Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej powoda w sporze o zapłatę

Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze

kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący

wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego w

art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie i

uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które –

zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. – będą mogły stanowić podstawę oceny skargi

kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach

I CSK 1249/24

2

Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Okręgowego we

Wrocławiu z 12 grudnia 2023 r. (sygn. akt XI Ga 270/23) pełnomocnik powoda

J.W., powołał jako podstawy skargi naruszenie przepisów prawa materialnego (art.

627 k.c. w zw. z art. 65 k.c.; art. 494 k.c.) oraz naruszenie przepisów postępowania

(art. 316 § 1 w zw. z art. 233 § 1 i art. 244 § 1 k.p.c. oraz art. 45810 k.p.c.). Jako

podstawy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący wskazał przesłanki

określone w art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c., tj. występowanie istotnego zagadnienia

prawnego oraz oczywistą zasadność skargi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Odnosząc się do zawartego w skardze kasacyjnej powoda wniosku o

przyjęcie jej do rozpoznania, w aspekcie powołanych przezeń przesłanek, należy

stwierdzić, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że

przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. może zostać uznana za spełnioną jedynie

wówczas, gdy skarżący przedstawi zagadnienie prawne o charakterze nowym,

dotychczas niewyjaśnionym w judykaturze, mające znaczenie abstrakcyjne i

wykraczające poza okoliczności konkretnej sprawy (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01; z 18 września 2012 r., II CSK 180/12;

z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14; z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16).

Zagadnienie to powinno odpowiadać standardowi pytania prawnego kierowanego

na podstawie art. 390 § 1 k.p.c., a więc dotyczyć poważnych wątpliwości

interpretacyjnych, których nie można usunąć przy zastosowaniu powszechnie

przyjętych reguł wykładni prawa (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 23

stycznia 2014 r., I UK 361/13; z 14 września 2012 r., I UK 218/12; z 8 maja 2015 r.,

III CZP 16/15; z 24 października 2012 r., I PK 129/12). Nie jest wystarczające samo

sformułowanie pytania. Konieczne jest przedstawienie możliwych, alternatywnych

odpowiedzi oraz wykazanie, że rozstrzygnięcie zagadnienia może przyczynić się do

rozwoju prawa lub zapewnienia jednolitości orzecznictwa (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 15 grudnia 2011 r., II PK 183/11; z 20 grudnia 2011 r., II PK

207/11; z 9 stycznia 2017 r., II CSK 423/16; z 16 maja 2018 r., II CSK 12/18; z 10

I CSK 1249/24

3

maja 2018 r., I CSK 798/17; z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 585/17; z 8 kwietnia

2018 r., V CSK 577/17). W judykaturze podkreśla się, że istotne zagadnienie

prawne musi mieć charakter problemu jurydycznego o znaczeniu systemowym,

którego wyjaśnienie wzbogaca dorobek orzeczniczy Sądu Najwyższego,

porządkuje istniejące linie interpretacyjne i wzmacnia jednolitość stosowania prawa.

Chodzi o zagadnienie, którego rozstrzygnięcie nie sprowadza się do oceny prawnej

jednostkowego stanu faktycznego, lecz umożliwia udzielenie odpowiedzi o

charakterze uniwersalnym, mającej znaczenie także w innych, podobnych

sprawach (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 22 grudnia 2008 r., III CSK

285/08).

Natomiast wyróżniona w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania zachodzi jedynie wtedy, gdy zasadność zarzutów

podniesionych w skardze wynika prima facie, bez potrzeby pogłębionej analizy

prawnej. Dotyczy to więc uchybień – przepisom prawa materialnego albo

procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej – o

charakterze elementarnym, polegających w szczególności na oparciu

rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i

ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, na

zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał, względnie na oczywiście

błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym. Do

wykazania oczywistej zasadności skargi powinno wystarczyć jedno konkretne

twierdzenie, jedna stanowcza, przekonująca od razu teza, wskazująca racje

podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce i zaskarżeniu. Na tym właśnie

polega „oczywista” zasadność środka zaskarżenia w rozumieniu przyjętym w art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 grudnia 2019 r.,

