Sąd Najwyższy nie przyjął skargi uczestnika w sporze o podział majątku

Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. wymaganie

uzasadnienia w skardze kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje

spełnione, jeśli skarżący wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie

prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi

nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel

wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty

jedynie przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze

publicznoprawnym, które – zgodnie z art. 3989 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. – będą

I CSK 1329/24

2

mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do

rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć

rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania.

W skardze kasacyjnej wniesionej od postanowienia Sądu Okręgowego w

Koszalinie z 13 listopada 2023 r. (sygn. akt VII Ca 410/23), uczestnik postępowania

R.O., zarzucając naruszenie art. 212 § 2 k.c., wniósł o jej przyjęcie do rozpoznania,

wskazując na wstępowanie w sprawie istotnych zagadnień prawnych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazano, iż obowiązek zawarcia w

skardze kasacyjnej uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania

nawiązuje do instytucji przesądu, uregulowanej w art. 3989 k.p.c. i stanowi jej

dopełnienie. Jest to zatem obowiązek nałożony na skarżącego, polegający na

wykazaniu argumentów przemawiających za tym, aby skarga kasacyjna została

przyjęta do rozpoznania przez Sąd Najwyższy. Niezbędne jest, zatem,

przedstawienie odpowiedniego wywodu jurydycznego, argumentów świadczących o

tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje

potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Zgodnie z ugruntowanym w

orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądem, za istotne zagadnienie prawne w

rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. uznaje się zagadnienie nowe i dotychczas

niewyjaśnione. Zagadnienie to musi mieć charakter istotny i być zagadnieniem

ściśle jurydycznym, tj. dającym się przedstawić w sposób syntetyczny i oderwany

od kontrowersji dotyczących ustaleń faktycznych lub oceny dowodów (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 22 grudnia 2008 r., III CSK 285/08, IC BSN

2009, nr 4, s. 48). Chodzi przy tym o zagadnienie o charakterze abstrakcyjnym,

którego wyjaśnienie przyczyni się do rozwoju jurysprudencji, a jego rozstrzygnięcie

będzie miało znaczenie nie tylko dla oceny konkretnej, jednostkowej sprawy, ale

także dla innych podobnych spraw (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 22

grudnia 2008 r., III CSK 285/08). Z tej przyczyny przyjęcie do rozpoznania skargi

kasacyjnej z powołaniem się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia

prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) wymaga wykazania przez skarżącego, że w

I CSK 1329/24

3

sprawie występuje zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie,

którego wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. W rachubę wchodzi

więc nie tylko określona staranność i nakład pracy w zredagowaniu zagadnienia,

ale przede wszystkim o jurydyczne przedstawienie analizy stanu prawnego,

orzecznictwa i wynikającego z tego problemu prawnego o takiej wadze, który może

być uznany za istotne zagadnienie prawne (zob. postanowienie Sądu Najwyższego

z 15 listopada 2007 r., II PK 159/07). Podstawowym, bowiem, celem postępowania

kasacyjnego jest ochrona interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości

wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój prawa i jurysprudencji

(postanowienie Sądu Najwyższego z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99). Należy też

wskazać, że zaprezentowana kwestia powinna spełniać wymagania stawiane

zagadnieniu prawnemu przedstawianemu Sądowi Najwyższemu przez sąd drugiej

instancji w razie powstania poważnych wątpliwości (art. 390 § 1 k.p.c. - zob.

postanowienia Sądu Najwyższego: z 23 stycznia 2014 r., I UK 361/13 oraz z 14

września 2012 r., I UK 218/12), których nie można rozwiązać za pomocą

powszechnie przyjętych reguł wykładni prawa (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego z 8 maja 2015 r., III CZP 16/15 oraz z 24 października 2012 r., I PK

