Sąd Najwyższy nie przyjął skargi banku w sporze z klientem o ustalenie i zapłatę

Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze

kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący

wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego w

art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie i

uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które –

zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. – będą mogły stanowić podstawę oceny skargi

I CSK 1344/25

2

kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach

Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Apelacyjnego w

Warszawie z 28 października 2024 r. (sygn. akt V ACa 1374/23) pełnomocnik

pozwanego Bank AG w W. oparł wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania na

przyczynach określonych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., wskazując na

występowanie w sprawie istotnych zagadnień prawnych oraz potrzebę wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Co do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., skarżący powinien odpowiednio

sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle

zagadnienie się wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą

możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego

zagadnienia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ

35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11, z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14 i z 9 kwietnia

2015 r., V CSK 547/14). W świetle ugruntowanego orzecznictwa zagadnienie

prawne jest istotne, jeżeli jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania

praktyki sądowej i rozstrzygnięcia sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np.

postanowienie Sądu Najwyższego z 18 września 2012 r., II CSK 180/12 oraz z 2

grudnia 2014 r., II CSK 376/14), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było

dotychczas rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo

wymaga zmiany (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r.,

II CSK 94/16). Kwestia taka powinna spełniać wymagania stawiane zagadnieniu

prawnemu przedstawianemu Sądowi Najwyższemu przez sąd drugiej instancji w

razie powstania poważnych wątpliwości (art. 390 § 1 k.p.c. – zob. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 23 stycznia 2014 r., I UK 361/13 oraz z 14 września 2012 r., I

UK 218/12), których nie można rozwiązać za pomocą powszechnie przyjętych reguł

wykładni prawa (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 maja 2015 r., III CZP

16/15 oraz z 24 października 2012 r., I PK 129/12). Chodzi przy tym wyłącznie o

I CSK 1344/25

3

poważne wątpliwości, wymagające zaangażowania Sądu Najwyższego,

wykraczające poza poziom zwykłych wątpliwości prawnych, które powstają niemal

w każdym procesie decyzyjnym stosowania prawa. W celu spełnienia przesłanki

przewidzianej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nie wystarczy samo sformułowanie

pytania (pytań) do Sądu Najwyższego. Konieczne jest również zaproponowanie

możliwych (odmiennych) odpowiedzi na postawione pytanie. Ograniczenie się do

sformułowania pytania, wymagającego zdaniem skarżącego udzielenia odpowiedzi,

nie wypełnia zatem dyspozycji wskazanego przepisu. (zob. m.in. np. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 15 grudnia 2011 r., II PK 183/11, z 20 grudnia 2011 r., II PK

207/11, z 9 stycznia 2017 r., II CSK 423/16 oraz z 16 maja 2018 r., II CSK 12/18).

Wskazuje się na konieczność przedstawienia występujących rozbieżności

interpretacyjnych przy rozstrzyganiu przedstawionego zagadnienia prawnego w

orzecznictwie lub nauce prawa (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 maja

2018 r., I CSK 798/17, z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 585/17 oraz z 8 kwietnia 2018

r., V CSK 577/17).

Co do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., jej spełnienie wymaga

wskazania przepisu prawa, którego wykładnia budzi wątpliwości, określenia

zakresu tej wykładni, podania, na czym polegają wątpliwości związane z

rozumieniem przepisu oraz przedstawienia argumentacji przemawiającej za tym, że

mają one rzeczywisty i poważny charakter, nie należą zaś do zwykłych wątpliwości

związanych z procesem stosowania prawa. Wymagane jest także wykazanie, że

treść i znaczenie przepisu nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym

orzecznictwie lub że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni. Jeżeli

podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o występujących w

orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez sądy

różnej wykładni przepisu, konieczne jest także wskazanie rozbieżnych orzeczeń,

dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z różnej wykładni

przepisu (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 28 marca 2007 r., II CSK

84/07, oraz z 14 grudnia 2023 r., I CSK 6110/22). Należy podkreślić, że wątpliwości

wskazane przez skarżącego muszą istnieć nadal w chwili orzekania w przedmiocie

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Argumentacja dotycząca

rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga przytoczenia przykładów orzeczeń,

I CSK 1344/25

4

które wskazują na rzeczywistą rozbieżność w wykładni przepisów, występującą

również w chwili orzekania w przedmiocie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca 2024 r., I CSK

1225/23).

