Osoba prywatna kontra Skarb Państwa o zapłatę

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten

odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem

I CSK 126/26

2

zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od

orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania

sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w

zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w

skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o

charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod

kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych).

Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powód J.K. powołał

się na występowanie w sprawie istotnych zagadnień prawnych, które odnosiły się

do przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej komornika sądowego na

podstawie art. 36 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych (Dz. U.

z 2026 r., poz. 881, dalej – „u.k.s.”), podstaw zastosowania

art. 322 k.p.c. i dopuszczenia przez sąd z urzędu dowodu z opinii biegłego

(art. 232 zdanie drugie w związku z art. 278 § 1 k.p.c.). Wskazał również na

oczywistą zasadność skargi kasacyjnej.

Powołanie się na istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.)

wymaga sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on

precedensowy (nowy) charakter lub znaczenie dla rozwoju prawa. Problem ten

powinien odnosić się do konkretnych przepisów prawa i zostać ujęty w sposób

abstrakcyjny, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą; konieczne jest przy

tym wskazanie argumentów, które prowadzą do jego rozbieżnych ocen (por.

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002,

nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz.

151, z dnia 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07, z dnia 10 kwietnia 2014 r., IV CSK

623/13, z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, z dnia 9 kwietnia 2015 r., V CSK

547/14).

Bliższa analiza wniosku nie pozwalała uznać, że powód wykazał powołaną

przyczynę kasacyjną.

Rekonstruując żądanie pozwu Sąd Apelacyjny wskazał, że powód domagał

się naprawienia szkody wyrządzonej wadliwym sporządzeniem przez pozwanego

T.G. drugiego planu podziału sumy uzyskanej z egzekucji, w ramach którego

doszło do dwukrotnego uprzywilejowania wierzycieli wyższej kategorii, względnie

I CSK 126/26

3

doprowadzeniem przez pozwanego do sytuacji, w której konieczne okazało się

sporządzenie drugiego planu podziału, obejmującego kwotę podatku od towarów i

usług, nieuwzględnioną w planie sporządzonym w pierwszej kolejności. Oceniając

to roszczenie, Sąd Apelacyjny nie zanegował, że niezgodne z prawem zaniechanie

komornika sądowego, polegające na nieuwzględnieniu w podziale pełnej sumy

uzyskanej z egzekucji, może uzasadniać żądanie naprawienia szkody przez

wierzyciela, który w związku z tym uchybieniem uzyskał mniejszą kwotę aniżeli

uzyskałby, gdyby komornik działał prawidłowo. W konsekwencji, odpowiedź na

pytanie stanowiące zagadnienie nr 1 – niezależnie od jego kazuistycznego i

osadzonego w okolicznościach konkretnej sprawy ujęcia – nie mogła rzutować na

wynik postępowania kasacyjnego. Uwagę tę należało odnieść odpowiednio do

zagadnienia nr 2, mając na względzie, że podłożem oddalenia powództwa przez

Sąd Apelacyjny nie było założenie, iż zmiana planu podziału na skutek działania

sądu nadzorującego wyłącza odpowiedzialność komornika. Sąd Apelacyjny przyjął

natomiast, że jakkolwiek drugi ze sporządzonych planów podziału wykazywał

uchybienia polegające na przekroczeniu maksymalnych kwot uprzywilejowania

niektórych wierzycieli, to jednak zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie

pozwalał ustalić, w jakim zakresie – na skutek interwencji sądu (referendarza

sądowego) – do tego przekroczenia doszło. W konsekwencji, zdaniem Sądu,

materiał dowodowy nie pozwalał na ustalenie wielkości uszczerbku po stronie

powoda, który był następstwem wskazanego uchybienia. Sąd Apelacyjny zauważył

również – czego nie można negować – że sam fakt sporządzenia przez organ

egzekucyjny dwóch planów podziału sumy uzyskanej z egzekucji nie przesądza o

poniesieniu szkody przez egzekwującego wierzyciela.

W tym stanie rzeczy, również pytanie stanowiące zagadnienie nr 3 nie mogło

uzasadniać twierdzonej przyczyny kasacyjnej. Jego założeniem była bowiem

sytuacja, w której wysokość szkody jest wykazana „stosownymi dokumentami”, a

zatem udowodniona, podczas gdy Sąd Apelacyjny ocenił, że do udowodnienia

wysokości szkody nie doszło. Przypomnieć należało w tym miejscu, że ocena

dowodów stanowi wyłączną domenę sądu meriti i nie podlega kontroli Sądu

Najwyższego w postępowaniu kasacyjnym (art. 3983 § 3 k.p.c.). Sąd Najwyższy nie

I CSK 126/26

4

może zatem – analizując przyczyny kasacyjne – założyć, że do udowodnienia

określonego faktu doszło, skoro sąd meriti tę okoliczność zanegował.

Na stanowisko to nie rzutowała okoliczność, że Sąd pierwszej instancji uznał

zgromadzone w sprawie dowody za wystarczające do częściowego uwzględnienia

powództwa. Sąd drugiej instancji, rozpoznając sprawę na skutek wniesienia

apelacji, dokonuje bowiem własnej oceny dowodów, nie będąc w tej mierze

skrępowany stanowiskiem sądu a quo. Ubocznie należało zauważyć, że art. 322

k.p.c. dotyczy sytuacji, w której ścisłe udowodnienie wysokości żądania jest

niemożliwe, nader utrudnione lub oczywiście niecelowe. We wniosku nie

wyjaśniono natomiast, w jaki sposób przynajmniej jedna z tych ustawowych

przesłanek miałaby przejawiać się w sprawie, w której wydano zaskarżony wyrok.

