SN nie przyjął skargi banku w sprawie kredytu frankowego, 295 385 zł dla kredytobiorców

Wyrokiem z 7 grudnia 2022 r., I C 444/21, Sąd Okręgowy w Bydgoszczy ustalił

nieistnienie stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu waloryzowanego

kursem franka szwajcarskiego (CHF) oraz zasądził od pozwanego banku na rzecz

powodowych kredytobiorców po 295 385,40 zł z odsetkami i oddalił powództwo

w pozostałym zakresie.

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił

apelację pozwanego banku.

Sąd drugiej instancji ustalił, że 24 grudnia 2007 r. poprzednik prawny

pozwanego banku zawarł z powodami umowę o kredyt hipoteczny dla osób

fizycznych waloryzowany kursem franka szwajcarskiego. Wysokość kredytu została

ustalona na 640 000 zł. Kredyt wyrażony w walucie waloryzacji na koniec 18 grudnia

2007 r., według kursu kupna waluty z tabeli kursowej banku, wynosił 300 018,75

CHF. Okres kredytowania miał wynosić 360 miesięcy. Raty kapitałowo-odsetkowe

miały być spłacane w złotych po uprzednim ich przeliczeniu według kursu sprzedaży

CHF z tabeli kursowej banku obowiązującego na dzień spłaty z godziny 14:50.

Kredytobiorcy do 5 lutego 2008 r. do 2 marca 2021 r. spełnili na rzecz banku

świadczenia pieniężne w łącznej wysokości 295 385,40 zł. Umowa nie została

wypowiedziana, a kredytobiorcy w dalszym ciągu spłacają swoje zobowiązanie.

Sąd drugiej instancji uznał, że bank nie wywiązał z obowiązku informacyjnego

w stosunku do kredytobiorców. Wadliwość klauzul indeksacyjnych wynika nie tylko

z tego, iż obejmują one odesłanie do tabel kursowych sporządzanych przez bank,

bez wskazania w umowie precyzyjnych i weryfikowalnych dla kredytobiorcy-

konsumenta zasad jego ustalania, ale również z tego, że wynika z nich obciążenie

kredytobiorcy nieograniczonym ryzykiem kursowym, o którym nie został

poinformowany. Nie sposób bowiem uznać, że o takim poinformowaniu przesądza

standardowy wzór oświadczenia kredytobiorcy.

Sąd drugiej instancji uznał za niedozwolone w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c.

postanowienia umowy określające zasady przeliczenia udzielonego kredytu i

spłacanych rat na CHF, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty

obcej. Przy tym postanowienia te określają główne świadczenia stron, lecz nie

I CSK 1330/25

3

zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, ponieważ umowa nie zawierała

mechanizmu kształtowania kursu CHF przez bank. Ze względu na brak kursu

koniecznego do stosowania indeksacji, wszystkie postanowienia umowy dotyczące

indeksacji są nieważne. Umowa nie może nadal obowiązywać bez kwestionowanych

warunków z tego powodu, że ich usunięcie spowodowałoby zmianę charakteru

głównego przedmiotu umowy. Dlatego kredytobiorcom przysługuje roszczenie

o zwrot spłaconych środków pieniężnych, jako świadczenia nienależnego ( art. 410

§ 1 w związku z art. 405 k.c.).

Pozwany bank zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną i wniósł

o jej przyjęcie do rozpoznania ze względu na:

1) występowanie w sprawie istotnych zagadnień prawnych:

a) czy w przypadku gdy postanowienia waloryzacyjne umowy kredytu

indeksowanego (waloryzowanego ), określające wysokość kwoty kredytu i wysokość

rat kapitałowo-odsetkowych wyrażoną w walucie obcej poprzez odesłanie do kursów

publikowanych w tabelach kursowych banku-kredytodawcy, zostają uznane za

bezskuteczne, jako postanowienie niedozwolone w rozumieniu art. 3851 § 1 i 2 k.c.

