Wpis o kandydacie w kampanii porównujący do ojca. SN nie przyjął skargi kasacyjnej

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest

sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego

w kwestii przyjęcia bądź odmowy jej przyjęcia do rozpoznania wynika z oceny,

czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o których jest mowa

w art. 3989 § 1 k.p.c.

I CSK 1332/25

2

Pozwany wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na

potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2

k.p.c.), w zakresie art. 24 § 1 k.c. w zw. z art. 23 k.c. w zw. z art. 448 k.c.

Pozwany powołał się też na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia

prawnego, które przedstawił jako pytania: - „czy wypowiedź porównująca daną

osobę do współpracownika Służb Bezpieczeństwa narusza dobra osobiste, tj.

dobre imię, prawo do prywatności, wiarygodność, godność, cześć, prawo do

wizerunku, w tym w postaci czci wewnętrznej - godności osobistej i poczucia

własnej wartości, jak i czci zewnętrznej - utożsamianej z honorem, dobrą sławą

i opinią, bez względu na opinię osoby, którą porównano do współpracownika Służb

Bezpieczeństwa o osobie, którą niesłusznie posądzono w tej wypowiedzi

o współpracę z SB i na kim spoczywa obowiązek wykazania bezprawności

działania, a tym samym, czy powód żądający ochrony dóbr osobistych obowiązany

jest wykazać powstanie negatywnych skutków dokonanego naruszenia dóbr

osobistych, w tym przypadku wykazać, że zniesławiający go komentarz wpłynął

negatywnie na jego opinię publiczną?”; - „czy dopuszczalny jest dowód

z przesłuchania świadka - historyka, na okoliczność potwierdzenia współpracy M.

H. ze Służbami Bezpieczeństwa PRL, w związku z art. 2352 § 1 pkt 1 i 3 k.p.c., tj.,

pomimo że prywatna opinia nie może prowadzić do kwestionowania

prawomocnego orzeczenia sądu oraz do ustaleń sprzecznych z tym

orzeczeniem?’’; -„czy dopuszczalny jest dowód przeciwko prawomocnemu

orzeczeniu Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z 17 czerwca 2019 r., III K 154/18,

w którym przesądzono, że M. H. nie był tajnym współpracownikiem Służb

Bezpieczeństwa PRL, w związku z art. 365 § 1 k.p.c., tj., pomimo że orzeczenie

prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy

oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej?”.

Zgodnie z ustaloną linią orzecznictwa, powołanie się na

występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jako na przesłankę

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga określenia problemu

o charakterze abstrakcyjnym, nierozstrzygniętego w dotychczasowym

orzecznictwie i wymagającego pogłębionej wykładni. Skarżący powinien to

I CSK 1332/25

3

zagadnienie sformułować oraz przedstawić argumentację jurydyczną

uzasadniającą tezę o możliwości rozbieżnych ocen prawnych w związku ze

stosowaniem przepisów, na tle których ono powstało. Zagadnienie powinno być

ponadto „istotne” z uwagi na wagę problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla

systemu prawa. Skoro jednak skarga kasacyjna jest wnoszona w konkretnej

sprawie, to zarówno charakter rozpoznawanego roszczenia, jak i ustalony przez

sądy meriti stan faktyczny, którym Sąd Najwyższy byłby związany (art. 3983 § 3

i art. 39813 § 2 k.p.c.), musi pozostawać w związku z przedstawionym przez

skarżącego zagadnieniem prawnym i pozwalać na jego rozstrzygnięcie.

O potrzebie wykładni przepisów prawnych jako przesłance przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania można mówić wtedy, gdy z mającego zastosowanie lub

mogącego mieć zastosowanie w sprawie przepisu dekodowane są różne normy

prawne, a brak jest wypowiedzi w doktrynie i orzecznictwie, które by te różnice

usuwały i wyjaśniały przyczyny ich występowania. Ponadto, zagadnienie prawne

ani potrzeba wykładni przepisów prawnych nie powstają, gdy Sąd Najwyższy

zajmował co do nich stanowisko i wyrażał poglądy we wcześniej wydanych

orzeczeniach, a nie zaszły żadne okoliczności uzasadniające ich zmianę.

Problemy sformułowane przez skarżącego nie zostały ujęte abstrakcyjnie,

a przeciwnie – mają charakter pytań o to, w jaki sposób – w świetle art. 23 i 24 k.c.

– powinien być oceniony kontekst faktyczny, na którego tle zostały zadane. Ten

kontekst nie uwzględnia jednak pewnych istotnych ustaleń Sądów meriti, a w części

prezentuje je odmiennie niż wynika z tych ustaleń.

