Bank nie przeforsował skargi kasacyjnej w sporze o kredyt spłacony przed terminem

Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze

kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący

wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego

w art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie

i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które –

I CSK 1248/24

2

zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. – będą mogły stanowić podstawę oceny skargi

kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach

Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu

z 14 kwietnia 2023 r. (sygn. akt I ACa 145/22), pełnomocnik pozwanego – Banku

spółki akcyjnej w W. – oparł wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania na

przesłankach określonych w art. 3989 § 1 pkt 4 i 2 k.p.c., tj. ze względu oczywistą

zasadność skargi kasacyjnej oraz istnienie potrzeby wykładni przepisów prawa.

Odnosząc się do przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

wskazanych przez skarżącego we wniosku, Sąd Najwyższy stwierdza, że żadna

z nich nie została wykazana w sposób uzasadniający uwzględnienie wniosku na

podstawie art. 3989 § 1 pkt 4 i 2 k.p.c.

W odniesieniu do przesłanki wskazanej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. należy

podkreślić, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego,

spełnienie tej przesłanki ma miejsce wyłącznie wtedy, gdy skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona. Przez „oczywistą zasadność” rozumie się sytuację,

w której trafność zarzutów naruszenia prawa materialnego lub procesowego przez

sąd drugiej instancji wynika wprost (prima facie) z treści skargi, bez potrzeby

prowadzenia pogłębionej analizy prawniczej. Dotyczy to zatem wyłącznie uchybień

o charakterze elementarnym, polegających w szczególności na oparciu

rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą

i ugruntowaną wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa,

zastosowaniu przepisu, który utracił moc obowiązującą, bądź jego oczywiście

błędnym zastosowaniu do ustalonego stanu faktycznego. Do wykazania oczywistej

zasadności skargi powinno wystarczyć jedno konkretne twierdzenie, jedna

stanowcza, przekonująca od razu teza, wskazująca racje podważające

rozstrzygnięcie poddane krytyce i zaskarżeniu. Na tym właśnie polega „oczywista”

zasadność środka zaskarżenia w rozumieniu przyjętym w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

(zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19).

I CSK 1248/24

3

Co do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., jej spełnienie wymaga

wskazania przepisu prawa, którego wykładnia budzi wątpliwości, określenia

zakresu tej wykładni, podania, na czym polegają wątpliwości związane

z rozumieniem przepisu oraz przedstawienia argumentacji przemawiającej za tym,

że mają one rzeczywisty i poważny charakter, nie należą zaś do zwykłych

wątpliwości związanych z procesem stosowania prawa. Wymagane jest także

wykazanie, że treść i znaczenie przepisu nie zostały dostatecznie wyjaśnione

w dotychczasowym orzecznictwie lub że istnieje potrzeba zmiany ich

dotychczasowej wykładni. Jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie

o występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających

z dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest także

wskazanie rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że

rozbieżność wynika z różnej wykładni przepisu (zob. np. postanowienie Sądu

Najwyższego z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07 oraz z 14 grudnia 2023 r., I CSK

6110/22). Należy podkreślić, że wątpliwości wskazane przez skarżącego muszą

istnieć nadal w chwili orzekania w przedmiocie wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania. Argumentacja dotycząca rozbieżności w orzecznictwie

sądów wymaga przytoczenia przykładów orzeczeń, które wskazują na rzeczywistą

rozbieżność w wykładni przepisów, występującą również w chwili orzekania w

przedmiocie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca 2024 r., I CSK 1225/23).

Ogólnie należy podkreślić, że problemy prawne ujęte w uzasadnieniu

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie mają cech nowości, gdyż

były przedmiotem wielokrotnych wypowiedzi Sądu Najwyższego w orzeczeniach

wydanych, często w odniesieniu do zbliżonych treścią umów kredytowych, nie tylko

na etapie wstępnej oceny często już po wniesieniu skargi kasacyjnej, ponieważ

dotyczą one starszych spraw. W świetle obecnych orzeczeń, skarga jest

nieaktualna, co uniemożliwia jej przyjęcie do rozpoznania.

Skarżący wskazał na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej, przejawiającą

się w zastosowaniu przez Sąd Apelacyjny dyspozycji art. 3851 § 1 k.c. do umowy

kredytu stricte dewizowego (walutowego), z całkowitym pominięciem charakteru

przedmiotowej umowy, jej specyfiki, jak również wyłącznie fakultatywnego

I CSK 1248/24

4

charakteru postanowień dotyczących wypłaty i spłaty kredytu, które w toku

postępowania zostały uznane za abuzywne. Od razu trzeba zauważyć, że tak

sformułowana przesłanka przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania została ujęta

