Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi banku w sporze o kredyt frankowy

Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze

kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący

wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego

w art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie

i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które –

I CSK 1243/24

2

zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. – będą mogły stanowić podstawę oceny skargi

kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach

Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Okręgowego w Opolu z 29

listopada 2023 r. (sygn. akt II Ca 902/23), pełnomocnik pozwanego –Banki Spółka

Akcyjna w W. – oparł wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania na przesłance

określone w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., tj. ze względu na istnienie potrzeby wykładni

przepisów prawa, a mianowicie art.69 ust. 1 Prawa bankowego, art. 41 Prawa

wekslowego i art. 358 § 2 k.c. w zw. z art. 56 k.c. oraz art. 69 ust. 1 Prawa

bankowego w zw. z art. 3851 § 1 w zw. z art. 58 § 1 i 3 k.c.

Odnosząc się do przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

wskazanej przez skarżącego we wniosku, Sąd Najwyższy stwierdza, że nie została

ona wykazana w sposób uzasadniający uwzględnienie wniosku na podstawie art.

3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Jej spełnienie wymaga wskazania przepisu prawa, którego

wykładnia budzi wątpliwości, określenia zakresu tej wykładni, podania, na czym

polegają wątpliwości związane z rozumieniem przepisu oraz przedstawienia

argumentacji przemawiającej za tym, że mają one rzeczywisty i poważny charakter,

nie należą zaś do zwykłych wątpliwości związanych z procesem stosowania prawa.

Wymagane jest także wykazanie, że treść i znaczenie przepisu nie zostały

dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub że istnieje potrzeba

zmiany ich dotychczasowej wykładni. Jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest

twierdzenie o występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach

wynikających z dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest

także wskazanie rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że

rozbieżność wynika z różnej wykładni przepisu (zob. np. postanowienia Sądu

Najwyższego z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07 i z 14 grudnia 2023 r., I CSK

6110/22). Należy podkreślić, że wątpliwości wskazane przez skarżącego muszą

istnieć nadal w chwili orzekania w przedmiocie wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania. Argumentacja dotycząca rozbieżności w orzecznictwie

sądów wymaga przytoczenia przykładów orzeczeń, które wskazują na rzeczywistą

rozbieżność w wykładni przepisów, występującą również w chwili orzekania w

I CSK 1243/24

3

przedmiocie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca 2024 r., I CSK 1225/23).

Należy podkreślić, że argumenty wskazane przez skarżącego w

uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie mają cech

nowości, gdyż zostały one omówione i rozstrzygnięte w orzecznictwie sądowym,

które często zapadało już po wniesieniu skargi kasacyjnej, ponieważ dotyczą one

starszych spraw. W międzyczasie ukształtowało się orzecznictwo dotyczące tych

problemów i w świetle obecnych orzeczeń, skarga jest nieaktualna, co uniemożliwia

jej przyjęcie do rozpoznania.

W aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości

abuzywny charakter zawartych w umowach kredytu frankowego typowych klauzul

odsyłających do tabel kursowych banku przy przeliczeniu waluty obcej na złote

polskie i odwrotnie. Tego typu klauzule nie wskazują obiektywnych kryteriów

ustalania kursu waluty obcej, który jest jednostronnie ustalany przez bank, co

pozostawia pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarcza

kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność stron

umowy kredytu (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 24 lutego 2022 r., II CSKP

45/22, z 21 listopada 2023 r., II CSKP 1602/22 i z 14 lutego 2025 r., II CSKP

1545/22). Ocena niedozwolonego charakteru postanowienia, jak i konsekwencje

wynikające z jego eliminacji, wymagają odniesienia do chwili zawarcia umowy (zob.

uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP

29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2). Co do zasady wyłączona jest też możliwość

zastąpienia niedozwolonego postanowienia umownego odnoszącego się do

sposobu określania kursu waluty obcej (w umowie kredytu indeksowanego czy

denominowanego) innym sposobem określenia kursu waluty obcej (zob. wyroki

Sądu Najwyższego z 14 lutego 2025 r., II CSKP 1545/22 i z 28 lutego 2025 r., II

CSKP 1277/24). Brak jest też jakichkolwiek podstaw do rozdzielenia postanowień

dotyczących przeliczania waluty obcej na złote polskie i dokonywania ich odrębnej

oceny prawnej (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 20 lutego 2023 r., II CSKP

809/22 i z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22).