Powód pomija, że wpis w mediach społecznościowych, w związku z którym

sformułował żądania, został zredagowany w czasie kampanii wyborczej na

szczeblu lokalnym, a kandydujący w tych wyborach powód, skoro zabiegał

o mandat dający mu możliwość wpływania na życie społeczności lokalnej, to musiał

liczyć się z tym, że jego sprawy osobiste będą analizowane w debacie

towarzyszącej wyborom. Zakres ingerencji w sprawy prywatne i dozwolonej krytyki

osoby zabiegającej o funkcję publiczną jest tym szerszy, im istotniejszy jest stopień

jej zaangażowania w działalność publiczną. W wyroku z 3 października 2023 r.,

II CSKP 1083/22, Sąd Najwyższy przypomniał (zob. przytoczone w uzasadnieniu

I CSK 1332/25

4

orzecznictwo) utrwalony pogląd, że krytyczne wypowiedzi ocenne wprawdzie nie

podlegają testowi prawdy, jednakże muszą być rzetelne. Dotyczy to zwłaszcza

sytuacji, w których oceny zawierają w sobie sugestię co do zniesławiających,

a nadających się do ustalenia, faktów. Sądy meriti zweryfikowały prawdziwość faktu

przytoczonego w pierwszym zdaniu wypowiedzi, w związku z którą powód zgłosił

żądanie. Drugie zdanie w tej wypowiedzi jest powszechnie znanym przysłowiem

(powiedzeniem), nie zaś opinią stanowczo wygłoszoną przez autora wpisu.

Posłużenie się przysłowiem, a zatem neutralną treścią, nie prowadzi do narzuca

odbiorcy wypowiedzi punktu widzenia jej autora, lecz pozostawia mu pole do

wypracowania sobie własnego stanowiska w odniesieniu do informacji podanej

w pierwszym zdaniu. Pozwala co najwyżej domniemywać, że skoro autor wpisu

przytacza fakt i przysłowie, to prezentuje pogląd w kwestii, o której się wypowiada

zgodny z sugerowanym przez nie wnioskowaniem.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowane jest stanowisko dotyczące

stanu zagrożenia dobra osobistego i kontekstu, w jakim dokonuje się oceny, czy

doszło do naruszenia konkretnego dobra osobistego. Zakwalifikowanie określonego

zachowania jako naruszającego dobra osobiste nie może odbywać się według

miary indywidualnej wrażliwości zainteresowanego, który czuje się dotknięty

zachowaniem innej osoby, ale powinno uwzględniać elementy obiektywne, a więc

mieć na uwadze odczucia przeciętnego odbiorcy - osoby rozsądnej i racjonalnie

oceniającej, nieobciążonej uprzedzeniami, nieskłonnej do wyrażania ekstremalnych

sądów (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 1989 r., I CR 143/89,

OSP 1990, nr 9, poz. 330; z 11 marca 1997 r., III CKN 33/97, OSNC 1997, nr 6-7,

poz. 93; z 4 kwietnia 2001 r., III CKN 323/00; z 23 maja 2002 r., IV CKN 1076/00,

OSNC 2003, nr 9, poz. 121; z 18 czerwca 2009 r., II CK 58/09; z 29 września 2010

r., V CSK 19/10, OSNC-ZD 2011, nr B, poz. 37; z 8 marca 2012 r., V CSK 109/11,

OSNC 2012, nr 10, poz. 119; z 18 stycznia 2013 r., IV CSK 270/12, OSNC 2013, nr

7-8, poz. 94; z 19 czerwca 2015 r., IV CSK 470/14; z 10 sierpnia 2017 r., I CSK

21/17, z 23 czerwca 2017 r., I CSK 272/16).

W judykaturze przyjmuje się, że powołanie się na okoliczność wyłączającą

bezprawność, polegającą na działaniu w ochronie uzasadnionego interesu,

bądź w ramach porządku prawnego może być niewystarczającą podstawą

I CSK 1332/25

5

ekskulpującą w wypadku wykazania niezgodności twierdzenia dotyczącego danego

faktu z prawdą. W sytuacji, gdy dochodzi do takiej kolizji należy przypisać

pierwszeństwo prawdzie materialnej (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 19

stycznia 2000 r., II CKN 670/08; z 16 stycznia 2013 r., II CSK 208/12).

Pytanie o konkretny środek dowodowy wykorzystany przez Sąd Rejonowy

przy czynieniu ustaleń oczywiście nie stanowi zagadnienia prawnego w znaczeniu

przytoczonym wyżej, niezależnie już od tego, że kodeks postępowania cywilnego

nie przewiduje ograniczeń co do środka dowodowego zdatnego do wykazania

pewnych faktów, a Sąd Apelacyjny szczegółowo objaśnił, z jakich przyczyn

dopuszczalne było przesłuchanie świadka - historyka, na okoliczność danych

wynikających z dokumentacji wytworzonej przez Służbę Bezpieczeństwa.