W ramach przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. skarżący

sformułował trzy zagadnienia prawne. Pierwsze zagadnienie, związane z wykładnią

art. 3851 § 1 zd. drugie k.c. w związku z art. 4 ust. 2 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z

dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach

konsumenckich (Dz.U. 1993, L 95, s. 29, dalej: „dyrektywa 93/13”) oraz art. 3852 §

2 k.c. w świetle motywu 21 tej dyrektywy, i oceną skutków eliminacji klauzul

przeliczeniowych przy jednoczesnym braku abuzywności klauzul ryzyka

walutowego oraz wpływu takiej oceny na ważność umowy kredytowej, które

sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy w przypadku uznania w wyniku

kontroli incydentalnej obecnych w umowie o kredyt denominowany klauzul

spreadowych nieokreślających głównego przedmiotu umowy, za niedozwolone

(nieuczciwe) warunki umowne, prawidłowym jest uznanie umowy za nieważną w

całości, skoro klauzule ryzyka walutowego, określające – zgodnie z jednolitym

orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej – główny przedmiot tej

umowy, nie stanowią niedozwolonych (nieuczciwych) warunków umownych?

Drugie zagadnienie prawne jest związane z wykładnią art. 69 ust. 3 Prawa

bankowego, sprowadzające się do odpowiedzi na pytanie, czy wobec umożliwienia

kredytobiorcom posiadającym kredyty denominowane lub indeksowane do waluty

innej niż waluta polska dokonywania spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz

dokonania przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu

bezpośrednio w tej walucie na podstawie wyżej powołanego art. 69 ust. 3 Prawa

bankowego, wziąwszy pod uwagę aksjomat racjonalności krajowego ustawodawcy,

uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty denominowane lub indeksowane do waluty

innej niż waluta polska są kredytami udzielonymi w złotych polskich, skoro

dokonanie przez kredytobiorcę spłaty raty kapitałowo-odsetkowej albo dokonanie

przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w

walucie, do której denominowany lub indeksowany jest kredyt, prowadzi do

skutecznego spełnienia świadczenia wynikającego ze stosunku zobowiązaniowego

I CSK 1344/25

5

w postaci umowy kredytu oraz zaspokojenia wierzyciela w osobie kredytodawcy,

bez konieczności dokonywania jakichkolwiek przeliczeń bądź innych operacji

walutowych wpłacanych przez kredytobiorcę środków w walucie innej, niż waluta

krajowa.

Zagadnienie trzecie, związane z wykładnią art. 3851 § 2 k.c. w związku z art.

6 ust. 1 dyrektywy 93/13 oraz w związku z motywem dwudziestym pierwszym tej

dyrektywy, sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy w przypadku uznania w

wyniku kontroli incydentalnej obecnych w umowie o kredyt indeksowany do waluty

obcej klauzul odnoszących się do indeksacji kredytu kursem waluty obcej za

niedozwolone (nieuczciwe) warunki umowne i w konsekwencji przyjęcia upadku

umowy jako konsekwencji wyeliminowania z niej mechanizmu indeksacji, kierując

się zasadą utrzymania umowy w mocy oraz mając na uwadze postulat

przywrócenia sytuacji prawnej i faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on

w przypadku braku nieuczciwych warunków umownych, prawidłowe jest odwołanie

się, jako do podstawy dla określenia oprocentowania zobowiązań kredytowych

wyrażonych w walucie polskiej, do stawki referencyjnej WIBOR, skoro w umowie

wiążącej strony stawka ta występuje i jest ona definiowana jako odnosząca się do

kredytów nieindeksowanych, wyrażonych w walucie polskiej?

