Sąd Najwyższy nie przyjął skargi spółki, która nie odzyskała zaliczek od kontrahentki

Pozwana U. sp. z o.o. z siedzibą we W. wniosła skargę kasacyjną od wyroku

Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu, którym oddalono apelację skarżącej od wyroku

Sądu pierwszej instancji wydanego w sprawie o zapłatę z powództwa M.G.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Jako pierwszą przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżąca wskazała nieważność postępowania. Przedstawiła przy tym stanowisko

z którego wynika, że w ocenie pozwanej w sprawie zrealizował się stan

z art. 379 pkt 5 k.p.c., gdyż Sąd Apelacyjny dokonał „jedynie pozornego

rozpoznania zarzutów apelacji”.

Zawarcie przesłanki nieważności postępowania w art. 3989 k.p.c. wynika

z konieczności możliwie każdorazowego eliminowania uchybień procesowych

o najdonioślejszym charakterze. Stosownie do art. 39813 § 1 k.p.c. nieważność

postępowania należy brać pod uwagę z urzędu. Oznacza to także możliwość

uwzględnienia skargi niezależnie od tego, czy skarżący sformułował stosowny

zarzut naruszenia określonego przepisu postępowania, oraz tego, czy wykazał on

możliwość wpływu tego uchybienia na wynik sprawy (zob. postanowienie SN

z 17 grudnia 2002 r., III CZP 72/02).

Jednocześnie, mając na względzie okoliczność, że na etapie tzw. przedsądu

nie dochodzi do merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej, w uzasadnieniu

wniosku o przyjęcie tej skargi do rozpoznania nie jest konieczne najzupełniej pewne

wykazanie, że postępowanie przed sądem drugiej instancji dotknięte było

wadliwością określoną w art. 379 k.p.c. Konieczne jest jednak przedstawienie

argumentacji, z której wynika, że stan taki jest co najmniej wysoce prawdopodobny

(zob. postanowienie SN z 18 lipca 2024 r., I CSK 2176/23).

Zastrzeżenia pozwanej nie świadczą o tym, by przed Sądem Apelacyjnym

doszło do stanu nieważności postępowania. Rzekome „pozorne rozpoznanie

zarzutów apelacji” – nawet gdyby do niego doszło – nie prowadzi bowiem do

pozbawienia strony możności obrony jej praw. Tego rodzaju działanie Sądu drugiej

I CSK 1236/25

3

instancji stanowiłoby o naruszeniu przepisów postępowania (oraz ewentualnie

relewantnych norm prawa materialnego), jednak z natury rzeczy nie wpływałoby na

istnienie po stronie apelującej możności obrony jej praw. Tym samym oczywiste

jest, że w sprawie nie zrealizowała się przyczyna kasacyjna z art. 3989 § 1

pkt 3 k.p.c.

Ubocznie należy również dodać, że analiza uzasadnienia zaskarżonego

wyroku nie świadczy o tym, by apelacja pozwanej rozpoznana została jedynie

„pozornie” czy choćby powierzchownie. Przeciwnie, Sąd Apelacyjny zidentyfikował

zarzuty skarżącej i odniósł się do nich, stwierdzając trafność części zarzutów oraz

częściowo podważając stanowisko Sądu Okręgowego – lecz bez skutku w postaci

zmiany zaskarżonego wyroku.

Jako drugą przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca

wskazała oczywistą zasadność skargi. Podniosła przy tym dwa wątki argumentacji,

z których pierwszy dotyczył „błędnego zastosowania” normy wynikającej

z art. 471 k.c., a drugi sprowadzał się do zakwestionowania niezastosowania przez

Sąd Apelacyjny normy z art. 472 k.c. Zdaniem pozwanej Sąd ten przyjął bowiem

model odpowiedzialności pozwanej (jako dłużnika) za szkodę wynikłą z „każdego

nieosiągnięcia skutku, do którego zmierzało jej świadczenie”, podczas gdy

pozwana, wobec braku umownego ukształtowania tej kwestii w inny sposób,

powinna była odpowiadać jedynie za niezachowanie należytej staranności.