(abuzywne) lub nieważne, a jednocześnie Sąd stwierdzi, że nie jest możliwe

utrzymanie indeksowanego (waloryzowanego) charakteru umowy, to czy skutkiem

ich eliminacji z umowy jest (1) stwierdzenie, że sporna umowa upada w całości, czy

też (2) eliminacja mechanizmu waloryzacji z umowy i przekształcenie jej z mocą

wsteczną w kredyt złotowy.

b) jakie oprocentowanie należy przyjąć dla wyliczenia odsetek od

hipotetycznego kredytu złotowego w przypadku stwierdzenia, że skutkiem

abuzywności lub nieważności postanowień waloryzacyjnych zawartych w umowie

kredytu indeksowanego (waloryzowanego) jest eliminacja mechanizmu waloryzacji z

umowy i przekształcenie jej z mocą wsteczną w kredyt złotowy, w szczególności czy

powinno być to (1) zmienne oprocentowanie oparte na stawce bazowej WIBOR 3M;

(2) stałe oprocentowanie w wysokości ustalonej przez strony w dniu zawarcia umowy

kredytu indeksowanego (waloryzowanego), wpisane do tej umowy; czy też (3)

zmienne oprocentowanie oparte na stawce bazowej właściwej dla waluty waloryzacji,

czyli np. LIBOR 3M dla CHF (w przypadku umowy zawierającej odniesienie do kursu

franka szwajcarskiego).

I CSK 1330/25

4

c) czy w przypadku, gdy proces poinformowania konsumenta o ryzykach,

wynikających z wprowadzenia do umowy kredytu klauzul przewidujących indeksację

(waloryzację) kursem waluty obcej, polegał na przedstawieniu konsumentowi

szczegółowej informacji o ryzyku kursowym związanym z zaciągnięciem kredytu, a

konsument potwierdził przekazanie tej szczegółowej i wyczerpującej informacji

poprzez złożenie pisemnego oświadczenia, to czy klauzule obciążające konsumenta

ryzykiem kursowym mają charakter jednoznaczny i nie stanowią postanowień

niedozwolonych w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c.;

2) potrzebę wykładni przepisów prawnych:

a) art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 7 ust. 1 i 8b ust. 1 dyrektywy 93/13

(w odniesieniu do abuzywności klauzul waloryzacyjnych) oraz art. 3531 k.c.

w zw. z art. 58 § 1 i 3 k.c. (w odniesieniu do nieważności klauzul waloryzacyjnych),

w zw. z art. 2, 31 ust. 3 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;

b) art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 7 ust. 1 i 8b ust. 1 dyrektywy 93/13

(w odniesieniu do abuzywności klauzul waloryzacyjnych) oraz art. 3531 k.c.

w zw. z art. 58 § 1 i 3 k.c.;

c) art. 3851 § 1 k.c., tj., czy poinformowanie konsumenta o ryzykach

wynikających z wprowadzenia do umowy kredytu klauzul przewidujących indeksację

(waloryzację) kursem waluty obcej, polegające na przedstawieniu konsumentowi

szczegółowej informacji o ryzyku kursowym związanym z zaciągnięciem kredytu,

powoduje że klauzule obciążające konsumenta ryzykiem kursowym mają charakter

jednoznaczny i nie stanowią postanowień niedozwolonych w rozumieniu art. 3851 § 1

k.c.

Skarżący powołał się również na nieważność postępowania ze względu na to,

że Sąd pierwszej instancji wydał wyrok na posiedzeniu niejawnym, mimo braku

uprzedniego przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości, nie rozpoznał

wniosku banku o dowód z umów kredytów lub pożyczek hipotecznych wraz

z wszelkimi złącznikami oraz aneksami, a także wydał wyrok na posiedzeniu

niejawnym, mimo braku uprzedniego wydania postanowienia w przedmiocie

zamknięcia rozprawy, co skutkowało pozbawieniem banku możności dalszej obrony

jego praw.

I CSK 1330/25

5

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z powodu nieważności

nie może uzasadniać zarzut nieważności postępowania przed sądem pierwszej

instancji, ponieważ Sąd Najwyższy - rozpoznając skargę kasacyjną - nie jest władny

w ramach bezpośredniej kasacyjnej kontroli wyroku sądu drugiej instancji badać

okoliczności ważności (nieważności) postępowania przed sądem pierwszej instancji.

W takiej sytuacji wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien się

opierać na przesłance z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., wskazując na oczywistą zasadność

skargi w tym zakresie, a nie odwoływać się do nieważności postępowania (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2022 r., I PSK 221/21, LEX nr

3417281).