Z kolei w ramach przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. skarżący

powołał potrzebę wykładni: art. 4 ust. 2 i art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, art. 65 k.c.,

art. 354 k.c., art. 358 § 2 k.c. (obowiązującego już w dacie zawarcia umowy), art.

3851 § 1 2 k.c., art. 3852 k.c. oraz art. 69 ust. 3 pr. bank., a także art. 189 k.p.c.

Analiza poszczególnych zagadnień prawnych oraz przepisów i problemów

interpretacyjnych wskazanych przez skarżącego prowadzi do wniosku, że żadna z

powołanych przez niego przyczyn nie uzasadnia przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania. Problemy prawne przedstawione przez skarżącego nie mają cech

nowości wymaganej od istotnego zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1

pkt 1 k.p.c. Kwestie te były wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi Sądu

Najwyższego oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, także w

orzeczeniach wydanych już po wniesieniu skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie. W

rezultacie doszło do utrwalenia kierunków wykładni odnoszących się do zagadnień

I CSK 1344/25

6

podniesionych przez skarżącego. Z tych samych względów brak jest również

podstaw do przyjęcia, że wskazane przez skarżącego przepisy prawa nadal

wywołują poważne wątpliwości interpretacyjne lub rozbieżności uzasadniające

potrzebę wykładni (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.).

Odnosząc się do przedstawionych zagadnień, należy wskazać, że w

utrwalonej linii orzeczniczej przyjmuje się, że klauzule ryzyka walutowego i klauzule

przeliczeniowe tworzą funkcjonalną całość, wobec czego ich ocena nie może być

dokonywana w oderwaniu od siebie. Klauzula ryzyka walutowego nie może bowiem

funkcjonować bez mechanizmu określającego sposób przeliczenia zobowiązania

stron, a wyeliminowanie jednego z tych elementów wpływa na drugi (zob. np. wyrok

Sądu Najwyższego z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22; z 9 lutego 2026 r., II CSKP

680/25, z 13 marca 2026 r., II CSKP 501/23 i powołane tam orzecznictwo, wyrok

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, I.W.,

R.W. przeciwko Bank BPH S.A., ECLI:EU:C:2021:341, wyroki Sądu Najwyższego:

z 25 października 2023 r., II CSKP 820/23, z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22,

z 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 29

sierpnia 2023 r., I CSK 4599/22). W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się także, że

klauzule waloryzacyjne określające główne świadczenia stron podlegają kontroli na

podstawie art. 3851 § 1 k.c., jeżeli nie zostały sformułowane w sposób

jednoznaczny (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK

382/18 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2025 r., I CSK 839/24

wraz z powołanym tam orzecznictwem). Konsekwencją stwierdzenia abuzywności

klauzul przeliczeniowych może być upadek całej umowy, jeżeli po ich

wyeliminowaniu nie może ona dalej obowiązywać, a przesłanki zastąpienia

niedozwolonego postanowienia inną regulacją nie zostały spełnione (zob. uchwałę

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC

2021, nr 9, poz. 56). Zastąpienie niedozwolonego postanowienia jest możliwe

wyłącznie w razie łącznego spełnienia przesłanek wskazanych w uzasadnieniu

powołanej uchwały. Skarżący nie wskazał argumentów uzasadniających

odstąpienie od utrwalonej wykładni w tym zakresie.

Przepis art. 69 ust. 3 pr. bank., wprowadzony ustawą z dnia 29 lipca 2011 r.

o zmianie ustawy – Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2011 r.

I CSK 1344/25

7

Nr 165, poz. 984) (tzw. ustawą antyspreadową) z dniem 26 sierpnia 2011 r.,

przewiduje jedynie możliwość dokonywania spłaty kredytu bezpośrednio w walucie

obcej, do której kredyt jest indeksowany lub denominowany. W orzecznictwie Sądu

Najwyższego (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK

382/18, z 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, z 20 października 2023 r., II CSKP

820/23, z 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22 i z 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22,

a także postanowienia Sądu Najwyższego z 5 października 2023 r., I CSK 355/2 i z

10 września 2024 r., I CSK 2491/23) wyjaśniono, że celem wprowadzonego art. 69

ust. 3 pr. bankowego było zastąpienie abuzywnych klauzul przeliczeniowych

zawartych w umowach kredytu powiązanych z walutą obcą, względnie sanowanie

wadliwości takich klauzul i jej skutków, od chwili zawarcia umowy (ex tunc).