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance

z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga wykazania niewątpliwej, widocznej prima facie

sprzeczności przyjętej przez Sąd drugiej instancji wykładni lub zastosowania prawa

z brzmieniem przepisów lub powszechnie przyjętymi regułami interpretacji prawa.

Wnoszący skargę powinien więc zawrzeć w uzasadnieniu wniosku wywód prawny

wyjaśniający, w czym wyraża się "oczywista zasadność" skargi i przedstawić

odpowiednie argumenty (zob. postanowienie SN z 5 września 2008 r., I CZ 64/08).

Do przyjęcia skargi do rozpoznania na podstawie wskazanej przyczyny

kasacyjnej nie jest wystarczające samo kwalifikowane naruszenie prawa przez Sąd

drugiej instancji. W art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. mowa bowiem o oczywistej zasadności

skargi, a nie o trafności zarzutu. Przytoczone przez skarżącego okoliczności

I CSK 1236/25

4

powinny zatem jednoznacznie wskazywać na to, że w zasadniczym postępowaniu

skarga kasacyjna zostanie rozstrzygnięta na korzyść strony, która ją wniosła

(zob. postanowienie SN z 10 maja 2019 r., I CSK 768/18).

Argumentacja pozwanej nie świadczy o występowaniu w sprawie tak

rozumianej oczywistej zasadności skargi kasacyjnej.

Odnośnie do kwestii rzekomego naruszenia art. 472 k.c. wskazać należy, że

Sąd Apelacyjny nie przyjął, by domyślnym (w braku odmiennego porozumienia

stron) modelem odpowiedzialności za naruszenie zobowiązania była

odpowiedzialność „za każde nieosiągnięcie skutku” (s. 3 skargi kasacyjnej). Sąd ten

ocenił, że pozwana „nie podjęła działań w celu dochodzenia […] uprawnień

z rękojmi”, przy czym rzeczywiście, niefortunnie ujmując ten fragment wypowiedzi,

wskazał, że „chodzi o działania skuteczne” (s. 7 uzasadnienia wyroku SA). W tym

samym zdaniu wyjaśnił jednak, że ma na myśli działania „polegające na faktycznym

dochodzeniu od” kontrahentki „zwrotu uiszczonych na rzecz tej spółki zaliczek, czy

też domagania się przez pozwaną wydania towaru wolnego od wad. Takich

skutecznych działań strona pozwana bezspornie nie podjęła, nie ma też podstaw

w dokonanych ustaleniach faktycznych, że stało się tak na polecenie powódki”

(s. 7-8 uzasadnienia wyroku SA).

Pojęcie „skuteczności” działań oczekiwanych od powódki nie miało zatem

polegać na rzeczywistym uzyskaniu świadczenia bez wad lub zwrotu zapłaconych

kontrahentce pieniędzy (czyli, jak ujęła to skarżąca, na „odzyskaniu lub zwrocie”

uiszczonych zaliczek, s. 7 skargi kasacyjnej), lecz na „faktycznym dochodzeniu”

tych roszczeń przez pozwaną. Także w dalszych fragmentach uzasadnienia Sąd

Apelacyjny stwierdził, że „[s]trona pozwana, mimo odstąpienia od umowy”

z kontrahentką „nie podjęła działań mających na celu wyegzekwowanie

wpłaconych na rzecz tego podmiotu zaliczek, w tym kwoty przekazanej jej przez

powódkę, co uzasadnia jej odpowiedzialność odszkodowawczą wobec powódki.

Nie ma dostatecznych podstaw do uznania, że zaniechanie dochodzenia kwot

zaliczek przekazanych” kontrahentce „było konsekwencją decyzji powódki, a skoro

tak, pozwana odpowiada wobec powódki za zwrot przekazanej przez powódkę

kwoty” (s. 9 uzasadnienia wyroku SA). Niepodjęcie takich działań zostało uznane

I CSK 1236/25

5

za świadczące o niezachowaniu należytej staranności w wykonaniu zobowiązania

wynikającego z umowy zawartej przez strony. Ustalenia co do niepodjęcia działań

przez pozwaną są wiążące dla Sądu Najwyższego (art. 3983 § 3 oraz

art. 39813 § 2 k.p.c.), a drogi do weryfikacji naruszenia przepisów postępowania nie

otwierała, z opisanych uprzednio powodów, przyczyna kasacyjna dotycząca

nieważności postępowania.

