Sąd Najwyższy odmówił rozpoznania skargi o zasiedzenie nieruchomości w M.

Postanowieniem z 17 lutego 2022 r. Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu

na skutek apelacji kuratora uczestników I.K. i P.D.: zmienił postanowienie Sądu

Rejonowego w Mielcu z 21 lipca 2021 r. w bliżej określony w sentencji sposób (pkt

I.); oddalił apelację w pozostałym zakresie (pkt II.); orzekł o wynagrodzeniu dla ww.

kuratora (pkt. III) oraz w przedmiocie kosztów postępowania apelacyjnego (pkt III. i

pkt IV.).

Wnioskodawca zaskarżył powyższe postanowienie w całości, a w skardze

kasacyjnej wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania oparł na przesłance

zamieszczonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Zdaniem skarżącego jego skarga jest oczywiście uzasadniona, ponieważ

treść uzasadnienia orzeczenia Sądu drugiej instancji uniemożliwia ocenę wywodu

dotyczącego wykładni i zastosowania prawa materialnego - art. 172 § 1 i 2 k.c.

Wnioskodawca podniósł, że Sąd Okręgowy nie kwestionował ustaleń

faktycznych poczynionych przez sąd pierwszej instancji, a wydał zupełnie inne

orzeczenie.

Wskazał, że w badanej sprawie mamy do czynienia z władaniem

nieruchomością z wyłączeniem innych osób, użytkowaniem jej, dokonywaniem

zasiewów, koszeniem, pobieraniem pożytków oraz regulowaniem podatków

nieprzerwanie przez okres 30 lat, co świadczy o posiadaniu samoistnym,

a nie zależnym, jak błędnie uznał to Sąd drugiej instancji, w oparciu jedynie

o posłużenie się przez wnioskodawcę zwrotem „opiekowałem się”. Jego użycie

stanowiło przejaw władania samoistnego, właścicielskiego. Wnioskodawca nie

posłużył się bowiem słowem pilnowałem, a „opiekowałem się” jak właściciel.

I CSK 1244/26

3

Zdaniem skarżącego stanowisko Sądu drugiej instancji w powyższym

zakresie jest rażąco nieprawidłowe, bowiem opieka stanowi przejaw władania

właścicielskiego, a pilnowanie można uznać, za posiadanie zależne. Właściciele

nieruchomości opiekują się nimi, troszczą o nie, dbają. A posiadanie zależne

stanowi jedynie przejaw pilnowania, niepogarszania rzeczy czy też korzystania

z ziemi na zasadzie umów dzierżawy itp.

Wnioskodawca, w przypadku nieuznania przez Sąd Najwyższy, że skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, wniósł o przeprowadzenie rozprawy w celu

rozpoznania występującego w sprawie istotnego zagadnienia prawnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga w zakresie dotyczącym oddalenia apelacji kuratora „w pozostałym

zakresie” (pkt II) tj. w zakresie w jakim kurator wnosił o przyznanie mu

wynagrodzenia z tytułu reprezentowania obojga uczestników w wysokości stawki

maksymalnej podlegała odrzuceniu na podstawie art. 3986 § 2 i 3 w zw. z art. 13 § 2

k.p.c. Od postanowienie w przedmiocie wynagrodzenia kuratora procesowego nie

przysługuje skarga kasacyjna a ponadto skarżący nie ma interesu prawnego

w zaskarżeniu postanowienia Sądu odwoławczego w tej części.

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Powołanie się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c.) stawia skarżącemu szczególnie wysokie wymagania. Zgodnie z utrwalonym

orzecznictwem Sądu Najwyższego, podzielanym przez doktrynę, oczywista

zasadność skargi oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane

w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka będzie miała

miejsce tylko wtedy, gdy bez wątpienia wystąpiły zarzucane uchybienia, jest pewne,

że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia albo podniesione we

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania argumenty oczywiście

uzasadniają zasadność wniesionego środka prawnego. Oczywiste jest przy tym

I CSK 1244/26

4

tylko to, co można dostrzec od razu - bez potrzeby głębszej analizy czy

przeprowadzenia wnikliwych badań lub dociekań. Innymi słowy, podnoszone

uchybienia muszą mieć kwalifikowany charakter i być dostrzegalne na pierwszy rzut

oka - już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (zob. m.in. postanowienia SN: z 27

kwietnia 2006 r., I CZ 15/06; z 7 maja 2010 r., V CSK 459/09; z 15 czerwca 2018 r.,

III CSK 38/18; z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19, z 28 stycznia 2022 r., I CSK

584/22; z 7 czerwca 2023 r., I CSK 742/23; z 20 października 2023 r., I CSK

1673/23).

Podkreślenia wymaga, że przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. obejmuje

jedynie uchybienia przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym

sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym, które

polegają w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu

oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną

w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie

obowiązywał względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu

w ustalonym stanie faktycznym.

Należy też wskazać, że zgodnie z powszechnie aprobowanym

w orzecznictwie i nauce prawa stanowiskiem, o przyjęciu skargi kasacyjnej

do rozpoznania w związku z wystąpieniem przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1

pkt 4 k.p.c. nie decyduje per se nawet oczywiste naruszenie konkretnego przepisu,

lecz jego skutek polegający na wydaniu oczywiście nieprawidłowego orzeczenia,

które nie może się ostać (zob. np. postanowienie SN z 1 grudnia 2023 r., I CSK

5300/22 i przywołane tam orzecznictwo).