Powołana ustawa miała zastosowanie do umów ważnie zawartych, o czym

świadczy m.in. art. 4, odwołujący się do „spłaty całkowitej kwoty kredytu” i

„niespłaconej części” kredytu. Oceny abuzywności postanowienia umownego

dokonuje się bowiem według stanu z chwili zawarcia umowy, a nie następczo.

Regulacja ta nie zmienia charakteru prawnego kredytów indeksowanych lub

denominowanych, nie wpływa na ocenę ich ważności i nie może sanować ani

zastępować abuzywnych klauzul przeliczeniowych. W orzecznictwie podkreśla się

również, że oceny abuzywności postanowień umownych dokonuje się według stanu

z chwili zawarcia umowy, a późniejsze zmiany ustawowe lub sposób wykonywania

umowy pozostają bez znaczenia dla tej oceny (uchwała składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2

oraz m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-

ZD 2021, nr B, poz. 20, z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22 i z 28 października 2022

r., II CSKP 894/22). W ustawie antyspreadowej nie ma też regulacji prawnych, które

zastępowałyby niedozwolone postanowienia umowne i korzystałyby z

domniemania, że są one rezultatem wyważenia ogółu praw i obowiązków stron

umowy, co wyłączałoby kontrolę ich abuzywności. Stanowisko to zostało

uwzględnione przez Sąd Apelacyjny. Ustawa antyspreadowa nie zawiera przepisów

o charakterze dyspozytywnym, które mogłyby zastąpić nieuczciwe klauzule zawarte

w umowie. Stanowisko to znajduje potwierdzenie również w orzecznictwie

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zob. wyrok z 21 września 2023 r., C-

I CSK 1344/25

8

139/22, AM i PM przeciwko mBankowi S.A., ECLI:EU:C: 2023:692, Polski rejestr

klauzul niedozwolonych).

Skutki eliminacji postanowień abuzywnych oraz granice utrzymania umowy

w mocy zostały szczegółowo wyjaśnione w orzecznictwie Sądu Najwyższego i

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, że konsument świadomy

niedozwolonego charakteru postanowienia może sprzeciwić się odmowie jego

niezastosowania, udzielając wolnej zgody na to postanowienie. Potwierdzenie takiej

klauzuli sprawia nie tylko, że wywiera ona skutki ex tunc, ale powoduje, iż z mocą

wsteczną staje się skuteczna cała umowa. Natomiast w sytuacji, w której klauzula

abuzywna stała się definitywnie bezskuteczna - wskutek odmowy potwierdzenia

albo upływu rozsądnego czasu do jej potwierdzenia - o obowiązywaniu umowy

decyduje to, czy stosownie do przedstawionych reguł weszła w jej miejsce

regulacja zastępcza. To zaś zależy od tego, czy całkowita i trwała bezskuteczność

(nieważność) umowy naraża konsumenta na szczególnie niekorzystne

konsekwencje, czemu konsument może wiążąco zaprzeczyć oraz istnieje regulacja

zastępcza wynikająca z ustawy albo - jeżeli jest to dopuszczalne - określona przez

sąd. Zastosowanie takiej konstrukcji oznacza, że z dniem odmowy potwierdzenia

klauzuli, bez której umowa kredytu nie może wiązać, albo z dniem bezskutecznego

upływu czasu do jej potwierdzenia ustaje stan zawieszenia, a umowa staje się

definitywnie bezskuteczna (nieważna) albo - jeżeli spełnione są przesłanki

dopuszczalności jej utrzymania przez zastosowanie regulacji zastępczej - staje się

skuteczna z mocą wsteczną (ex tunc) w kształcie obejmującym ową regulację

zastępczą (zob. m.in. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja

2021 r., III CZP 6/21 oraz wyroki Sądu Najwyższego z 16 września 2021 r., I CSKP

166/21, z 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, z 25 października 2023 r., II CSKP

