Bank przegrał w SN spór o kredyt i zapłaci klientom po 2700 zł kosztów

Wyrokiem z 17 listopada 2023 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił apelację

pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Elblągu z 27 października 2022 r.

Pozwany wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego,

zaskarżając go w części. Wskazał, że w sprawie występują istotne zagadnienia

prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) dotyczące: możliwości uznania całej umowy

kredytu za nieważną, gdy za niedozwolone zostały uznane jedynie klauzule

I CSK 1287/24

2

spreadowe przy braku niedozwolonego charakteru klauzul ryzyka, możliwości

odwoływania się do stawki referencyjnej WIBOR dla określenia oprocentowania

celem utrzymania umowy kredytu w mocy oraz problemu uznania kredytu

indeksowanego lub denominowanego za kredyt złotowy, mimo że w tzw. ustawie

antyspreadowej przyznano kredytobiorcom możliwość spłaty rat bezpośrednio

w walucie obcej, co eliminuje konieczność sięgania do klauzul przeliczeniowych.

Ponadto, zdaniem skarżącego, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), tj. art. 4 ust. 2 oraz art. 6 ust. 1

dyrektywy 93/13, art. 65, 354, 358 § 2, art. 3851 § 1 i 2, art. 3852 k.c., art. 69 ust. 3

Prawa bankowego, art. 189 k.p.c. oraz art. 496 zw. z art. 497 k.c.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powodowie wnieśli o odmowę przyjęcia

skargi do rozpoznania, a także o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz kosztów

postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.).

Sformułowanych przez skarżącego zagadnień nie można uznać za istotne

zagadnienia prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., gdyż każde z nich

znalazło już rozstrzygnięcie w orzecznictwie Sądu Najwyższego. W szczególności

ustalono, iż między klauzulami ryzyka walutowego i spreadu walutowego występuje

ścisłe powiązanie (zob. uchwałę pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia

2024 r., III CZP 25/22, OSNC 2024, nr 12, poz. 118, i przywołane tam

orzecznictwo). Jeżeli z umowy usunięte zostałyby postanowienia określające

sposób ustalenia kursu waluty, do zastosowania tzw. klauzuli ryzyka (zastosowania

mechanizmu indeksacji) konieczne byłoby zastąpienie takich postanowień innym

sposobem określenia kursu. Taki zabieg jest zaś niedopuszczalny zgodnie

I CSK 1287/24

3

z punktem pierwszym wskazanej uchwały, która ma moc zasady prawnej i wiąże

Sąd Najwyższy w niniejszej sprawie (art. 87 § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym).

Sąd Najwyższy rozstrzygnął już także kwestię, czy po uznaniu za abuzywne

postanowień przewidujących indeksację umowa może wiązać jako umowa kredytu

złotowego oprocentowanego według stawki WIBOR. W tej mierze należy odwołać

się do punktu drugiego przywołanej uchwały Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024

r., III CZP 25/22, zgodnie z którym w razie niemożliwości ustalenia wiążącego

strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego

umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.

Przechodząc do problemu konsekwencji wejścia w życie tzw. ustawy

antyspreadowej i umożliwienia spłaty kredytu bezpośrednio w walucie obcej,

wskazać należy, iż samo wejście w życie wskazanej ustawy nie wpłynęło na ocenę

abuzywności postanowień umów kredytu zawartych wcześniej oraz konsekwencji

prawnych wynikających z tej oceny (zob. wyroki SN: z 11 grudnia 2019 r., V CSK

382/18, OSNC-ZD 2021, nr B, poz. 20, z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, i z 28

października 2022 r., II CSKP 894/22), a stworzyło jedynie podstawy do zmiany

postanowień umowy co do sposobu waloryzacji na przyszłość niespłaconych

jeszcze rat kredytu. Oceny abuzywności postanowienia umownego dokonuje się

natomiast według stanu z chwili zawarcia umowy, a nie następczo (zob. uchwałę

składu siedmiu sędziów SN z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1,

poz. 2).

Sąd Najwyższy nie dostrzega również w niniejszej sprawie potrzeby

dokonania wykładni wskazywanych przez skarżącego przepisów. Do przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 2

k.p.c. wymaga się bowiem wykazania, że treść i znaczenie przepisu nie zostały

dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub że istnieje potrzeba

zmiany ich dotychczasowej wykładni (zob. postanowienie SN z 21 listopada 2023 r.,

I CSK 4931/22). Część z przedstawionych wyżej rozważań w odpowiedzi na

sformułowane przez skarżącego zagadnienia prawne dotyczy tych samych kwestii,

co dowodzi, iż wykładnia powoływanych przez skarżącego przepisów nie budzi

w orzecznictwie wątpliwości.

I CSK 1287/24

4

Uzasadniając konieczność dokonania wykładni przepisów, skarżący

wskazuje m.in. na możliwość zastępowania wyeliminowanej klauzuli spreadowej

innym sposobem ustalenia kursu, na brak interesu prawnego kredytobiorców

w żądaniu ustalenia nieważności umowy kredytu oraz na dopuszczalność

podniesienia przez bank zarzutu zatrzymania kwoty odpowiadającej kwocie

wypłaconego kapitału.

Na tym tle ponownie należy zauważyć, że, po pierwsze, zgodnie z punktem

pierwszym przywoływanej wyżej uchwały z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22,

w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

Po drugie, w swoim orzecznictwie Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał, że

dochodzenie roszczenia o zwrot zapłaconych rat kredytu nie eliminuje interesu

prawnego w żądaniu ustalenia nieistnienia stosunku prawnego w związku

z nieważnością umowy kredytu. Wyrok zasądzający świadczenie restytucyjne na

rzecz kredytobiorcy nie rozstrzygałby bowiem – ze skutkiem wynikającym z art. 365

§ 1 k.p.c. – czy stosunek kredytu został ważnie nawiązany (zob. wyroki SN: z 17

marca 2022 r., II CSKP 474/22, OSNC-ZD 2022, Nr 4, poz. 44; z 28 lipca 2023 r.,

II CSKP 611/22, oraz postanowienia SN z 28 lipca 2023 r., I CSK 4275/22, i z 29

września 2023 r., I CSK 212/23).

Po trzecie, wspomnieć należy, że w uchwale składu siedmiu sędziów

z 5 marca 2025 r., III CZP 37/24 (OSNC 2025, nr 11, poz. 98), Sąd Najwyższy

stwierdził, że w razie dochodzenia od banku zwrotu świadczenia spełnionego na

podstawie umowy kredytu, która okazała się niewiążąca, bankowi nie przysługuje

prawo zatrzymania na podstawie art. 496 w zw. art. 497 k.c.

Z tych przyczyn należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1,

11, 3 i 4, art. 99 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2, § 2 pkt 7 oraz § 20 rozporządzenia

I CSK 1287/24

5

Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za

czynności radców prawnych. Suma zwrotu została rozdzielona na powodów

w częściach równych (zob. uchwałę SN z 16 listopada 2023 r., III CZP 54/23,

OSNC 2024, nr 6, poz. 57).

Marcin Krajewski

(E.M.)

[SOP]