W granicach wyznaczonych badaniem skargi w ramach tzw. przedsądu

należy wskazać, że zgodnie z art. 56 k.c. czynność prawna wywołuje nie tylko

skutki w niej wyrażone, lecz również te, które wynikają z ustawy, z zasad

współżycia społecznego i z ustalonych zwyczajów. Treść stosunku

zobowiązaniowego wynikłego z umowy stron jest zatem szersza niż to, co wynika

ze współtworzących tę umowę oświadczeń woli. Przez pryzmat tak rozumianego

zobowiązania oceniane jest następnie zachowanie kontrahentów, w celu ustalenia,

czy doszło do niewykonania zobowiązania, które – w razie spełnienia dalszych

przesłanek – rodzi odpowiedzialność odszkodowawczą na podstawie art. 471 k.c.

Z wywodu Sądu drugiej instancji należy wnosić, że w jego ocenie zobowiązanie

pozwanej polegało nie tylko na zakupie rękawic i odsprzedaży ich z zyskiem, lecz

przewidywało także – w razie wystąpienia trudności takich jak te, które

zmaterializowały się w sprawie – podjęcie działań mających na celu ochronę

kapitału wyłożonego przez powódkę.

Odmiennie od założeń skarżącej (opisanych m.in. na s. 6 skargi kasacyjnej)

dostrzegany przez Sąd Apelacyjny problem ze sposobem postępowania pozwanej

nie polegał zatem na tym, że nie wywiązała się ona ze swojego zobowiązania

w tym sensie, że nie dokonała zakupu rękawic oraz ich odsprzedaży z zyskiem i nie

rozliczyła się z tego zysku z powódką. Przeciwnie, w istocie podstawą jej

odpowiedzialności odszkodowawczej było to, że po otrzymaniu wybrakowanego

towaru nie podjęła działań mających na celu odzyskanie środków wyłożonych

uprzednio przez powódkę; zdaniem Sądu Apelacyjnego, w sytuacji związania

powódki i pozwanej zobowiązaniem, takie zachowanie skarżącej „nie może być

okolicznością zwalniającą ją z obowiązku rozliczenia się z powódką”

(s. 9 uzasadnienia wyroku SA).

I CSK 1236/25

6

Argumentacja pozwanej zawarta w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania, oceniona przez pryzmat wiążących Sąd Najwyższy

ustaleń faktycznych, nie prowadzi zatem do wniosku, że orzeczenie Sądu

Apelacyjnego jest oczywiście nietrafne, natomiast podważająca je skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd Apelacyjny dokonał bowiem, wbrew

twierdzeniom skarżącej, oceny podstaw do zastosowania tego przepisu, wiążąc

podstawy odpowiedzialności pozwanej z tym, że zaniechała ona działań

zmierzających do odzyskania środków przekazanych jej przez powódkę.

Wykazanie ewentualnego braku winy obciążało przy tym – zgodnie z art. 471

w zw. z art. 6 k.c. – dłużnika, który naruszył zobowiązanie. W świetle tych

przepisów (a wbrew stanowisku przedstawionemu przez pozwaną na s. 6 skargi

kasacyjnej) to nie wierzyciel jest obarczony ciężarem dowodu braku należytej

staranności dłużnika, lecz dłużnik – dowodu zachowania należytej staranności.

Kierując się przedstawionymi względami, Sąd Najwyższy uznał, że

z motywów skargi kasacyjnej nie wynika, by zachodziły przyczyny określone

w art. 3989 § 1 k.p.c., co uzasadniało odmowę przyjęcia tej skargi do rozpoznania.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c., orzeczono, jak

w sentencji postanowienia.

Beata Janiszewska

[J.T.]

[a.ł]