Poszkodowany nie podważy ugody z ubezpieczycielem, SN odmówił przyjęcia skargi

Wyrokiem częściowym z 2 czerwca 2022 r. Sąd Okręgowy w Warszawie

oddalił powództwo D.M. przeciwko T. S.A. w W., w którym powód domagał się

ustalenia nieważności bliżej opisanej ugody sądowej, zawartej przez strony w dniu

18 czerwca 2013 r. przed Sądem Okręgowym w Nowym Sączu w sprawie I C

1235/12. Na podstawie tej ugody pozwany wypłacił powodowi, poszkodowanemu w

wypadku komunikacyjnym zadośćuczynienie za krzywdę w kwocie 200 000 zł

(oprócz uiszczonej wcześniej kwoty 30 000 zł) oraz, na wniosek powoda,

reprezentowanego przez fachowego pełnomocnika procesowego, zgłoszony na

podstawie art. 447 k.c., kwotę 800.000 zł z tytułu jednorazowego odszkodowania w

miejsce renty.

Apelacja powoda od tego wyroku została oddalona wyrokiem Sądu

I CSK 1304/25

2

Apelacyjnego w Warszawie z 27 lutego 2024 r.

Powód wniósł skargę kasacyjną opierając wniosek o jej przyjęcie do

rozpoznania na przyczynach kasacyjnych objętych art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia

przysługującym od prawomocnych orzeczeń sądu drugiej instancji, służącym

ochronie interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni i stosowania

prawa, wkład Sądu Najwyższego w rozwój orzecznictwa i nauki prawa oraz

eliminowanie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu nieważnym

lub orzeczeń oczywiście niezgodnych z prawem. Stosownie do 3989 § 1 k.p.c., Sąd

Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania w razie wykazania przez

stronę, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Z punktu widzenia funkcji oraz

założeń skargi kasacyjnej jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia, rolą

„przedsądu” jest wstępna selekcja skarg pod kątem spełniania wymienionych wyżej

kryteriów (przyczyn kasacyjnych) kwalifikujących skargę do jej przedstawienia

Sądowi Najwyższemu w celu merytorycznego rozpoznania.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, skarżący

podniósł, że skarga jest oczywiście uzasadniona, albowiem Sąd drugiej instancji,

oddalając apelację powoda, rażąco naruszył art. 447 k.c., art. 444 § 2 k.c. oraz art.

58 k.c. Okoliczności zawarcia ugody sądowej oraz jej treść świadczą, zdaniem

skarżącego, o tym, że jest ona sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Do

naruszenia art. 447 k.c. doszło przez przyznanie powodowi na podstawie art. 447

k.c., kwoty 800 000 zł z tytułu jednorazowego odszkodowania mimo, że nie

zachodziły ku temu, zdaniem powoda, ważne powody w rozumieniu tego przepisu.

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania na przyczynie objętej art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c., obligowało skarżącego do wykazania kwalifikowanej postaci

naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, polegającej na jego

oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu rudymentarnej wiedzy

I CSK 1304/25

3

jurydycznej, bez potrzeby analizowania szczegółów sprawy lub dokonywania

pogłębionej analizy adekwatnych w tej sprawie przepisów. Ponadto, zgodnie z

powszechnie aprobowanym w orzecznictwie i nauce prawa poglądem, o przyjęciu

skargi kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje per se nawet oczywiste naruszenie

konkretnego przepisu, lecz jego skutek polegający na wydaniu oczywiście

nieprawidłowego orzeczenia, które nie może się ostać (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02, OSNP 2004 r., Nr 13, poz. 230).

Wniosek powoda o przyjęcie skargi jest oparty na zarzucie widocznego

prima vista naruszeniu przez Sąd Apelacyjny wskazanych wyżej przepisów prawa

materialnego w kontekście oddalenia żądania powoda domagającego się ustalenia

nieważności ugody sądowej zawartej z pozwanym w 2013 r.

W świetle poglądów orzecznictwa i nauki prawa, ugoda polega na czynieniu

przez strony konkretnego stosunku prawnego wzajemnych ustępstw w zakresie

tego stosunku w celu ostatecznego uregulowania, wynikających z niego, spornych

kwestii po to, aby znieść stan niepewności w tym zakresie albo uchylić spór

istniejący lub mogący powstać między nimi (funkcja koncyliacyjna i stabilizacyjna

ugody). Do essentialia negotii tej umowy należą zatem wzajemne ustępstwa stron i

dążenie do zapewnienia stabilnej sytuacji prawnej w stosunku prawnym, w którym

pozostają. Nawiązany w ten sposób stosunek prawny ma cechować się pewnością

i bezspornością, zaś odzwierciedleniem dążenia ustawodawcy do stabilizacji ugody

jest m.in. wynikająca z art. 918 § 1 k.c. modyfikacja przesłanek powoływania się

przez strony ugody na złożenie oświadczenia woli pod wpływem błędu.