820/23, z 9 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22, z 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22

i z 12 czerwca 2025 r., II CSKP 1740/22). Odmowa potwierdzenia przez

konsumenta z mocą ex tunc postanowień abuzywnych rodzi po stronie sądu

rozpoznającego spór pomiędzy konsumentem a przedsiębiorcą (bankiem)

obowiązek dokonania obiektywnej oceny skutku prawnego tej odmowy, z

uwzględnieniem właściwych przepisów prawa materialnego regulujących oceniany

stosunek umowny. Według jednolitego stanowiska Sądu Najwyższego,

I CSK 1344/25

9

wyeliminowanie z umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego do waluty

obcej klauzul przeliczeniowych, uznanych za abuzywne, prowadzi również do

upadku klauzuli ryzyka walutowego. Takie przekształcenie umowy polegające na

utrzymaniu jej postanowień jako kredytu złotowego z zastosowaniem stawki LIBOR

czy WIBOR jest na tyle daleko idące, że należy ją uznać za umowę o odmiennej

istocie i charakterze, nawet jeśli nadal dotyczy innego podtypu czy wariantu umowy

kredytu. W konsekwencji, po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul, utrzymanie

umowy w formie zamierzonej przez strony nie jest możliwe (zob. np. wyroki Sądu

Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, z. B, poz. 20, z

13 kwietnia 2022 r., II CSKP 15/22, z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, OSNC-ZD

2022, nr 4, poz. 45 i II CSKP 382/22, z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, z 26

stycznia 2023 r., II CSKP 722/22 oraz z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22).

Stanowisko to znajduje także potwierdzenie w orzecznictwie Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zob. wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej z 3 października 2019 r., C-260/18, K. Dziubak, i J. Dziubak,

ECLI:EU:C:2019:819, z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, I.W., R.W. przeciwko Bank

BPH S.A., ECLI:EU:C:2021:341 oraz z 16 marca 2023 r., C-6/22 M.B., U.B., M.B.

przeciwko X S.A., ECLI:EU:C:2023:216). Przywoływane przez skarżącego

wypowiedzi Sądu Najwyższego zawarte w wyroku z 29 października 2019 r., IV

CSK 309/18 oraz postanowieniu z 18 września 2019 r., V CSK 152/19, nie

przesądzają o dopuszczalności zastosowania stawki WIBOR po wyeliminowaniu

klauzul abuzywnych, lecz zostały sformułowane na tle konkretnych stanów

faktycznych.

Wskazane przez skarżącego przepisy zostały już wielokrotnie poddane

wykładni w orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej. W judykaturze utrwalone jest stanowisko, zgodnie z którym po

wyeliminowaniu niedozwolonych postanowień umownych nie jest dopuszczalne

usunięcie powstałej luki przez odwołanie się do wykładni oświadczeń woli stron (art.

65 k.c.), zwyczajów lub przepisów niemających zastosowania jako przepisy

dyspozytywne (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 8 listopada 2022 r., II CSKP

1153/22, z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 941/22 oraz uchwałę składu siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, zob. też wyroki

I CSK 1344/25

10

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 3 października 2019 r., C-260/18, K.

Dziubak, i J. Dziubak, ECLI:EU:C:2019:819, z 14 czerwca 2012 r., C-618/10, Banco

Español de Crédito, ECLI:EU:C:2012:349, z 26 marca 2019 r., C-70/17, Abanca,

ECLI:EU:C:2019:250, z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13, Kásler, ECLI:EU:C:2014:282 i

z 2 września 2021 r., C-932/19, OTP Jelzálogbank, ECLI:EU:C:2021:673).