Ostatnie ze sformułowanych zagadnień sprowadzało się w istocie do

pytania, czy zaniechanie dopuszczenia z urzędu dowodu z opinii biegłego, jeżeli w

ocenie sądu do oceny zasadności powództwa konieczne są wiadomości specjalne,

a strona, na której spoczywa ciężar dowodu, nie występuje ze stosownym

wnioskiem, poprzestając na wskazaniu podstawy faktycznej i prawnej powództwa,

narusza art. 232 zdanie drugie k.p.c. Trzeba jednak zauważyć, że ustawodawca w

art. 232 zdanie drugie k.p.c. nieprzypadkowo posłużył się wyrazem „może”,

zastrzegając sądowi określony zakres swobody w korzystaniu z własnej inicjatywy

dowodowej. Przestrzeń dla tej inicjatywy jest uwarunkowana wieloma czynnikami,

w tym m.in. przedmiotem sprawy i natężeniem w niej zasady kontradyktoryjności,

charakterem dowodu, który miałby zostać dopuszczony z urzędu i sytuacją stron.

Sprawia to, że materia ta wymaga w każdym przypadku wartościującej oceny,

uwzględniającej ogół okoliczności konkretnej sprawy. Tego rodzaju sytuacyjne

uwarunkowanie powoduje natomiast, że problematyka ta nie poddaje się w

zasadzie uogólnieniom i z tego powodu nie może stanowić przedmiotu zagadnienia

prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. (por. np. postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 15 października 2020 r., I CSK 188/20 i z dnia 29 stycznia

2021 r., IV CSK 354/20). In casu próba odpowiedzi na pytanie przedstawione we

wniosku sprowadzałaby się w istocie do przesądzenia, czy Sąd Apelacyjny –

zaniechawszy dopuszczenia z urzędu dowodu z opinii biegłego – postąpił

prawidłowo, czy też nie, co kolidowałoby z funkcją rozważanej przyczyny

I CSK 126/26

5

kasacyjnej, której założeniem jest abstrakcyjny charakter rozstrzyganego

zagadnienia, wykraczający poza granice sprawy, w której wniesiono skargę.

O takim ukierunkowaniu rozważanego zagadnienia prawnego przekonywała

także argumentacja powoda, stanowiąca w istocie polemikę ze stanowiskiem Sądu

Apelacyjnego co do konieczności sięgnięcia do wiadomości specjalnych i krytykę

zaniechania dopuszczenia dowodu z opinii biegłego z urzędu.

Niezależnie od dotychczasowych rozważań, należało odnotować, że każde z

objętych wnioskiem zagadnień – w oderwaniu od okoliczności wiążących się ściśle

z niniejszą sprawą – było poruszane w orzecznictwie Sądu Najwyższego i jest

przedmiotem licznych wypowiedzi piśmiennictwa. W skardze nie wyjaśniono,

dlaczego rozstrzygnięcie postawionych problemów nie jest możliwe z

wykorzystaniem tego bogatego dorobku, a w konsekwencji, w czym miałby

przejawiać się ich nowy (precedensowy) charakter.

Oczywistą zasadność skargi kasacyjnej powód łączył ze sposobem

sporządzenia uzasadnienia wyroku przez Sąd Apelacyjny. Zgodnie z utrwalonym

poglądem, uchybienie wymaganiom stawianym uzasadnieniu wyroku sądu drugiej

instancji może tylko wtedy uzasadniać skargę kasacyjną, a tym bardziej służyć

wykazaniu jej oczywistej zasadności, gdy sposób sporządzenia uzasadnienia nie

pozwala na poddanie zaskarżonego wyroku kontroli kasacyjnej (por. np. wyroki

Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 1997 r., II CKN 112/97, z dnia 11 maja 2000 r.,

I CKN 272/00, z dnia 20 lutego 2003 r., I CKN 65/01 i z dnia 15 kwietnia 2016 r.,

I CSK 278/15 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2013 r.,

III CSK 293/12, OSNC 2013, nr 12, poz. 14). Analiza uzasadnienia zaskarżonego

wyroku nie pozwalała uznać, by było ono dotknięte tego rodzaju wadliwością –

przeciwnie – przedstawione w nim motywy dawały pełną możliwość rekonstrukcji

sposobu rozumowania Sądu Apelacyjnego. Racją jest przy tym, że Sąd Apelacyjny

nie rozważał bliżej materialnoprawnej podstawy odpowiedzialności komornika

sądowego, w tym wzajemnej relacji odpowiedzialności komornika sądowego i

Skarbu Państwa (art. 36 u.k.s.). Miało to jednak źródło w tym, że przyczyna

oddalenia powództwa tkwiła w sferze faktycznej żądania, tj. w niewykazaniu

wysokości szkody.

I CSK 126/26

6

Konkludując, analiza wniosku – w zestawieniu z motywami zaskarżonego

wyroku – nie stwarzała podstawy do przyjęcia, że wyrok ten jest wadliwy w sposób

elementarny i widoczny już na pierwszy rzut oka, czego wymaga przyczyna

kasacyjna określona w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (por. m.in. postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00, OSNC 2001, nr 3, poz. 52,

z dnia 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001, nr 10, poz. 156 i z dnia 15

czerwca 2018 r., III CSK 38/18).

Należało tym samym odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2, art. 98 § 1-11, art. 108 § 1,

art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

(M.M.)

[a.ł]