Sąd Najwyższy nie przyjął skargi w sporze o wpis właściciela w księdze wieczystej

K.S. wniósł pozew przeciwko M.W. i M.W.1 o uzgodnienie treści księgi

wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości położonej w E. przy ul.

[…], stanowiącej lokal mieszkalny nr […], objętej księgą wieczystą o numerze […]

przez wpisanie w jej dziale drugim jako właściciela K.S.

Sąd Rejonowy w Elblągu wyrokiem z 5 kwietnia 2024 r. oddalił powództwo.

Wyrokiem z 24 lipca 2024 r. Sąd Okręgowy w Elblągu oddalił apelację

powoda.

W skardze kasacyjnej powód, jako uzasadnienie wniosku

o przyjęcie skargi do rozpoznania, wskazał na przesłankę przedsądu przewidzianą

w art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.

I CSK 1233/25

2

Zdaniem skarżącego w sprawie zachodzi nieważność postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W judykaturze już wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki

skargi kasacyjnej (zob. postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18).

Wskazano tam m.in., że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach

kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia,

nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa,

jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia

z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością

lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia

orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej.

Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw.

przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy

dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem

Najwyższym jest ograniczony - co należy podkreślić - wyłącznie do zbadania

przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1 - 4 k.p.c., nie zaś merytorycznej

oceny skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek,

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione.

Skarżący upatrywał nieważności postępowania w nieprawidłowym składzie

Sądu drugiej instancji rozpoznającego apelację od wyroku Sądu Rejonowego.

W składzie Sądu Okręgowego uczestniczył bowiem sędzia, który brał udział

w posiedzeniach w sprawie toczącej się w pierwszej instancji oraz podejmując

czynności procesowe z zakresu koncentracji dowodów.

Zgodnie z treścią art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c. sędzia jest wyłączony z mocy samej

ustawy w sprawach, w których w instancji niższej brał udział w wydaniu

zaskarżonego orzeczenia, jako też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego

udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w

których występował jako prokurator. Instytucja wyłączenia sędziego z tej przyczyny

ma na celu zapobieżenie sytuacji, w której sędzia miałby kontrolować własne

rozstrzygnięcia wydane w instancji niższej. Przez wzięcie przez sędziego udziału

w wydaniu zaskarżonego orzeczenia rozumie się uczestniczenie sędziego w

I CSK 1233/25

3

składzie sądu, który wydał to orzeczenie. Z taką sytuacją nie mamy jednak do

czynienia w niniejszej sprawie. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest

pogląd, że sędzia, który brał udział w rozpoznaniu sprawy w pierwszej instancji na

wstępnym etapie postępowania, ale nie wydał zaskarżonego apelacją orzeczenia,

nie jest wyłączony z mocy ustawy z rozpoznania sprawy w drugiej instancji (zob.

wyroki: z 23 stycznia 2008 r., II PK 125/07 oraz z 16 grudnia 2009 r., I CSK

281/09). Ponieważ sędzia, który wydawał wyrok w drugiej instancji, w pierwszej

instancji jedynie brał udział w posiedzeniach na pewnym etapie długotrwałego

procesu, jednakże nie wydał wyroku w tej sprawie, Sąd Najwyższy nie dostrzegł

sugerowanej przez skarżącego nieważności postępowania.

Oceniając, czy w sprawie doszło do nieważności postępowania z racji

rozpoznania apelacji przez Sąd Okręgowy w składzie jednego sędziego trzeba

zasygnalizować, że Sąd ten orzekał w dniu 24 lipca 2024 r. Ma to znaczenie, jeśli

weźmie się pod uwagę, że wprawdzie Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu

sędziów z 26 kwietnia 2023 r., III PZP 6/22, przesądził, że rozpoznanie sprawy

cywilnej przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego ukształtowanym na

podstawie art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczegółowych

rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem

COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

(tekst jedn.: Dz.U. z 2021 r., poz. 2095 z późn. zm.) ogranicza prawo do

sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), ponieważ nie

jest konieczne dla ochrony zdrowia publicznego (art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji

RP) i prowadzi do nieważności postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.), to jednak

równocześnie w tej samej uchwale Sąd Najwyższy przyjął, że ta wykładnia prawa

obowiązuje od dnia podjęcia uchwały. Należy przy tym dodać, że już po podjęciu

przytoczonej uchwały weszła w życie - dokonana ustawą z dnia 7 lipca 2023 r.

o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy - Prawo o ustroju

sądów powszechnych, ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych

innych ustaw (Dz. U. z 2023 r. poz. 1860) - zmiana przepisów o składzie sądu

w postępowaniu apelacyjnym. W konsekwencji z dniem 28 września 2023 r. art.

367 § 3 k.p.c. został uchylony, a w świetle art. 3671 k.p.c., niniejsza sprawa

podlegała rozpoznaniu w składzie jednoosobowym. Sąd Najwyższy zajmował się

I CSK 1233/25

4

już wykładnią art. 3671 § 1 k.p.c. W postanowieniu z 15 stycznia 2025 r., III PSK

28/24, odnosząc się do podobnego zarzutu stwierdził, że obecnie reguła dotycząca

składu sądu odwoławczego została odwrócona i zgodnie z art. 3671 § 1 in principio

k.p.c., zasadą jest rozpoznawanie spraw przez sąd drugiej instancji w składzie

jednego sędziego, co nie kłóci się z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Wobec tego

rozpoznanie przedmiotowej sprawy zgodnie z regułą z art. 3671 k.p.c. nie może być

postrzegane jako przyczyna nieważności postępowania.

Biorąc to pod uwagę Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.,

odmówił przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej, nie znajdując też okoliczności,

które obowiązany jest brać pod uwagę z urzędu w ramach przedsądu.

Jacek Grela

[S.J.]

[SOP]