129/12). Chodzi przy tym wyłącznie o poważne wątpliwości, wymagające

zaangażowania Sądu Najwyższego, wykraczające poza poziom zwykłych

wątpliwości prawnych, które powstają niemal w każdym procesie decyzyjnym

stosowania prawa. W celu spełnienia przesłanki przewidzianej w art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c. nie wystarczy samo sformułowanie pytania do Sądu Najwyższego. Konieczne

jest również zaproponowanie możliwych (odmiennych) odpowiedzi na postawione

pytanie. Ograniczenia się do sformułowania pytania, wymagającego zdaniem

skarżącego udzielenia odpowiedzi, nie wypełnia dyspozycji wskazanego przepisu

(zob. m.in. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 grudnia 2011 r., II PK

183/11, z 20 grudnia 2011 r., II PK 207/11, z 9 stycznia 2017 r., II CSK 423/16 i z

16 maja 2018 r., II CSK 12/18). Na etapie przedsądu ocena spełnienia wskazanej

przesłanki ogranicza się do analizy argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu

wniosku o przyjęcie skargi. Należy przy tym pamiętać, że – jako nadzwyczajny

środek zaskarżenia – skarga kasacyjna nie może opierać się na zarzutach

dotyczących ustaleń faktycznych i oceny dowodów, a Sąd Najwyższy jest związany

I CSK 1329/24

4

ustaleniami faktycznymi przyjętymi za podstawę zaskarżonego orzeczenia (art.

3983 § 3 oraz art. 39813 § 2 k.p.c.).

Skarżący nie oznaczył wprost przesłanki, na której opiera wniosek o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. W petitum skargi ograniczył się bowiem

do zgłoszenia stosownego wniosku, zaś wywód mający uzasadniać jego

uwzględnienie zawarł dopiero w dalszej części uzasadnienia skargi (s. 13-14),

wskazując na występowanie w sprawie istotnych zagadnień prawnych. Tym samym

uznać należało, że podstaw do przyjęcia skargi upatruje w przesłance określonej w

art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

Niezależnie jednak od sposobu sformułowania i uzasadnienia tej przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania należy stwierdzić, że skarżący nie

wykazał występowania istotnego zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1

pkt 1 k.p.c. Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania, skarżący

wskazał przede wszystkim na potrzebę wyjaśnienia, jakie okoliczności powinny być

uwzględniane przy rozstrzyganiu o zniesieniu współwłasności na podstawie art. 212

§ 2 k.c., jakie znaczenie należy przypisywać możliwości dokonania spłaty przez

współwłaściciela oraz jak należy rozumieć użyte w tym przepisie sformułowanie

„stosownie do okoliczności". Ponadto podniósł wątpliwości dotyczące sposobu

rozliczania nakładów na rzecz wspólną na tle art. 207 k.c. Tak przedstawiona

argumentacja nie odpowiada wymaganiom stawianym istotnemu zagadnieniu

prawnemu. Skarżący nie sformułował bowiem zagadnienia prawnego w sposób

odpowiadający standardowi przyjętemu w orzecznictwie Sądu Najwyższego,

zgodnie z którym powinno ono spełniać wymagania zbliżone do tych, jakie są

stawiane zagadnieniu prawnemu przedstawianemu na podstawie art. 390 § 1 k.p.c.

Przedstawiony wywód nie zawiera wyodrębnionego problemu prawnego o

charakterze abstrakcyjnym, lecz szereg pytań odnoszących się do stosowania art.

212 § 2 k.c. w konkretnych stanach faktycznych, dotyczących w szczególności

znaczenia określonych okoliczności oraz sposobu ich oceny przez sąd. Co więcej,

skarżący sam przyznał, że problematyka ta była już przedmiotem wypowiedzi

orzecznictwa i doktryny, wskazując jedynie, że dotychczas wypracowane kryteria

nie stanowią w jego ocenie wystarczających wskazówek dla rozstrzygania tego

rodzaju spraw. Nie wskazał przy tym ani nierozstrzygniętych wątpliwości

I CSK 1329/24

5

interpretacyjnych, ani rozbieżności w orzecznictwie, które uzasadniałyby potrzebę