IV CSK 307/19). O przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje przy

tym samo oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa przez sąd, który

wydał zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której spowodowało ono wydanie

oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet

oczywistego) określonego przepisu nie prowadzi wprost do oceny, że skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

I CSK 1249/24

4

Postępowanie kasacyjne – poza sytuacją określoną w art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c. – nie służy realizacji indywidualnego interesu strony, lecz ma na celu ochronę

interesu publicznego poprzez zapewnienie jednolitości wykładni prawa oraz wkład

w rozwój jurysprudencji. Tym samym, na etapie przedsądu brak jest podstaw do

poszukiwania przesłanek przyjęcia skargi wyłącznie w treści zarzutów kasacyjnych

– obowiązek ich wykazania ciąży na stronie skarżącej i nie może być przedmiotem

rekonstruowania przez Sąd Najwyższy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 4

lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147). Dlatego ocena

spełnienia wskazanych przesłanek ogranicza się do analizy argumentacji

przedstawionej w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania. Wniosek ten powinien być zredagowany w sposób umożliwiający

ocenę, czy skarżący wykazał istnienie którejkolwiek z przesłanek z art. 3989 § 1

k.p.c. bez konieczności poszukiwania przez Sąd Najwyższy uchybień i argumentów

w obrębie środka zaskarżenia.

Sąd Najwyższy, rozpoznając nadzwyczajny środek odwoławczy w postaci

skargi kasacyjnej, jest związany ustalonym stanem faktycznym sprawy

stanowiącym podstawę rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji zaskarżonego skargą

kasacyjną (art. 39813 § 2 k.p.c.). Związanie to wyklucza nie tylko przeprowadzenie

w jakimkolwiek zakresie dowodów, lecz także badanie czy sąd drugiej instancji nie

przekroczył granic swobodnej ich oceny. Każdy zarzut skargi kasacyjnej, który ma

na celu polemikę z ustaleniami faktycznymi sądu drugiej instancji, chociażby pod

pozorem błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania określonych przepisów

prawa materialnego, z uwagi na jego sprzeczność z art. 3983 § 3 k.p.c. jest a limine

niedopuszczalny (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z 12 czerwca 2006 r.,

IV CSK 100/06 i z 10 sierpnia 2006 r., V CSK 211/06).

Odnośnie do pierwszej przesłanki, skarżący upatruje istnienia istotnego

zagadnienia prawnego w konieczności rozstrzygnięcia, czy art. 45810 k.p.c. i nast.

wprowadzają odmienną względem postępowania zwykłego hierarchię środków

dowodowych. Tak sformułowane zagadnienie nie spełnia jednak wymagań

przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Przedstawiony problem nie dotyczy

bowiem zagadnienia prawnego o charakterze abstrakcyjnym, wykraczającego poza

okoliczności rozpoznawanej sprawy, lecz odnosi się do sposobu przeprowadzenia i

I CSK 1249/24

5

oceny dowodów w konkretnym postępowaniu. Tymczasem art. 45810 k.p.c. nie

ustanawia ogólnej hierarchii mocy poszczególnych środków dowodowych, lecz

określa przesłanki dopuszczenia dowodu z zeznań świadków. Oceny potrzeby

przeprowadzenia tego dowodu dokonuje sąd meriti orzekający w danej sprawie z

uwzględnieniem wyników postępowania dowodowego, w tym dowodów z

dokumentów, przeprowadzonego w sprawie. Argumentacja skarżącego nie zmierza

więc do wykazania rzeczywistych wątpliwości dotyczących treści normy prawnej

wynikającej z tego przepisu, lecz do zakwestionowania sposobu przeprowadzenia

postępowania dowodowego i oceny zgromadzonego materiału dowodowego w

okolicznościach rozpoznawanej sprawy. W szczególności skarżący wiąże

przedstawione zagadnienie z zarzutem pominięcia dokumentu urzędowego oraz

przyznania przez Sądy obu instancji istotnego znaczenia dowodom z zeznań

świadków. W ten sposób pod pozorem zagadnienia prawnego kwestionuje

ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia oraz ocenę

poszczególnych dowodów. Tymczasem ocena, czy w konkretnym stanie

faktycznym określonemu dowodowi należało przypisać większą lub mniejszą

wartość poznawczą, należy do sfery stosowania prawa i nie stanowi zagadnienia

prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Należy przy tym zauważyć, że