I CSK 1243/24

4

Dodatkowo w odniesieniu do uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania należy wskazać, że w świetle ugruntowanego

orzecznictwa Sąd Najwyższego nie budzi wątpliwości, iż zawarta w sprawie umowa

o kredyt denominowany ma charakter umowy o kredyt waloryzowany do waluty

obcej, skoro kwota kredytu została wypłacona w walucie obcej, zaś kredyt został

zawarty w związku z umową nabycia lokalu mieszkalnego, w której cena sprzedaży

została wyrażona w walucie polskiej. Taką umowę nie można uznać za umowę

kredytu walutowego, skoro po stronie kredytobiorcy brak jest roszczenia o

wypłacenie mu środków w walucie obcej w kwocie oznaczonej w umowie. Istotny

jest tu też brak gospodarczej potrzeby uzyskania przez kredytobiorcę waluty obcej,

z czego zdaje sobie sprawę kredytodawca (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 13

maja 2022 r., II CSKP 405/22 oraz z 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22). Sam

walutowy albo waloryzowany charakter umowy kredytu nie przesądza oceny czy

umowa zawiera niedozwolone postanowienia umowne. W orzecznictwie Sądu

Najwyższego nie budzi wątpliwości, że abuzywny charakter mogą mieć

postanowienia narażające konsumenta na ryzyko kursowe.

Postanowienia niedozwolone w stosunkach umownych łączących

konsumenta z przedsiębiorcą nie wiążą konsumenta (art. 3851 § 1 k.c.). Strony

związane są umową w pozostałym zakresie. Co do możliwości zastąpienia tak

powstałej luki w umowie Sąd Najwyższy wypowiedział się w uzasadnieniu uchwały

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego (zasady prawnej) z 7 maja 2021 r., III

CZP 6/21 (OSNC 2021, nr 9, poz. 56), w którym wskazano - nawiązując do

wcześniejszego orzecznictwa, w tym orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej (zob. w szczególności wyrok TSUE z 3 października 2019 r., C-

260/18, Kamil Dziubak, Justyna Dziubak p. Raiffeisen Bank International AG,

Dz.U.UE.C.2019/413/11) - że zastąpienie niedozwolonego postanowienia

umownego odnoszącego się do sposobu określania kursu waluty obcej (w umowie

kredytu indeksowanego czy denominowanego) innym sposobem określenia kursu

waluty obcej wchodzi w rachubę tylko wtedy, gdy (koniunkcja przesłanek): 1) po

wyłączeniu klauzuli abuzywnej umowa nie może obowiązywać, o czym decyduje

obiektywne podejście w świetle prawa krajowego, a zatem wola jednej ze stron,

w tym konsumenta, nie ma w tym zakresie rozstrzygającego znaczenia; 2)

I CSK 1243/24

5

całkowity upadek umowy naraża konsumenta na „szczególnie niekorzystne

konsekwencje”, w świetle okoliczności istniejących w czasie sporu lub możliwych

wówczas do przewidzenia, z uwzględnieniem rzeczywistych i bieżących interesów

konsumenta i z zastrzeżeniem, że do celów tej oceny decydująca jest wola

wyrażona przez konsumenta w tym względzie; 3) istnieje przepis dyspozytywny

albo przepis „mający zastosowanie, gdy strony danej umowy wyrażą na to zgodę",

który mógłby zastąpić wyeliminowane niedozwolone postanowienie umowne,

umożliwiając utrzymanie umowy w mocy; jeżeli niedozwolone postanowienie

umowne odzwierciedlało obowiązujący przepis ustawowy mający zastosowanie

w przypadku porozumienia stron, w rachubę wchodzi także zastąpienie

niedozwolonego postanowienia „tym stanowiącym punkt odniesienia przepisem

ustawowym w nowym brzmieniu przyjętym już po zawarciu umowy". W

orzecznictwie Sądu Najwyższego wykluczono, aby takimi przepisami

dyspozytywnymi były art. 41 Prawa wekslowego oraz art. 358 § 2 k.c. w zw. z art.