wypowiedzi Sądu Najwyższego. W rzeczywistości nie domagał się zatem

rozstrzygnięcia problemu interpretacyjnego dotyczącego treści normy prawnej

wynikającej z art. 212 § 2 k.c., lecz oczekiwał bardziej szczegółowych wskazówek

dotyczących sposobu stosowania tego przepisu przez sądy rozpoznające sprawy o

zniesienie współwłasności. Przedstawione przez niego zagadnienie ma charakter

kazuistyczny, odwołując się do okoliczności właściwych dla rozpoznawanej sprawy,

a nie do problemu wykładniczego normy wynikającej z art. 212 § 2 k.c. Tym samym

podnoszona przez niego problematyka odnosi się do procesu stosowania prawa,

nie zaś do jego wykładni, i nie stanowi istotnego zagadnienia prawnego w

rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Nie bez znaczenia pozostaje również to, że

ocena okoliczności decydujących o przyznaniu rzeczy jednemu ze współwłaścicieli

na podstawie art. 212 § 2 k.c. należy do sądu rozpoznającego sprawę

merytorycznie. Jak przyjmuje się w orzecznictwie Sądu Najwyższego, wybór

sposobu zniesienia współwłasności oraz ocena okoliczności przemawiających za

przyznaniem rzeczy określonemu współwłaścicielowi pozostają w znacznej mierze

domeną sądu meriti (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 28 marca 2003 r., IV

CKN 13/01 oraz z 8 września 2020 r., V CSK 526/18). Także z tego względu

zagadnienie przedstawione przez skarżącego odnosi się do stosowania prawa w

konkretnym stanie faktycznym, a nie do wykładni normy prawnej. Niezależnie od

powyższego należy zauważyć, że znaczna część uzasadnienia wniosku o przyjęcie

skargi do rozpoznania została poświęcona problematyce rozliczania nakładów oraz

wykładni art. 207 k.c. Tymczasem skarga kasacyjna została oparta wyłącznie na

zarzucie naruszenia art. 212 § 2 k.c. Skarżący nie sformułował natomiast zarzutu

naruszenia art. 207 k.c. ani innych przepisów regulujących rozliczenia pomiędzy

współwłaścicielami. Problematyka rozliczenia nakładów pozostaje przy tym

odrębna od zagadnienia objętego art. 212 § 2 k.c. Przepis ten reguluje przesłanki

przyznania rzeczy jednemu ze współwłaścicieli, natomiast art. 207 k.c. odnosi się

do wzajemnych rozliczeń związanych z rzeczą wspólną. Rozliczenie nakładów i

wybór osoby, której ma przypaść rzecz wspólna, stanowią dwa odrębne

zagadnienia prawne. Tym samym znaczna część argumentacji mającej uzasadniać

przyjęcie skargi do rozpoznania odnosi się do zagadnienia nieobjętego podstawą

I CSK 1329/24

6

kasacyjną. W konsekwencji rozważanie zagadnień odnoszących się do wykładni

art. 207 k.c. oraz zasad rozliczania nakładów nie mogłoby prowadzić do

uwzględnienia skargi kasacyjnej, a zatem nie może uzasadniać jej przyjęcia do

rozpoznania. Jednocześnie zagadnienie formułowane przez skarżącego na tle art.

212 § 2 k.c. nie odpowiada wymaganiom stawianym istotnemu zagadnieniu

prawnemu. Nie została zatem wykazana przesłanka określona w art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c.

Wskazać należy także, że nie zachodzi nieważność postępowania, którą Sąd

Najwyższy bierze pod rozwagę – w granicach zaskarżenia – z urzędu (art. 39813 §

1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). O kosztach postępowania

kasacyjnego – na stosowany wniosek zawarty w odpowiedzi na skargę kasacyjną –

orzeczono na podstawie art. 520 § 3 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1, art. 39821 i art. 13 §

2 k.p.c., obciążając nimi uczestnika postępowania, który przegrał sprawę w

postępowaniu kasacyjnym.

(A.G.)

[SOP]