Sąd Najwyższy nie przyjął skargi kasacyjnej spółki P. w sprawie służebności przesyłu

Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. – stosowanym odpowiednio w związku z art.

13 § 2 k.p.c. w postępowaniu nieprocesowym – wymaganie uzasadnienia w

skardze kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli

skarżący wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania

przewidzianego w art. 3984 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty

jedynie przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze

I CSK 1247/24

2

publicznoprawnym, które – zgodnie z art. 3989 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. – będą

mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do

rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć

rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania.

W skardze kasacyjnej wniesionej od postanowienia Sądu Okręgowego w

Poznaniu z 28 listopada 2023 r. (sygn. akt II Ca 2238/22) pełnomocnik uczestniczki

postępowania P. spółki akcyjnej w K., opierając skargę kasacyjną na naruszeniu

prawa materialnego, tj.: art. 3051 k.c. w zw. z ar. 3052 § 2 k.c. w zw. z art. 292 k.c.;

art. 292 k.c. w zw. z art. 172 § 1 k.c. w zw. z art. 176 § 1 k.c. w zw. z art. 352 § 1

k.c.; art. 292 k.c. w zw. z art. 172 § 1 k.c. w zw. z art. 176 § 1 k.c. w zw. z art. 3051

k.c.; art. 7 i art. 6 k.c.; art. 3052 k.c.; art. 6 k.c.; art. 117 k.c., oraz przepisów

postępowania, tj. art. 610 § 1 k.p.c. w zw. z art. 670 § 1 k.p.c. w zw. z art. 677 § 1

k.p.c. oraz art. 212 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., a

także art. 234 k.p.c. w zw. z art. 7 k.c. w zw. z art. 6 k.c., wniósł o jej przyjęcie do

rozpoznania, powołując się na przesłankę określoną w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., to

jest z uwagi na oczywistą zasadność skargi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Powołana przez skarżącą przesłanka oczywistej zasadności skargi zachodzi

wtedy, gdy zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej wynika prima

facie, bez głębszej analizy prawnej. Dotyczy to więc jedynie uchybień – przepisom

prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji w

skardze kasacyjnej – o charakterze elementarnym, polegających w szczególności

na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i

ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, na

zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał względnie na oczywiście

błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym. Do

wykazania oczywistej zasadności skargi powinno wystarczyć jedno konkretne

twierdzenie, jedna stanowcza, przekonująca od razu teza, wskazująca racje

podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce i zaskarżeniu. Na tym właśnie

polega „oczywista” zasadność środka zaskarżenia w rozumieniu przyjętym w art.

I CSK 1247/24

3

3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 grudnia 2019 r.,

IV CSK 307/19). Sąd Najwyższy, rozpoznając nadzwyczajny środek odwoławczy w

postaci skargi kasacyjnej, jest związany ustalonym stanem faktycznym sprawy

stanowiącym podstawę rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji zaskarżonego skargą

kasacyjną (art. 39813 § 2 k.p.c.). O przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie

decyduje przy tym samo oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa

materialnego lub procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, lecz

sytuacja, w której spowodowało ono wydanie oczywiście nieprawidłowego

orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu nie

prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania podlega ocenie wyłącznie w

granicach argumentacji przedstawionej na uzasadnienie przesłanki określonej w

art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

W świetle przedstawionych kryteriów nie można przyjąć, aby skarżąca

wykazała oczywistą zasadność skargi kasacyjnej. Skarżąca wywodzi tę przesłankę

przede wszystkim z twierdzenia, że Sąd Okręgowy odstąpił od utrwalonej linii

orzeczniczej dotyczącej dopuszczalności nabycia przed dniem 3 sierpnia 2008 r.

przez zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności

przesyłu oraz możliwości uwzględniania okresu posiadania takiej służebności

sprzed wejścia w życie art. 3051-3054 k.c. przy ocenie przesłanek zasiedzenia

służebności przesyłu. W uzasadnieniu wniosku skarżąca odwołała się do szeregu

przepisów regulujących instytucję zasiedzenia oraz obszernie przywołała

orzecznictwo Sądu Najwyższego przyjmujące dopuszczalność nabycia przed dniem

3 sierpnia 2008 r. przez zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej treści

służebności przesyłu, wywodząc z tego oczywistą wadliwość stanowiska zajętego

przez Sąd Okręgowy. Argumentacja ta nie uzasadnia jednak przyjęcia, że

zaskarżone orzeczenie jest oczywiście wadliwe. Niewątpliwie skarżąca trafnie

wskazuje, że przez wiele lat w orzecznictwie Sądu Najwyższego dominował pogląd

dopuszczający nabycie przed dniem 3 sierpnia 2008 r. przez zasiedzenie

służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu oraz

uwzględnianie okresu posiadania takiej służebności sprzed wejścia w życie art.