56 k.c. (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22 i

z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 941/22) dla określenia sposobu ustalania kursu

waluty obcej (franka szwajcarskiego) w ramach mechanizmu indeksacyjnego

stosowanego przy wypłacie i spłacie kredytu. W świetle aktualnego orzecznictwa

Sądu Najwyższego (zob. np. wyroki z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD

2021, nr 2, poz. 20 i z 26 kwietnia 2024 r., II CSKP 150/24), jak również Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zob. m.in. wyrok z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20,

I.W. przeciwko Bank BPH S.A., ECLI:EU:C:2021:341) art. 358 § 2 k.c. nie może

być traktowany jako przepis, który z mocy prawa lub w ramach mechanizmu

dyspozytywności zastępuje postanowienie abuzywne w umowie konsumenckiej.

Zastosowanie tego przepisu wymaga każdorazowej oceny jego adekwatności w

konkretnym stosunku obligacyjnym, z uwzględnieniem woli konsumenta oraz zasad

wynikających z Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie

nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. Urz. WE L 95, s. 29,

dalej: „dyrektywa 93/13”). Przepis ten nie może być wykorzystany w sposób

prowadzący do utrzymania w mocy umowy zawierającej nieuczciwe warunki, bez

uprzedniego wyrażenia świadomej i dobrowolnej zgody przez konsumenta. Zakres

zastosowania omawianego przepisu ogranicza się bowiem do zobowiązań

I CSK 1243/24

6

rzeczywiście wyrażonych w walucie obcej, a nie takich, w których waluta pełni

wyłącznie funkcję przeliczeniową. Kredyty indeksowane do waluty obcej, w których

zobowiązanie pierwotnie wyrażone jest w złotych, a waluta obca pełni jedynie rolę

mechanizmu waloryzacyjnego, nie spełniają tej przesłanki, co wyklucza

automatyczne zastosowanie art. 358 § 2 k.c.

Abuzywność części postanowień umowy kredytu zawartej z konsumentem

może skutkować nieważnością całej umowy, o ile jej dalsze obowiązywanie jest

niemożliwe bez zakwestionowanych postanowień. W uzasadnieniu uchwały składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r. – zasady prawnej - III CZP

6/21 wyjaśniono, że konsument świadomy niedozwolonego charakteru

postanowienia może sprzeciwić się odmowie jego zastosowania, udzielając wolnej

zgody na to postanowienie. Potwierdzenie takiej klauzuli sprawia nie tylko, że

wywiera ona skutki ex tunc, ale powoduje, iż z mocą wsteczną staje się skuteczna

cała umowa. Natomiast w sytuacji, w której klauzula abuzywna stała się

definitywnie bezskuteczna - wskutek odmowy potwierdzenia albo upływu

rozsądnego czasu do jej potwierdzenia - o obowiązywaniu umowy decyduje to, czy

weszła w jej miejsce regulacja zastępcza. To zaś zależy od tego, czy całkowita i

trwała bezskuteczność umowy naraża konsumenta na szczególnie niekorzystne

konsekwencje, czemu konsument może wiążąco zaprzeczyć oraz istnieje regulacja

zastępcza wynikająca z ustawy albo - jeżeli jest to dopuszczalne - określona przez

sąd. Zastosowanie takiej konstrukcji oznacza, że z dniem odmowy potwierdzenia

klauzuli, bez której umowa kredytu nie może wiązać, albo z dniem bezskutecznego

upływu czasu do jej potwierdzenia ustaje stan zawieszenia, a umowa staje się

definitywnie bezskuteczna (nieważna) albo - jeżeli spełnione są przesłanki

dopuszczalności jej utrzymania przez zastosowanie regulacji zastępczej - staje się