Sądy obu instancji nie oparły rozstrzygnięcia wyłącznie na dowodach z zeznań

świadków. Ustalenia faktyczne zostały poczynione również na podstawie

dokumentu umowy, dokumentów urzędowych związanych z postępowaniem

administracyjnym dotyczącym pozwolenia na budowę, notatki urzędowej Policji,

korespondencji stron oraz pozostałego materiału dowodowego. Argumentacja

skarżącego nie zmierza zatem do wykazania istotnego problemu prawnego

dotyczącego art. 45810 k.p.c., lecz do podważenia oceny wiarygodności i mocy

poszczególnych dowodów dokonanej przez sądy meriti. Nadto należy zauważyć, że

o wyniku sprawy przesądziła przede wszystkim kwalifikacja prawna umowy łączącej

strony, ocena skuteczności złożonego przez powoda oświadczenia o odstąpieniu

od umowy oraz kwestia przedawnienia dochodzonego roszczenia, a nie samo

przypisanie określonej mocy dowodowej zeznaniom świadków. Przedstawione

zagadnienie nie pozostaje zatem w takim związku z podstawami rozstrzygnięcia,

który uzasadniałyby potrzebę wypowiedzi Sądu Najwyższego. Skarżący nie

I CSK 1249/24

6

wykazał również rozbieżności w orzecznictwie ani konkurencyjnych kierunków

wykładni art. 45810 k.p.c. przy uwzględnieniu także art. 45811 k.p.c., które

wymagałyby rozstrzygnięcia. Nie przedstawiono także alternatywnych rezultatów

wykładni prowadzących do odmiennych skutków prawnych. W konsekwencji

zagadnienie sformułowane przez skarżącego nie odpowiada standardowi istotnego

zagadnienia prawnego, o którym mowa w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., lecz stanowi

próbę poddania kontroli kasacyjnej sposobu zastosowania przepisów procesowych

do okoliczności konkretnej sprawy. Co jednak najistotniejsze sformułowane w

skardze kasacyjnej w ramach podstawy kasacyjnej z art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.

zarzuty naruszenia prawa procesowego dotyczącą naruszeń Sądu pierwszej

instancji (sądu a quo). Tymczasem skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem

zaskarżenia od prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji (sądu ad quem). W

konsekwencji w ramach powołanej wyżej podstawy kasacyjnej należy podnieść

zarzuty naruszenia odpowiednich przepisów postępowania, które miały

zastosowanie przez sąd drugiej instancji. Wprawdzie w uzasadnieniu podstawy

kasacyjnej skarżący sformułował określone zarzuty także w odniesieniu do

postępowania przed Sądem drugiej instancji, ale nie zostały one ujęte w

podstawach skargi kasacyjnej np. brak odniesienia się Sądu drugiej instancji do

wszystkich zarzutów podniesionych w apelacji. Tymczasem, zgodnie z art. 39813 §

1 k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz

w granicach podstaw, a w granicach zaskarżenia bierze z urzędu pod rozwagę

tylko nieważność postępowania. Z tej przyczyny zarzuty naruszenia prawa

procesowego podniesione w skardze kasacyjnej jako odnoszące się bezpośrednio

do sądu pierwszej instancji, nie mogły stanowić skutecznej podstawy prawnej. W

konsekwencji sformułowane w skardze kasacyjnej istotne zagadnienie prawne nie

miało znaczenia dla rozstrzygnięcia o zasadności wniesionej skargi kasacyjnej.

