Skarga Banku nie trafi do rozpoznania, a bank zapłaci powódce 2700 zł kosztów

W skardze kasacyjnej wywiedzionej od wyroku Sądu Apelacyjnego

w Warszawie z 11 lipca 2024 r. pozwany Bank spółka akcyjna w W. wniósł o

I CSK 1345/25

2

przyjęcie skargi do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c.

W uzasadnieniu wniosku skarżący odniósł się natomiast jedynie do przesłanki

przedsądu zamieszczonej w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

Jego zdaniem w sprawie występują następujące istotne zagadnienia prawne:

1) Czy w przypadku stwierdzenia przez sąd powszechny, że klauzule

określające kurs walutowy, stosowany do określenia wysokości świadczenia stron

w walucie krajowej, zawarte w umowie kredytu indeksowanego kursem waluty

obcej, zawartej przez przedsiębiorcę z konsumentem, mają charakter

niedozwolonych postanowień umownych (postanowień abuzywnych) w rozumieniu

art. 3851 § 1 k.c., sąd krajowy przez zastosowanie przepisów prawa cywilnego

dotyczących wykładni oświadczeń woli oraz treści czynności prawnych powinien

uzupełnić stosunek prawny umowy kredytu treścią wynikającą z przepisów prawa

krajowego o charakterze dyspozytywnym, jeżeli operacja ta zrealizuje cel art. 6

ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie

nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (dalej: „dyrektywa 93/13”)

i przywróci faktyczną równowagę między stronami np. przez odwołanie do kursu

średniego NBP do rozliczeń stron na podstawie art. 358 § 2 k.c., bądź art. 69 ust. 3

ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (dalej: „Prawo bankowe”),

ewentualnie art. 24 ustawy o narodowym Banku Polskim (dalej: „ustawa o NBP”),

art. 41 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe lub przez wykładnie

oświadczeń woli stron na podstawie art. 65 k.c.?

2) Czy podejmując decyzję sądy powinny brać pod uwagę konieczność

zachowania proporcjonalności pomiędzy wagą naruszenia i jej potencjalnymi

skutkami a konsekwencjami dla obu stron przyjętego przez sąd rozwiązania,

w szczególności w kontekście zasady równości prawa, proporcjonalności -

adekwatności konsekwencji dla stron do rzeczywistej wagi stawianych bankowi

zarzutów, zgodności z zasadami współżycia społecznego?

Pozwany wskazał także, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów, tj.: art. 3851 § 1 w zw. z art. 65 § 1 oraz § 2 k.c. celem udzielenie

odpowiedzi na następujące pytania:

I CSK 1345/25

3

i.) Czy przesłankę „rażącego naruszenia interesu konsumenta” należy

utożsamiać wyłącznie z samą nierównowagą praw i obowiązków stron umowy,

czy też należy uwzględniać ekonomiczny wymiar interesu konsumenta,

w szczególności przez dokonanie oceny wyraźnej finansowej korzystności kredytu

indeksowanego, w czasie zawierania umowy, w porównaniu do kredytu złotowego,

również dostępnego kredytobiorcom, wyrażającą się perspektywą spłacania

ewidentnie niższych rat kredytu indeksowanego?

ii.) Czy interpretację pojęcia „postanowienie umowy” należy rozumieć

rozszerzające i obejmować nim automatycznie całą klauzulę uznaną za abuzywną,

nawet, jeśli faktycznie zarzut abuzywności dotyczy tylko jednego z unormowanych

w danym postanowieniu aspektów, czy też zakres niezwiązania postanowieniem

w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c. powinien zostać ograniczony wyłącznie do tej części

postanowienia i tego aspektu, który był przedmiotem badania pod względem

abuzywności i niewątpliwie był objęty zgodnym zamiarem i świadomością

konsumenta zawierającego umowę?

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powódka wniosła o odmowę przyjęcia jej

do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Za istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. uznaje

się zagadnienie dotychczas nierozstrzygnięte w orzecznictwie, a zatem takie, które

cechuje się przymiotem nowości i którego wyjaśnienie może sprzyjać rozwojowi

prawa (zob. np. postanowienia SN: z 21 stycznia 2022 r., I CSK 1285/22;

z 24 kwietnia 2023 r., I CSK 4950/22; z 20 grudnia 2023 r., I CSK 4003/23).

Powołanie się na przyczynę kasacyjną wymienioną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

wymaga sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on znaczenie

I CSK 1345/25

4

dla rozwoju prawa lub precedensowy charakter. Zagadnienie prawne powinno

przy tym zostać oparte na konkretnych, powołanych we wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania przepisach prawa, które jednocześnie pozostają

w związku z podstawami wniesionego środka prawnego. Zagadnienie takie musi

zostać ujęte w sposób abstrakcyjny - tak, aby jego rozstrzygnięcie mogło uzyskać

ogólniejsze znaczenie, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą.

Konieczne jest także powołanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen

przedstawionego problemu i zaprezentowanie możliwych kierunków

interpretacyjnych (zob. np. postanowienia SN: z 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07;

z 10 kwietnia 2014 r., IV CSK 623/13; z 16 grudnia 2021 r., V CSK 289/21;

z 23 grudnia 2022 r., I CSK 3245/22; z 14 czerwca 2023 r., I CSK 1253/23;

z 4 września 2023 r., I CSK 1862/23; z 31 stycznia 2024 r., I CSK 2718/23).