skuteczna z mocą wsteczną (ex tunc) w kształcie obejmującym ową regulację

zastępczą. Podstawę nieważności umowy, której utrzymanie bez abuzywnej części

jest niemożliwe, stanowi wówczas art. 58 k.c. (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego

z 16 września 2021 r., I CSKP 166/21, z 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, z 25

października 2023 r., II CSKP 820/23, z 9 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22 oraz z 6

września 2024 r., II CSKP 1644/22). Według ukształtowanego orzecznictwa Sądu

Najwyższego, jak to już wcześniej wskazano, wyeliminowanie z umowy kredytu

I CSK 1243/24

7

indeksowanego do waluty obcej klauzul przeliczeniowych, uznanych za abuzywne,

prowadzi również do upadku klauzuli ryzyka walutowego, która jest

charakterystyczna dla umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i uzasadnia

powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR. W konsekwencji, po

wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul, utrzymanie umowy w formie zamierzonej

przez strony nie jest możliwe (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 11 grudnia

2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, z. B, poz. 20, z 13 kwietnia 2022 r., II

CSKP 15/22, z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 45 i II

CSKP 382/22, z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, z 26 stycznia 2023 r., II

CSKP 722/22, oraz z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22). Wyeliminowanie więc

abuzywnych klauzul przeliczeniowych nie prowadzi do utrzymania w mocy umowy

kredytu indeksowanego kursem franka szwajcarskiego jako kredytu złotowego

oprocentowanego według stawki LIBOR (czy też WIBOR), gdyż jest to sprzeczne z

naturą stosunku prawnego łączącego strony (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z

22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, nr 11, poz. 11 i z 11 grudnia 2019

r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20 oraz powołane tam wyroki

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 14 marca 2019 r., C-118/17,

Zsuzsanna Dunai przeciwko ERSTE Bank Hungary Zrt, ECLI:EU:C:2019:207 i z 5

czerwca 2019 r., C-38/17, GT przeciwko HS, ECLI:EU:C:2019:461, jak również

wyroki Sądu Najwyższego z 13 kwietnia 2022 r., II CSKP 15/22, z 10 maja 2022 r.,

II CSKP 285/22, OSNC-ZD 2022, nr D, poz. 45, z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22,

z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, z 31

stycznia 2023 r., II CSKP 941/22, z 25 maja 2023 r., II CSKP 1311/22 i z 28 lipca

2023 r., II CSKP 611/22).

W świetle powyższego Sąd Najwyższy stwierdza, że skarżący nie wykazał,

aby w dacie orzekania w przedmiocie przedsądu istniała potrzeba ponownego

odniesienia się do wskazanych przepisów oraz poruszonej problematyki.

Argumenty zawarte we wniosku, zestawione z motywami zaskarżonego wyroku

oraz uwzględniając aktualny dorobek orzeczniczy Sądu Najwyższego, nie wskazują

na konieczność kolejnej wypowiedzi w objętej nim materii – z uwzględnieniem

publicznoprawnego charakteru skargi kasacyjnej oraz jej funkcji wykraczającej poza

ochronę interesu indywidualnego.

I CSK 1243/24

8

W sprawie nie zachodzi też nieważność postępowania, którą Sąd Najwyższy

bierze pod rozwagę – w granicach zaskarżenia – z urzędu (art. 39813 § 1 k.p.c.).

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego – na stosowny wniosek zawarty

w odpowiedzi na skargę kasacyjną – orzeczono na podstawie art. 108 § 1 k.p.c.,

obciążając nimi na podstawie art. 98 § 1 w zw. z art. 99, art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c. stronę pozwaną, która przegrała sprawę w postępowaniu kasacyjnym.

Dariusz Dończyk

[P.L.]

[SOP]