wadliwie. Po pierwsze nie wskazuje na uchybienia o charakterze elementarnym,

polegających w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu

oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną wykładnią przyjmowaną w

orzecznictwie i nauce prawa. Wskazuje jedynie na dokonanie błędnej oceny

prawnej odwołując się do wyroku Sądu Najwyższego z 9 października 2020 r., III

CSK 99/18. Skarżący pomija jednak inne orzeczenia Sądu Najwyższego, z których

wyprowadzić można wniosek przeciwny, a mianowicie, że umowa, której dotyczy

spór nie miała charakteru walutowego, skoro była to umowa o kredyt waloryzowany

do waluty obcej, kwota kredytu została wypłacona w walucie obcej, a kredyt został

zawarty w związku z umową nabycia lokalu mieszkalnego, w której cena sprzedaży

została wyrażona w walucie polskiej (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 30

września 2020 r., I CSK 556/18 oraz z 13 maja 2022 r., II CSKP 405/22 i II CSKP

293/22). Takiej umowy nie można uznać za umowę kredytu walutowego, skoro po

stronie kredytobiorcy nie powstało roszczenie o wypłacenie mu środków w walucie

obcej w kwocie oznaczonej w umowie. Brak również gospodarczej potrzeby

uzyskania przez kredytobiorcę waluty obcej, z czego zdaje sobie sprawę

kredytodawca (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 13 maja 2022 r., II CSKP 405/22 i

z 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22). Wreszcie, sam walutowy albo waloryzowany

charakter umowy kredytu nie przesądza oceny czy umowa zawiera niedozwolone

postanowienia umowne. Abuzywny charakter mogą mieć postanowienia narażające

konsumenta na ryzyko kursowe. Przesądza to, że skargi kasacyjnej z wyżej

omawianej przyczyny nie można uznać za oczywiście uzasadnionej.

Skarżący domagał się też wykładni art. 411 pkt 2 i 4 k.c. w celu wyjaśnienia

wątpliwości dotyczących tego, czy kredytobiorca może domagać się od banku

zwrotu kwot świadczonych w wykonaniu umowy kredytu uznanej następnie za

nieważną z powodu abuzywności zawartych w niej klauzul, w sytuacji, w której

kredyt został całkowicie spłacony przed terminem wymagalności określonym w

umowie kredytu w tym w świetle zgodności takiego świadczenia z zasadami

współżycia społecznego. Należy jednak podkreślić, że w orzecznictwie Sądu

I CSK 1248/24

5

Najwyższego jednoznacznie odrzucono zapatrywanie, że konsument spłacający

kredyt udzielony mu na podstawie umowy dotkniętej nieważnością czyni zadość

zasadom współżycia społecznego w rozumieniu art. 411 pkt 2 k.c., wskazując, iż

nie ma potrzeby sięgania do tego przepisu w sytuacji, w której wzbogacony

środkami pieniężnymi wypłaconymi przez bank w wykonaniu nieważnej umowy

kredytu jest prawnie (a nie tylko moralnie) zobowiązany do jej zwrotu. Podkreśla

się, że art. 411 pkt 4 k.c. normuje przypadki, gdy zobowiązanie istnieje i dochodzi

do przedwczesnego świadczenia z tego zobowiązania, a zatem brak podstaw do

twierdzenia, że spełniane świadczenie jest nienależne, co oznacza, że podstawa

prawna świadczenia w chwili jego spełnienia nie budzi wątpliwości i następnie nie

ulega zmianie, a przyjęcie stanowiska przeciwnego prowadziłoby do

niesymetrycznego rozliczenia stron w związku z nieważnością umowy i chroniłoby

interes tylko jednej z nich (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56,

postanowienie Sądu Najwyższego z 6 lipca 2021 r., III CZP 41/20 oraz wyrok Sądu

Najwyższego z 12 września 2025 r., II CSKP 5/23 wraz z powołanym tam

orzecznictwem).

W świetle powyższego Sąd Najwyższy stwierdza, że skarżący nie wykazał,

aby w dacie orzekania w przedmiocie przedsądu istniała potrzeba ponownego

odniesienia się do wskazanych przepisów oraz poruszonej problematyki.

Argumenty zawarte we wniosku, zestawione z motywami zaskarżonego wyroku

oraz uwzględniając aktualny dorobek orzeczniczy Sądu Najwyższego, nie wskazują

na konieczność kolejnej wypowiedzi w objętej nim materii – z uwzględnieniem

publicznoprawnego charakteru skargi kasacyjnej oraz jej funkcji wykraczającej poza

ochronę interesu indywidualnego.

Wskazać należy również, że nie zachodzi nieważność postępowania, którą

Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę – w granicach zaskarżenia – z urzędu (art.

39813 § 1 k.p.c.).

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

I CSK 1248/24

6

O kosztach postępowania kasacyjnego – na stosowny wniosek zawarty

w odpowiedzi na skargę kasacyjną – orzeczono na podstawie art. 108 § 1 k.p.c.,

obciążając nimi na podstawie art. 98 § 1 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.

stronę pozwaną, która przegrała sprawę w postępowaniu kasacyjnym.

Dariusz Dończyk

(R.N.)

[SOP]