3051-3054 k.c. przy ocenie zasiedzenia służebności przesyłu. Sama ta okoliczność

I CSK 1247/24

4

nie pozwala jednak obecnie na stwierdzenie, że stanowisko odmienne jest

oczywiście błędne. Sąd Okręgowy przedstawił bowiem rozbudowaną argumentację

odwołującą się do konstytucyjnej ochrony prawa własności, zasady numerus

clausus praw rzeczowych, dopuszczalnych granic wykładni prawa w zakresie

ograniczonych praw rzeczowych oraz zasady zaufania obywateli do państwa i

stanowionego prawa. W konsekwencji opowiedział się za poglądem wykluczającym

możliwość nabycia przed dniem 3 sierpnia 2008 r. przez zasiedzenie służebności

gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu, a także możliwość

uwzględniania okresu posiadania takiej służebności sprzed tej daty przy ocenie

przesłanek zasiedzenia służebności przesyłu po wejściu w życie art. 3051-3054 k.c.

Już sam zakres i charakter rozważań przedstawionych w uzasadnieniu

zaskarżonego postanowienia – nie przesądzając o ich zasadności – wskazują, że

ocena prawidłowości stanowiska zajętego przez Sąd drugiej instancji wymagałaby

przeprowadzenia pogłębionej analizy prawnej, co już przemawia przeciwko uznaniu

ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia za mającej charakter oczywisty.

Stanowisko to oparte zostało na kompleksowym wywodzie odwołującym się

zarówno do argumentów systemowych i historycznoprawnych, jak i do

konstytucyjnych granic wykładni przepisów regulujących ograniczone prawa

rzeczowe. Sąd Okręgowy oparł swoje stanowisko na argumentacji konstytucyjnej

nawiązującej do stanowiska Rzecznika Praw Obywatelskich przedstawionego w

sprawie P 10/16, kwestionującego dopuszczalność wykładni prowadzącej do

przyjęcia możliwości zasiedzenia przed dniem 3 sierpnia 2008 r. służebności

gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu. Problematyka ta od kilku lat

pozostaje przedmiotem sporów zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie, a

stanowisko prezentowane przez Sąd Okręgowy znajduje odzwierciedlenie również

w części orzecznictwa sądów powszechnych. Wątpliwości dotyczące zgodności z

Konstytucją RP wykładni art. 292 k.c. w związku z art. 285 § 1 i 2 k.c., prowadzącej

do przyjęcia konstrukcji służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności

przesyłu, były podnoszone jeszcze przed wniesieniem skargi kasacyjnej w

niniejszej sprawie. Również przed tym momentem zainicjowane zostały

postępowania zmierzające do oceny konstytucyjności tego kierunku wykładni.

Uwzględniając wielokrotnie stwierdzane w orzecznictwie Sądu Najwyższego,

I CSK 1247/24

5

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej nieprawidłowości o charakterze elementarnym w funkcjonowaniu

Trybunału Konstytucyjnego - zapoczątkowane nieprzyjęciem przez Prezydenta RP

ślubowania od prawidłowo wybranych przez Sejm sędziów Trybunału

Konstytucyjnego oraz ponownym wybraniu sędziów na miejsca już obsadzone w

Trybunale – wcześniej wskazane kwestie prawne dotyczące służebności o treści

odpowiadającej służebności przesyłu wymagają pogłębionej oceny prawnej przez

sądy powszechne ad casu w ramach tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjnej (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 26 lutego 2026 r., I CSK 1096/24).