W świetle art. 11 k.p.c. oczywiste jest, że wiążący dla sądu w sprawie

cywilnej jest wyłącznie prawomocny wyrok skazujący co do popełnienia

przestępstwa sądu działającego na podstawie procedury karnej (zob. np. wyrok

Sądu Najwyższego z 13 września 2017 r., IV CSK 621/16). Art. 365 § 1 k.p.c.,

w świetle którego powód chciałby oceniać prawomocne orzeczenie Sądu

Okręgowego w Bydgoszczy z 17 czerwca 2019 r., III K 154/18, ma zastosowanie do

orzeczenia wydanego na podstawie przepisów o postępowaniu cywilnym,

a niezależnie od tego – wykładany jest wąsko. W orzecznictwie w zasadzie zgodnie

przyjmuje się, że powagę rzeczy osądzonej ma tylko rozstrzygnięcie o żądaniu

pozwu zawarte w sentencji orzeczenia (zob. np. uchwały Sądu Najwyższego z 12

marca 2003 r., III CZP 97/02, OSNC 2003, nr 12, poz. 160 i z 8 listopada 2019 r.,

III CZP 27/19, OSNC 2020, nr 6, poz. 48; wyrok Sądu Najwyższego z 16 czerwca

2023 r., II CSKP 461/22, OSNC 2023, nr 12, poz. 121). Sąd Apelacyjny wyjaśnił,

jaka jest relacja między sentencją orzeczenia w sprawie III K 154/18, a faktami,

które w związku z treścią ocenianego wpisu w mediach społecznościowych

podlegały ustaleniu na podstawie innych środków dowodowych niż sentencja

orzeczenia.

Powód wniósł również o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania z powołaniem się na jej oczywistą zasadność (art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c.) z uwagi na naruszenie: art. 24 § 1 k.c., art. 2352 § 1 pkt 1 i 3 k.p.c., art. 365 §

I CSK 1332/25

6

1 k.p.c., w związku z wykładnią których sformułował także zagadnienia prawne,

o których mowa była wyżej.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że uzasadnienie

oczywistej zasadności skargi kasacyjnej jako przesłanki jej przyjęcia do

rozpoznania wymaga powołania się na kwalifikowaną postać naruszenia

zaskarżonym orzeczeniem przepisów prawa materialnego lub procesowego

i przeprowadzania wywodu zmierzającego do jego wykazania. Oczywistość

naruszenia ma miejsce wówczas, gdy jest ono widoczne prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia

w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę

przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. Szczególna podstawa przedsądu z art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga przy tym samodzielnego, czyli odrębnego od podstaw

kasacyjnych wskazania i wykazania naruszenia konkretnego przepisu prawa

(procesowego lub materialnego), które jest oczywiste i bez wątpliwości prowadzi do

stwierdzenia, że objęty skargą wyrok jest wadliwy i dlatego skarga powinna zostać

przyjęta do rozpoznania.

Uzasadnienie wniosku skarżącego takich wymagań nie spełnia, zaś samo

założenie, że równocześnie w związku z wykładnią przepisu powstaje wymagające

rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy zagadnienie prawne oraz że przepis ten

został w oczywisty sposób naruszony przez sąd orzekający w sprawie, jest

dotknięte logiczną sprzecznością. Większość zarzutów skarżącego nie uwzględnia

dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych lub stanowi wprost polemikę z nimi,

chociaż ustawodawca wyłączył możliwość oparcia skargi na zarzutach dotyczących

błędów w ustaleniach faktycznych lub ocenie dowodów (art. 3983 § 3 k.p.c.)

i przyjął, że Sąd Najwyższy dokonanymi ustaleniami byłby związany przy

rozpoznawaniu sprawy (art. 39813 § 2 k.p.c.). Sądy meriti dokonały oceny

wypowiedzi pozwanego z uwzględnieniem kryterium obiektywnego wzorca

przeciętnego, rozsądnie oceniającego odbiorcy, uznając przy tym, że porównanie

syna do ojca w przypadku, w którym obydwoje uważają się za osoby dobre

i uczciwe, nie godzi w dobra osobiste powoda i nie uderza w jego obraz jako

człowieka uczciwego i rzetelnego. W związku z tym sądy obu instancji uznały, że

pozwany nie przekroczył granic dozwolonej krytyki, powołując się na rzetelne

I CSK 1332/25

7

informacje. Pozwany w sposób wystarczający udowodnił brak bezprawności

swojego działania. Zatem zastosowanie prawa materialnego do ustalonego stanu

faktycznego przez sądy obu instancji nie było oczywiście wadliwe.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 i § 2 k.p.c.,

orzeczono jak w postanowieniu.

[dr]

[r.g.]