Stanowisko to pozostaje zgodne również z utrwalonym orzecznictwem Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej dotyczącym wykładni art. 6 ust. 1 dyrektywy

93/13, w którym wykluczono możliwość modyfikowania treści nieuczciwego

warunku umownego w drodze wykładni sądowej lub zastępowania go innym

rozwiązaniem, poza wyjątkowymi sytuacjami służącymi ochronie konsumenta (zob.

wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 18 listopada 2021 r. C-

212/20, M.P., B.P. przeciwko "A", pkt 72, ECLI:EU:C:2021:934 i z 29 kwietnia 2021

r., C-19/20, Bank BPH, pkt 57, ECLI:EU:C:2021:341). Dotyczy to również art. 358 §

2 k.c. W orzecznictwie przyjmuje się, że przepis ten nie może stanowić podstawy

zastąpienia postanowienia abuzywnego określającego mechanizm indeksacji lub

denominacji kredytu (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z 11 grudnia 2019 r., V

CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20 i z 26 kwietnia 2024 r., II CSKP 150/24

oraz wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 29 kwietnia 2021 r., C-

19/20, I.W. przeciwko Bank BPH S.A., ECLI:EU:C:2021:341). Trafnie wprawdzie

skarżący wskazuje, że Sąd Apelacyjny błędnie przyjął, iż art. 358 § 2 k.c. nie

obowiązywał w dacie zawarcia umowy. Przepis ten wszedł bowiem w życie 24

stycznia 2009 r., podczas gdy umowę zawarto 2 marca 2009 r. Uchybienie to

pozostaje jednak bez wpływu na wynik sprawy. Niezależnie bowiem od daty

obowiązywania art. 358 § 2 k.c. nie mógł on znaleźć zastosowania dla zastąpienia

niedozwolonych postanowień dotyczących mechanizmu indeksacji ani prowadzić

do sanowania abuzywnych postanowień lub ważności umowy. Przepis ten znajduje

zastosowanie do zobowiązań ważnie ustanowionych i odnosi się do sposobu

wykonania zobowiązań wyrażonych w walucie obcej. Tymczasem w rozpoznawanej

sprawie zobowiązanie zostało wyrażone w walucie polskiej, zaś waluta obca pełniła

jedynie funkcję waloryzacyjną. Okoliczność, że art. 358 § 2 k.c. obowiązywał już w

dacie zawarcia umowy, nie zmienia zatem wniosków co do braku jego

I CSK 1344/25

11

zastosowania w sprawie. Skarżący nie przedstawił argumentów uzasadniających

odstąpienie od utrwalonej wykładni w tym zakresie.

W odniesieniu do wykładni art. 189 k.p.c. należy zauważyć, że przepis ten

również nie rodzi obecnie wątpliwości interpretacyjnych wskazanych przez

skarżącego. Podnoszone we wniosku rozbieżności dotyczące wpływu możliwości

dochodzenia roszczeń o świadczenie na istnienie interesu prawnego w żądaniu

ustalenia nieważności umowy były już wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi Sądu

Najwyższego. W utrwalonym orzecznictwie przyjmuje się, że interes prawny na tle

art. 189 k.p.c. należy ujmować szeroko i elastycznie, z uwzględnieniem potrzeby

zapewnienia stronie pełnej ochrony prawnej, a możliwość dochodzenia świadczenia

nie wyłącza sama przez się interesu prawnego w żądaniu ustalenia istnienia lub

nieistnienia stosunku prawnego (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 10 maja

2022 r., II CSKP 163/22, z 20 czerwca 2022 r., II CSKP 701/22, oraz postanowienie

Sądu Najwyższego z 13 lipca 2023 r., I CSK 3622/22). Stanowisko to pozostaje

zgodne z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który w

wyroku z 23 listopada 2023 r., C-321/22, ZL, KU, KM przeciwko Provident Polska

S.A., ECLI:EU:C:2023:911, wyjaśnił, że dyrektywa 93/13 sprzeciwia się takiej

wykładni prawa krajowego, zgodnie z którą konsument byłby pozbawiony interesu

prawnego w żądaniu ustalenia bezskuteczności nieuczciwego warunku wyłącznie

dlatego, że może dochodzić zwrotu nienależnego świadczenia albo podnosić

stosowne zarzuty w innym postępowaniu. W konsekwencji powoływane przez

skarżącego rozbieżności nie uzasadniają przyjęcia, że w zakresie art. 189 k.p.c.

nadal występuje potrzeba wykładni prawa.