Okoliczności te nie zmieniają jednak faktu, że podnoszone od kilku lat w

orzecznictwie i doktrynie wątpliwości dotyczące konstytucyjnych podstaw

przyjmowanej dotychczas wykładni nie mogą być obecnie pomijane. Na etapie

przedsądu nie zachodzi potrzeba przesądzania, który z konkurencyjnych kierunków

wykładni należy uznać za prawidłowy. Wystarczające jest stwierdzenie, że przy

istniejących rozbieżnościach oraz prezentowanych argumentach konstytucyjnych

nie można obecnie uznać, aby stanowisko przyjęte przez Sąd Okręgowy było

oczywiście błędne lub aby jego wadliwość była dostrzegalna prima facie, bez

potrzeby przeprowadzenia pogłębionej analizy prawnej. Nie jest przy tym

wystarczające samo odwołanie się przez skarżącą do wcześniejszego orzecznictwa

Sądu Najwyższego przyjmującego dopuszczalność zasiedzenia służebności

gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu. Sam fakt istnienia

odmiennego kierunku orzecznictwa nie prowadzi jeszcze do wniosku, że

stanowisko przyjęte w zaskarżonym orzeczeniu jest oczywiście wadliwe. Dla

wykazania przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. konieczne byłoby wykazanie

kwalifikowanego i niewątpliwego charakteru zarzucanego uchybienia, czego

skarżąca nie uczyniła.

Nie prowadzi do odmiennej oceny w zakresie przesłanki oczywistej

zasadności skargi kasacyjnej także argumentacja odnosząca się do rozstrzygnięcia

o wynagrodzeniu za ustanowienie służebności przesyłu (vide: pkt 5 petitum

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i pkt 28 uzasadnienia tego

wniosku). Skarżąca powołała w tym zakresie naruszenie art. 3052 k.c. w zw. z art. 6

k.c. oraz art. 117 k.c., wywodząc, że wynagrodzenie za ustanowienie służebności

I CSK 1247/24

6

przesyłu nie powinno obejmować składnika odpowiadającego obniżeniu wartości

nieruchomości, skoro wnioskodawcy nabyli ją już z istniejącą infrastrukturą

przesyłową, nie wykazali poniesienia szkody, a nadto zgłoszony został zarzut

przedawnienia roszczeń o charakterze odszkodowawczym. Na tym jednak „wywód”

skarżącej się kończy. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania – w gruncie rzeczy – zawiera powtórzenie zarzutów sformułowanych w

ramach podstaw skargi kasacyjnej. Brak w istocie jakiejkolwiek dalszej

argumentacji ukierunkowanej na wykazanie przesłanki określonej w art. 3989 § 1

pkt 4 k.p.c. Skarżąca nie przedstawia wywodu wykazującego, dlaczego przyjęte

przez Sąd Okręgowy stanowisko miałoby stanowić oczywiste i kwalifikowane

naruszenie prawa w rozumieniu powołanej przesłanki przedsądu. Sąd Najwyższy

nie wyklucza, że podnoszone przez uczestniczkę zagadnienia mogą rodzić

określone wątpliwości prawne, to jednak na obecnym etapie ocenie podlega jedynie

argumentacja przedstawiona co do zgłoszonej przesłanki, a ta nie jest dostateczna.

W tej zatem sytuacji nie można przyjąć, że wykazała strona skarżąca również w

tym ostatnim aspekcie oczywistą zasadność skargi.

Ponieważ skarżąca nie wykazała, aby zaskarżone orzeczenie opierało się na

oczywiście błędnej wykładni lub zastosowaniu prawa, brak jest podstaw do

przyjęcia skargi kasacyjnej na podstawie art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. W konsekwencji

nie można przyjąć, aby zaskarżone orzeczenie było dotknięte naruszeniem prawa o

charakterze oczywistym, widocznym prima facie, bez potrzeby przeprowadzania

pogłębionej analizy prawnej, które uzasadniałoby przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania na powołanej podstawie.

Wskazać należy także, że nie zachodzi nieważność postępowania, którą Sąd

Najwyższy bierze pod rozwagę – w granicach zaskarżenia – z urzędu (art. 39813 §

1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego – na stosowany wniosek zawarty w

odpowiedzi na skargę kasacyjną – orzeczono na podstawie art. 520 § 3 k.p.c. w zw.

I CSK 1247/24

7

z art. 391 § 1, art. 39821 i art. 13 § 2 k.p.c., obciążając nimi uczestniczkę

postępowania, która przegrała sprawę w postępowaniu kasacyjnym.

(A.G.)

[a.ł]