedy, gdy bez wątpienia wystąpiły zarzucane uchybienia, jest

pewne, że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia albo podniesione

we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania argumenty oczywiście

uzasadniają zasadność wniesionego środka prawnego. Oczywiste jest przy tym

tylko to, co można dostrzec od razu - bez potrzeby głębszej analizy

czy przeprowadzenia wnikliwych badań lub dociekań. Innymi słowy, podnoszone

uchybienia muszą mieć kwalifikowany charakter i być dostrzegalne na pierwszy rzut

oka - już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (zob. m.in. postanowienia SN:

z 27 kwietnia 2006 r., I CZ 15/06; z 7 maja 2010 r., V CSK 459/09; z 15 czerwca

2018 r., III CSK 38/18; z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19, z 28 stycznia 2022 r.,

I CSK 584/22; z 7 czerwca 2023 r., I CSK 742/23; z 20 października 2023 r., I CSK

1673/23).

Podkreślenia wymaga, że przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. obejmuje

jedynie uchybienia przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym

sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym, które

polegają w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu

oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną

I CSK 1158/25

4

w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie

obowiązywał względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu

w ustalonym stanie faktycznym.

Należy też wskazać, że zgodnie z powszechnie aprobowanym

w orzecznictwie i nauce prawa stanowiskiem, o przyjęciu skargi kasacyjnej do

rozpoznania w związku z wystąpieniem przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c. nie decyduje per se nawet oczywiste naruszenie konkretnego przepisu, lecz

jego skutek polegający na wydaniu oczywiście nieprawidłowego orzeczenia, które

nie może się ostać (zob. np. postanowienie SN z 1 grudnia 2023 r., I CSK 5300/22

i przywołane tam orzecznictwo).

Nie budzi również wątpliwości, że okoliczności uzasadniające przyjęcie

skargi do rozpoznania skarżący winien wykazać we wniosku bez odwoływania się

do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, które nie podlegają badaniu na etapie

tak zwanego „przedsądu” (zob. m.in. postanowienia SN: z 28 stycznia 2022 r.,

I CSK 947/22; z 13 lipca 2023 r., I CSK 2570/22, i z 10 sierpnia 2023 r., I CSK

5584/22).

Skarżący nie przedstawił przekonujących od razu, widocznych prima facie,

twierdzeń wykazujących racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce

i zaskarżeniu.

Uzasadnienie wniosku stanowi w istocie polemikę z ustaleniami faktycznymi

i oceną prawną Sądu drugiej instancji oraz próbę zaangażowania Sądu

Najwyższego do kolejnej weryfikacji zaskarżonego orzeczenia na wzór kontroli

instancyjnej, co nie jest jednak celem postępowania kasacyjnego i nie może

skutecznie uzasadniać wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

ze względu na przesłankę przedsądu przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

(zob. postanowienie SN z 25 marca 2026 r., I CSK 277/25).

Sąd Najwyższy wyjaśnił już przy tym, że w dziedzinie zobowiązań granice

swobody umów, będącej najdalej idącym przejawem autonomii woli podmiotów

stosunków cywilnoprawnych, wyznaczają, zgodnie z art. 3531 k.c., właściwość

(natura) stosunku prawnego, ustawa oraz zasady współżycia społecznego. Tylko

w tych granicach w dziedzinie zobowiązań obowiązuje także zasada pacta sund

I CSK 1158/25

5

servanda (zob. wyrok SN z 13 lutego 2014 r., V CSK 45/13, i cytowane tam

orzecznictwo). W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażono także stanowisko, że

stosowanie klauzuli generalnej jest uzasadnione zwłaszcza wówczas, gdy dochodzi

do niezgodności funkcjonalnej i aksjologicznej pomiędzy obowiązującymi

przepisami stworzonymi na miarę sytuacji typowych, a konkretnym stanem

faktycznym poddanym ocenie. Zwroty użyte w art. 5 k.c. i art. 58 § 2 k.c. w istocie

nawiązują do zasad słuszności, dobrej wiary w sensie obiektywnym, zasad

uczciwości obowiązujących w stosunkach cywilnoprawnych i lojalności wobec

partnera oraz akceptowalnych i godnych ochrony reguł rzetelnego postępowania

w stosunkach społecznych.

Przyjmuje się przy tym, że zasady współżycia społecznego w rozumieniu

art. 58 § 2 k.c. i art. 5 k.c. są pojęciem pozostającym w nierozłącznym związku

z całokształtem okoliczności danej sprawy i w takim całościowym ujęciu

wyznaczają podstawy, granice i kierunki jej rozstrzygnięcia w wyjątkowych

sytuacjach, które przepisy te mają na względzie. Dlatego dla ich zastosowania

konieczna jest ocena całokształtu szczególnych okoliczności danego wypadku

w ścisłym powiązaniu nadużycia prawa z konkretnym stanem faktycznym.

W konsekwencji stosowanie klauzuli generalnej z art. 5 k.c. i art. 58 § 2 k.c.

pozostaje domeną sądów meriti, a Sąd Najwyższy, mógłby zakwestionować oceny

tych sądów, gdyby były rażąco błędne i krzywdzące (zob. postanowienie SN

z 30 września 2025 r., I CNP 87/24, i cytowane tam orzecznictwo). W badanej

sprawie taka sytuacja jednak nie zachodzi.

Zauważyć należy ponadto, że Sąd Najwyższy prezentuje stanowisko,

że odwołanie się do zasad współżycia społecznego zarówno w art. 3531 k.c.

jak i w art. 58 k.c. ma charakter uniwersalny, a ograniczenia wynikające z tych

przepisów odnoszą się także do obrotu profesjonalnego (zob. wyrok SN

z 8 stycznia 2003 r., II CKN 1097/00, i cytowane tam orzecznictwo). Tym samym

dopuszczalne jest stosowanie art. 58 § 2 k.c. również w odniesieniu do stosunków

gospodarczych (zob. wyrok SN z 24 lutego 2016 r., I CSK 269/15).

I CSK 1158/25

6

W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd

Najwyższy bierze pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813 § 1

k.p.c.).

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1,

11 i 3 w zw. z art. 99 w zw. z art. 108 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 391 § 1

k.p.c. przy uwzględnieniu § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 oraz § 20

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych.

Maciej Kowalski

(a.z.)