Stabilność oraz jednolitość przedstawionej linii orzeczniczej potwierdzają, że

sformułowane w skardze kasacyjnej zagadnienia prawne oraz wskazane przepisy

prawa, zdaniem skarżącego, budzące poważne wątpliwości i wywołujące

rozbieżności w orzecznictwie sądów, były już wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi

Sądu Najwyższego i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Argumentacja

przedstawiona przez skarżącego w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do

rozpoznania co do przedstawionych przesłanek, powiela podnoszoną w innych

sprawach także przez ten sam bank i wpisuje się w problematykę wielokrotnie

analizowaną w dotychczasowym orzecznictwie i nie wnosi nowych elementów

I CSK 1344/25

12

uzasadniających potrzebę ponownej wypowiedzi Sądu Najwyższego. Co więcej,

zagadnienia prawne podnoszone w niniejszej skardze oraz problemy wykładni

wskazywanych przez skarżącego przepisów były już przedmiotem oceny Sądu

Najwyższego na etapie przedsądu m.in. w postanowieniach z 30 stycznia 2025 r., I

CSK 549/24, z 14 maja 2025 r., I CSK 3378/23, z 29 maja 2025 r., I CSK 776/24, I

CSK 398/24, z 25 listopada 2025 r., I CSK 2037/24, z 30 grudnia 2025 r., I CSK

3476/24, I CSK 3396/24, I CSK 3685/24, z 26 lutego 2026 r., I CSK 978/25, z 23

kwietnia 2026 r., I CSK 198/25 wraz z powołanym tam orzecznictwem).

Sąd Najwyższy w obecnym składzie podziela stanowisko wyrażone w

powołanych orzeczeniach i odwołuje się do przedstawionej w nich argumentacji.

Brak jest podstaw do jej ponownego szczegółowego przytaczania, skoro skarżący

nie wskazał okoliczności uzasadniających zmianę dotychczasowego kierunku

wykładni lub potrzebę jego dalszego rozwijania. Jak wskazano w postanowieniu z

13 maja 2024 r., I CSK 585/23, nie zachodzi potrzeba wykładni przepisów prawa

ani nie występuje istotne zagadnienia prawnego, jeżeli Sąd Najwyższy wyraził już

swój pogląd we wcześniejszym orzecznictwie, a strona nie wykazała okoliczności

uzasadniających jego zmianę. Taka sytuacja występuje również w niniejszej

sprawie.

W świetle powyższego Sąd Najwyższy stwierdza, że skarżący nie wykazał,

aby w chwili orzekania o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania istniała

potrzeba ponownego odniesienia się do wskazanych przepisów oraz poruszonej

problematyki. Argumenty przedstawione we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania, zestawione z motywami zaskarżonego wyroku oraz uwzględniając

aktualny dorobek orzeczniczy Sądu Najwyższego, nie wskazują na konieczność

kolejnej wypowiedzi w tej materii, zwłaszcza przy uwzględnieniu

publicznoprawnego charakteru skargi kasacyjnej oraz funkcji tego środka

zaskarżenia wykraczającej poza ochronę interesu indywidualnego strony.

Sąd Najwyższy nie dostrzegł także nieważności postępowania przed Sądem

drugiej instancji, którą w ramach kognicji określonej przepisem art. 39813 § 1 k.p.c.,

bierze pod uwagę z urzędu.

I CSK 1344/25

13

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej

pozwanej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego – na stosowany wniosek zawarty w

odpowiedzi na skargę kasacyjną – orzeczono na podstawie art. 108 § 1 k.p.c.,

obciążając nimi na podstawie art. 98 § 1 w zw. z art. 99, art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c. pozwanego, który przegrał sprawę w postępowaniu kasacyjnym.

(A.G.)

[a.ł]