Problemy przedstawione przez skarżącego, na tle ustaleń faktycznych

poczynionych w przedmiotowej sprawie, nie spełniają powyższych wymagań,

ponieważ na obecnym etapie rozwoju orzecznictwa sądowego w sprawach

dotyczących konsumenckich kredytów hipotecznych denominowanych lub

indeksowanych do waluty obcej (w szczególności franka szwajcarskiego) nie mają

już one przymiotu nowości.

W szczególności trzeba zwrócić uwagę na uchwałę całej Izby Cywilnej Sądu

Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118),

w której Sąd ten wyjaśnił m.in. że w razie uznania, że postanowienie umowy

kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu

określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne

i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce

tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający

z przepisów prawa lub zwyczajów oraz przyjął, że w razie niemożliwości ustalenia

wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub

denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.

Na podstawie art. 87 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie

Najwyższym uchwała ta ma moc zasady prawnej i wiąże Sąd Najwyższy

w niniejszej sprawie.

I CSK 1345/25

5

Tym samym Sąd Najwyższy potwierdził przyjmowane wcześniej stanowisko,

że nie ma możliwości odwołania się w celu wypełnienia luki w przedmiotowej

umowie kredytu do art. 358 § 2 k.c., art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, art. 24 ustawy

o NBP, ani art. 41 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe

(zob. postanowienie SN z 7 czerwca 2023 r., I CSK 913/23).

Nieuprawnione byłoby zastąpienie przez sąd postanowień niedozwolonych

innymi, polegającymi np. na odwołaniu się do kursu walut stosowanego przez

Narodowy Bank Polski. Możliwość takiej zmiany umowy przez sąd stałaby

w sprzeczności z celami prewencyjnymi dyrektywy 93/13, gdyż przedsiębiorcy

wiedzieliby, że nawet w razie zastosowania klauzuli niedozwolonej umowa zostanie

skorygowana przez sąd w sposób możliwie najpełniej odpowiadający ich woli,

a jednocześnie dopuszczalny w świetle przepisów o niedozwolonych

postanowieniach umownych (zob. np. wyrok SN z 30 czerwca 2022 r., II CSKP

656/22; postanowienie SN z 20 października 2023 r., I CSK 1696/23).

Podobnie Sąd Najwyższy stwierdził, że nie można dokonać wykładni umów

kredytowych na podstawie art. 65 § 2 k.c. lub art. 56 k.c., już po usunięciu z nich

postanowień abuzywnych, w celu ustalenia zgodnego celu i zamiaru stron co do

sposobu ustalenia kursu CHF oraz zaznaczył, że niedopuszczalne jest

przekształcenie kredytu powiązanego z walutą obcą w kredyt złotowy

oprocentowany stawką LIBOR lub WIBOR (zob. postanowienie SN z 29 września

2023 r., I CSK 6848/22).

Należy także zauważyć, że jak wielokrotnie wskazywał Sąd Najwyższy,

przepisy dyrektywy 93/13 gwarantują konsumentom ochronę ukierunkowaną

na zniechęcanie przedsiębiorców do wykorzystywania w zawieranych umowach

nieuczciwych postanowień umownych. Nieważność umowy mieści się w zakresie

sankcji, jaką dyrektywa przewiduje w związku z wykorzystywaniem przez

przedsiębiorcę nieuczciwych postanowień umownych (zob. np. postanowienie SN

z 27 listopada 2023 r., I CSK 4821/22).

Powołanie się na potrzebę wykładni przepisów budzących poważne

wątpliwości (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania, że określony przepis

prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo

I CSK 1345/25

6

niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności

w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych,

które należy przytoczyć.

Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z 20 września 2023 r., I CSK

5136/22, potrzeba, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. oznacza, że określony

przepis, istotny z punktu widzenia podstawy prawnej zaskarżonego orzeczenia,

może być rozumiany na różne sposoby, a orzecznictwo i nauka prawa albo nie

wypracowały w tym przedmiocie żadnego poglądu, albo prezentują rozbieżne

stanowiska. W konsekwencji przyjąć należy, że nie istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawa, podobnie jak nie występuje w sprawie istotne zagadnienie

prawne, jeżeli Sąd Najwyższy co do podnoszonych kwestii wyraził już swój pogląd

we wcześniejszym orzecznictwie, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające

zmianę przyjętego stanowiska (zob. m.in. postanowienia SN: z 23 kwietnia 2015 r.,

I CSK 691/14; i z 21 lutego 2024 r., I CSK 591/23).

Wywody skarżącego nie czynią zadość wskazanym wymaganiom; przepisy

przywołane przez pozwanego zostały już bowiem wielokrotnie omówione przez Sąd

Najwyższy. Do przedstawionych pytań związanych w wykładnią przywołanych

przepisów odniósł się już Sąd Najwyższy np. w postanowieniach: z 29 października

2024 r., I CSK 3086/23, i z 20 grudnia 2024 r., I CSK 2717/23, w którym odmówiono

przyjęcia skarg kasacyjnych do rozpoznania.

W petitum wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano

ponadto, że skarga jest oczywiście uzasadniona – art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Stwierdzenie to nie znalazło jednak stosownego odzwierciedlenia w uzasadnieniu

wniosku, co zwalnia od bliższych rozważań w tym zakresie (zob. mutatis mutandis

postanowienie SN z 19 lutego 2026 r., I CSK 1123/25).

W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd

Najwyższy bierze pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813

§ 1 k.p.c.).

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji.

I CSK 1345/25

7

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1,

11 i 3 w zw. z art. 99 w zw. z art. 108 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 391 § 1

k.p.c. przy uwzględnieniu § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 oraz § 20

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych.

Maciej Kowalski

(a.z.)

[a.ł]