Odnosząc się do przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., należy

stwierdzić, że również ona nie została wykazana. Skarżący upatruje oczywistej

zasadności skargi kasacyjnej przede wszystkim w błędnym zakwalifikowaniu

umowy łączącej strony jako umowy o dzieło zamiast umowy o roboty budowlane

oraz w przyjęciu, że nie doszło do skutecznego odstąpienia od umowy.

Argumentacja ta nie pozwala jednak na uznanie, że zaskarżone orzeczenie jest

I CSK 1249/24

7

oczywiście nieprawidłowe w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Kwestia kwalifikacji

prawnej umowy była przedmiotem szczegółowych rozważań Sądów obu instancji,

które wskazały, że w dacie zawarcia umowy strony nie dysponowały projektem

budowlanym, pozwany nie otrzymał dokumentacji projektowej ani terenu budowy,

zaś projekt został sporządzony dopiero po wykonaniu konstrukcji domu, na

potrzeby postępowania administracyjnego wszczętego w 2017 r. W tych

okolicznościach nie sposób uznać, aby przyjęta przez Sądy meriti kwalifikacja

prawna umowy była oczywiście sprzeczna z utrwaloną wykładnią prawa, skoro

zagadnienie rozgraniczenia umowy o dzieło i umowy o roboty budowlane od lat

stanowi przedmiot wypowiedzi orzecznictwa i doktryny, odwołujących się do

szeregu kryteriów ocennych. Co więcej, Sąd Okręgowy wyraźnie wskazał, że nawet

przy założeniu, iż strony łączyła umowa o roboty budowlane, dochodzone

roszczenie nie mogło zostać uwzględnione z uwagi na brak skutecznego

odstąpienia od umowy. Już ta okoliczność wyklucza możliwość uznania skargi za

oczywiście uzasadnioną. Również argumentacja odnosząca się do skuteczności

odstąpienia od umowy nie wskazuje na występowanie oczywistego uchybienia.

Sądy meriti ustaliły, że pozwany wykonał dom w terminie, a przeszkodą w jego

montażu był brak pozwolenia na budowę po stronie powoda, który nadto nie

wykazał wyznaczenia pozwanemu dodatkowego terminu do wykonania

zobowiązania pod rygorem odstąpienia od umowy. Skarżący przedstawia natomiast

własną ocenę materiału dowodowego i wyprowadza z niego odmienne wnioski.

Zarzuty te opierają się przy tym w znacznej mierze na odmiennej od przyjętej przez

Sądy meriti ocenie materiału dowodowego, podczas gdy zgodnie z art. 3983 § 3

k.p.c. skarga kasacyjna nie może opierać się na zarzutach dotyczących ustalenia

faktów lub oceny dowodów. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalone jest

stanowisko, że zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., uzasadniony wyłącznie błędną

oceną dowodów, nie może stanowić skutecznej podstawy kontroli kasacyjnej. Już z

tego względu argumentacja skarżącego nie pozwala na przyjęcie, że wadliwość

zaskarżonego wyroku jest dostrzegalna prima facie. W rezultacie skarżący nie

wykazał, aby zaskarżony wyrok był dotknięty oczywistym i niewymagającym

pogłębionej analizy naruszeniem prawa, wobec czego nie zachodzi przesłanka

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania określona w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

I CSK 1249/24

8

Mając na względzie powyższe, należało ostatecznie stwierdzić, że przesłanka

„oczywistej zasadności skargi” nie została wykazana.

Wskazać należy również, że nie zachodzi nieważność postępowania, którą

Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę – w granicach zaskarżenia – z urzędu (art.

39813 § 1 k.p.c.).

Z tych względów należało odmówić przyjęcia do rozpoznania skargi

kasacyjnej (art. 3989 § 2 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego – na

stosowany wniosek zawarty w odpowiedzi na skargę kasacyjną – orzeczono na

podstawie art. 108 § 1 k.p.c., obciążając nimi na podstawie art. 98 § 1 w zw. z art.

391 § 1 i art. 39821 k.p.c. powoda, który przegrał sprawę w postępowaniu

kasacyjnym.

(A.G.)

[SOP]