Nieważność postępowania ma miejsce wtedy, gdy strona postępowania,

wbrew swej woli, została faktycznie pozbawiona możności działania w postępowaniu

lub jego istotnej części. Nie można stwierdzić nieważności postępowania

w rozumieniu tego przepisu, gdy strona podjęła czynności w procesie, nawet

doznając utrudnień w popieraniu dochodzonych roszczeń lub obronie przed

żądaniami strony przeciwnej (por. wyrok Sądu Najwyższego z 7 lipca 2016 r., I PK

39/16, LEX nr 2071897). Dlatego pod podstawę nieważności postępowania z art. 379

pkt 5 k.p.c. nie podpada każde naruszenie przepisów prawa procesowego, nawet

jeśli mogło mieć wpływ na wynik rozstrzygnięcia (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z 20 maja 2016 r., II CZ 29/16, LEX nr 2056922 i powołane tam

orzeczenia).

W zakresie dotyczącym pominięcia wniosków dowodowych w orzecznictwie

Sądu Najwyższego wyrażono stanowisko, że pozbawienie możności obrony swoich

praw (implikujące nieważność postępowania) nie może być rozciągane na przypadki

nieprzeprowadzenia wnioskowanych dowodów i to niezależnie od tego, czy

następuje to na skutek ich oddalenia przez sąd w związku z uznaniem, że nie mają

znaczenia dla rozstrzygnięcia istoty sprawy, bądź w wyniku naruszenia przepisów

procesowych, normujących zasady przeprowadzania postępowania dowodowego

(zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 20 maja 2016 r., II CZ 29/16, LEX

nr 2056922; dnia 21 września 2007 r., V CZ 88/07, LEX nr 486003; z dnia 22 stycznia

2009 r., II PZ 38/08, LEX nr 784196 i z dnia 5 sierpnia 2015 r., I UZ 5/15, LEX

nr 1786755; z dnia 16 lutego 2017 r., II PZ 28/16, LEX nr 2269089).

I CSK 1330/25

6

Sąd Okręgowy nie naruszył art. 1481 k.p.c., rozpoznając sprawę na

posiedzeniu niejawnym, gdyż strony nie złożyły wniosku o wysłuchanie na rozprawie,

dlatego nie była konieczna. Celem art. 1481 k.p.c. jest bowiem realizacja zasady

szybkości postępowania (rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki) oraz

przyczynienie się do usprawnienia postępowania w tych sprawach, w których sąd

dojdzie do przekonania, że nie jest potrzebne przeprowadzenie rozprawy.

Ponadto nadmienić trzeba, że zgodnie z art. 210 § 21 k.p.c. sąd nie ma

obowiązku pouczania strony o treści art. 1481 k.p.c.

Uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22,

do rangi zasady prawnej podniesiono tezy, iż:

1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;

2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także

w pozostałym zakresie.

Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają

przyjęcie skargi kasacyjnej, gdyż wykluczają trwanie stosunku prawnego po

usunięciu z treści umowy źródła kursu walutowego. W celu uwzględnienia wniosku o

przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę Sądu

drugiej instancji o nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych

ustanowionych w umowie lub zakwalifikowaniu umowy jako umowy kredytu

indeksowanego do waluty obcej.

Należy przy tym zaznaczyć, że na podstawie art. 3852 k.c. dla stosowania

art. 3851 k.c. istotna jest chwila zawarcia umowy (uchwały w składzie 7 sędziów SN

z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2, z 7 maja 2021 r., III

CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56), a nie ewentualne, późniejsze zmiany

nieważnej umowy lub stanu prawnego (jak wejście w życie art. 69 ust. 3 pr.bank.),

chyba że przepisy przejściowe stanowiłyby o sanowaniu nieważnych umów.

I CSK 1330/25

7

Z uzasadnień sądów obu instancji zdaje się wynikać, że kredytobiorcy uiścili

bankowi w sumie („w łącznej wysokości”) 295 385,40 zł, a Sąd pierwszej instancji

zasądził tę kwotę oddzielenie na rzecz każdego z kredytobiorców. Jednak ta

sprzeczność nie była przedmiotem skargi kasacyjnej.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

(G.G.)

[a.ł]