Skarżący nie przedstawił przekonujących od razu, widocznych prima facie,

twierdzeń wykazujących racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce

i zaskarżeniu.

Zaprezentowane przez wnioskodawcę uzasadnienie przyczyny kasacyjnej

z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. sprowadza się w zasadzie do prezentacji własnego

oglądu sprawy i do kwestionowania oceny materiału dowodowego dokonanej przez

Sąd Okręgowy, który ustalił, że wnioskodawca oraz jego ojciec nie traktowali

spornej nieruchomości jako swojej własności a ich władztwo nie nosiło cech

I CSK 1244/26

5

samoistnego posiadania ze względu na brak woli władania przedmiotową

nieruchomością dla siebie.

Argumenty skarżącego stanowią w istocie polemikę z ustaleniami

faktycznymi i oceną prawną Sądu Okręgowego oraz próbę zaangażowania Sądu

Najwyższego do kolejnej weryfikacji zaskarżonego orzeczenia na wzór kontroli

instancyjnej, co nie jest jednak celem postępowania kasacyjnego i nie może

skutecznie uzasadniać wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze

względu na przesłankę przedsądu przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (zob.

postanowienie SN z 25 marca 2026 r., I CSK 277/25).

Przypomnieć należy, że zawarty w art. 3983 § 3 k.p.c. zakaz oparcia skargi

kasacyjnej na zarzutach dotyczących ustalenia faktów lub oceny dowodów oraz

związanie Sądu Najwyższego ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę

zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 2 in fine) oznacza niedopuszczalność

powoływania się przez skarżącego na wadliwość wyroku sądu drugiej instancji

(odpowiednio postanowienia) polegającą na ustaleniu faktów lub niewłaściwie

przeprowadzonej ocenie dowodów również we wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania (zob. np. postanowienie SN z 15 października 2020 r.,

V CSK 87/20).

Ograniczenia kognicji Sądu Najwyższego sprawiają, że o przyjęciu skargi

kasacyjnej do rozpoznania (podobnie jak o uznaniu jej zasadności) nie mogą

przesądzać zarzuty, których istota - niezależnie od ujęcia jako zarzutu naruszenia

prawa procesowego lub materialnego - sprowadza się do kwestionowania

czy też polemizowania z ustaleniami faktycznymi będącymi podstawą dla wydania

przez sąd drugiej instancji zaskarżonego orzeczenia (zob. postanowienie SN

z 26 września 2023 r., I CSK 4541/22).

Wnioskodawca podniósł, że Sąd odwoławczy w sposób wadliwy sporządził

uzasadnienie zaskarżonego postanowienia, ale w skardze kasacyjnej nie zarzucił

naruszenia stosownych regulacji ustawy procesowej, mogących prowadzić

do wadliwości tego rodzaju. Uniemożliwia to zatem dokonanie oceny w tym

zakresie.

I CSK 1244/26

6

Ponadto zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego

poglądem naruszenie przez sąd drugiej instancji zasad sporządzania uzasadnienia

orzeczenia jedynie wyjątkowo może stanowić usprawiedliwioną podstawę

kasacyjną, co ma miejsce, gdy wskutek uchybienia wymaganiom stawianym

uzasadnieniu, zaskarżone orzeczenie nie poddaje się kontroli kasacyjnej (zob. np.

postanowienie SN z 24 marca 2025 r., I CSK 997/24, i cytowane tam orzecznictwo).

Takich wadliwości skarżący nie wykazał.

Ubocznie zauważyć należy, że Sąd drugiej instancji może zmienić ustalenia

faktyczne stanowiące podstawę wydania wyroku sądu pierwszej instancji bez

przeprowadzenia postępowania dowodowego uzasadniającego odmienne

ustalenia, chyba że szczególne okoliczności wymagają ponowienia lub

uzupełnienia tego postępowania (zob. uchwała siedmiu sędziów SN z 23 marca

1999 r., III CZP 59/98, OSNC 1999, nr 7-8, poz. 124).

Wnioskodawca wskazał, że w sprawie występuje istotne zagadnienie

prawne. Stwierdzenie to nie znalazło jednak stosownego odzwierciedlenia

w uzasadnieniu wniosku, co zwalniało od bliższych rozważań w tym zakresie (zob.

mutatis mutandis postanowienie SN z 19 lutego 2026 r., I CSK 1123/25).

W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd

Najwyższy bierze pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813 § 1

w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., Sąd

Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania we wskazanej

części.

O wynagrodzeniu dla kuratorów nieznanych z miejsca pobytu uczestników

Sąd Najwyższy orzekł na podstawie § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości

wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych

dla strony w sprawie cywilnej w zw. z § 5 pkt 1 w zw. z § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4

pkt 2 i § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r.

w sprawie opłat za czynności adwokackie, przy uwzględnieniu wyroku TK

I CSK 1244/26

7

z 23 kwietnia 2025 r., SK 89/22 (OTK-A 2025/47) i uchwały SN z 21 stycznia

2022 r., III CZP 37/22 (OSNC-ZD 2023, nr 2, poz. 16).

Maciej Kowalski

(a.z.)

[SOP]