Podobną funkcję pełni ugoda sądowa o podwójnej naturze-

materialnoprawnej i procesowej. Ugoda sądowa jest czynnością procesową

uprawnionych podmiotów, umożliwiającą wyłączenie potrzeby kontynuowania

postępowania sądowego co do istoty sprawy i prowadzącą do umorzenia

postępowania (art. 355 k.p.c.). Jest też czynnością prawną (umową, ugodą w

rozumieniu art. 917 k.c.; zob. postanowienie SN z 14 czerwca 2005 r., V CK

691/04). Trzeba przy tym podnieść, że realizacja autonomii woli stron przy

zawieraniu ugody sądowej nie ma charakteru absolutnego, albowiem sąd, przed

którym jest ona zawierana, dokonuje jej kontroli z punktu widzenia przesłanek

I CSK 1304/25

4

wskazanych w art. 223 § 2 w zw. z art.203 § 4 k.p.c. Powinien zatem uznać za

niedopuszczalną m.in. ugodę, w której ustępstwa jednej ze stron są niewspółmierne

i wzbudzają zastrzeżenia w świetle zasad współżycia społecznego (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 10 grudnia 1973 r., III CRN 261/73).

Stosowanie do ugód sądowych, o których mowa w art. 917 k.c., przepisów części

ogólnej kodeksu cywilnego obejmuje także skutki prawne zawartej ugody. Strona

może zatem powołać się na bezwzględną nieważność (np. w razie spełnienia

przesłanek z art. 58, 82, 83 k.c.) lub wzruszalność zawartej ugody z powołaniem się

na przepisy o wadach czynności prawnych (art. 84 i 87 k.c.), przy czym w

przypadku złożenia oświadczenia woli dotyczącej zawarcia ugody pod wpływem

błędu, uchylenie się strony od skutków prawnych tego oświadczenia, jest

uzależnione od spełnienia dodatkowych przesłanek z art. 918 § 1 k.c.

Zastosowanie art. 58 § 2 k.c. powinno następować jednakże wyjątkowo, gdy ma to

głębokie uzasadnienie aksjologiczne.

Przenosząc te rozważania na grunt przywołanej przez skarżącego przyczyny

kasacyjnej należy podnieść, że powód nie wykazał, że jego skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

W uzasadnieniu zaskarżonego kasacyjnie wyroku, Sąd Apelacyjny,

aprobując szczegółowe ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji, towarzyszące

zawarciu przedmiotowej ugody sądowej z 18 czerwca 2013 r., poczynił obszerne

rozważania prawne, wskazując, z jakich przyczyn nie dopatrzył się sprzeczności

przedmiotowej ugody ani z prawem ani z zasadami współżycia społecznego,

sprzeczności uzasadniającej tezę powoda o bezwzględniej nieważności tej ugody

na gruncie art. 58 k.c. Sąd Apelacyjny rozważył szczegółowo podnoszone

aktualnie przez powoda argumenty o rażąco zaniżonym świadczeniu, należnym mu

z tytułu trwalej niepełnosprawności fizycznej, wynikającej ze skutków wypadku

komunikacyjnego. Sąd wskazał przy tym, że w poprzedniej sprawie, pozwany

ubezpieczyciel podniósł zarzut przyczynienia się powoda do skutków wypadku

przez brak zapięcia pasów bezpieczeństwa, co doprowadziło do wypadnięcia

powoda z samochodu, uderzenia ciałem o jezdnię i złamania kręgów szyjnych,

skutkujących paraliżem kończyn dolnych. Wobec zawarcia ugody ta kwestia nie

była przedmiotem postępowania dowodowego ani ustaleń faktycznych. Orzekając

I CSK 1304/25

5

w tej sprawie, Sąd odtworzył szczegółowo przebieg tamtego postępowania

sądowego, w którym powód był reprezentowany, przy negocjowaniu i zawarciu

ugody sądowej, przez zaufanego fachowego pełnomocnika procesowego. Podniósł,

że kwota 1 000 000 zł wypłacona na rzecz powoda w 2013 r, w wyniku wykonania

ugody, ma w odniesieniu do przeciętnego wynagrodzenia w dacie jej zawarcia oraz

w dacie wyrokowania w tej sprawie, realną siłę nabywczą około 2 milionów zł. Te

rozważania, które powód kontestuje we wniosku o przyjęcie skargi, doprowadziły

Sąd Apelacyjny do konkluzji, że brak jest podstaw do uznania badanej ugody

sądowej z 18 czerwca 2013 r. za sprzeczną z prawem, zasadami współżycia

społecznego i rażąco, widocznie, krzywdzącą powoda.

Argumentacja powoda, mająca świadczyć o oczywistej zasadności skargi

kasacyjnej, stanowi, w istocie, polemikę z tymi ustaleniami i rozważaniami Sądu

Apelacyjnego i nie spełnia wymagań stawianych przyczynie kasacyjnej objętej art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w sentencji.

Ze względu na to, że przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego był

wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej, kwestionującej oddalenie apelacji powoda od

wyroku częściowego Sądu pierwszej instancji, nie orzeczono o kosztach

związanych z postępowaniem kasacyjnym.

(A.D.)

[SOP]