Pełnomocnik darczyńcy nie mógł odwołać darowizny, SN odmówił przyjęcia skargi

M. S. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 14

czerwca 2023 r. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania uzasadnił

I CSK 137/24

2

wystąpieniem w sprawie istotnych zagadnień prawnych oraz nieważnością

postępowania (art. 3989 § 1 pkt 1 i 3 k.p.c.).

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany wniósł o wydanie

postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

ewentualnie o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest środkiem odwoławczym od orzeczeń sądu drugiej

instancji. Wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie może zatem

uzasadniać zarzut nieważności postępowania przed Sądem pierwszej instancji.

Sąd Najwyższy rozpoznając skargę kasacyjną może bowiem pośrednio badać

nieważność postępowania przed sądem pierwszej instancji w sytuacji, gdy skarżący

w ramach drugiej podstawy kasacyjnej zarzuca sądowi drugiej instancji

naruszenie art. 378 § 1 w związku z art. 386 § 2 k.p.c. (zob. wyrok SN z 21

listopada 1997 r. I CKN 825/97, OSNC 1998 nr 5, poz. 81, i z 23 lutego 2005 r., III

CK 323/04). W takiej sytuacji wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

– tak jak w niniejszej sprawie – nie powinien się odwoływać do art. 3989 § 1 pkt

3 k.p.c. z uwagi na nieważność postępowania przed Sądem pierwszej instancji

(zob. postanowienie SN z 31 lipca 2018 r., I CSK 212/18).

Zwrócić uwagę należy, że niewyznaczenie obligatoryjnej rozprawy i wydanie

orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie nie stanowi na gruncie

obowiązujących przepisów samodzielnej przyczyny nieważności postępowania.

Przyczyną tą pozostaje pozbawienie strony możności obrony swych praw (art. 379

pkt 5 k.p.c.), które może być następstwem różnych uchybień zaistniałych w toku

rozpoznania sprawy; każdorazowo konieczne jest jednak wykazanie, że dane

uchybienie doprowadziło do tego skutku - w odróżnieniu od przyczyn wymienionych

w art. 379 pkt 1-4 i 6 (zob. postanowienie SN z 21 lipca 2025 r., III CZ 100/25).

Ponadto Sąd meriti przekonująco wyjaśnił dlaczego ewentualne uchybienie Sądu

pierwszej instancji nie przełożyło się na pozbawienie skarżącego możności obrony

jego praw z uwagi na rozstrzygnięcie sprawy bez umożliwienia odniesienia się do

stanowiska pozwanego zawartego w odpowiedzi na pozew, którą doręczono mu

wraz z wyrokiem wydanym na posiedzeniu niejawnym na podstawie normy

I CSK 137/24

3

wywiedzionej z art. 1481 § 1 k.p.c. Takiego skutku nie wywołało w szczególności

zaniechanie przez Sąd pierwszej instancji – ocenione przez Sąd Apelacyjny jako

naruszenie przepisów postępowania – wydania na posiedzeniu niejawnym

postanowienia dowodowego. Nieprzydatność oferowanych przez skarżącego

wniosków dowodowych została dostatecznie omówiona przez Sąd pierwszej

instancji. Powód nie był stroną umowy darowizny; działał jako pełnomocnik

darczyńcy i nie jest zatem legitymowany odwołania darowizny i formułowania na tej

podstawie dalszych żądań. Dalsze wnioski dowodowe skarżącego, formułowane w

jego apelacji, negatywnie ocenił także Sąd Apelacyjny.

Przypomnieć należy, że okolicznościami uzasadniającymi rozpoznanie

skargi kasacyjnej mogą być tylko takie, które Sąd Najwyższy mógłby następnie

uwzględnić przy jej rozpoznawaniu (zob. postanowienia SN z 29 czerwca 2001 r., I

PKN 33/01, OSNP 2003 r., nr 9, poz. 228, i z 4 sierpnia 2003 r., III CK 120/03).

Przedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawne muszą mieć konkretny

związek z rozstrzygnięciem danej sprawy, to jest z zarzutami skargi oraz podstawą

prawną i faktyczną zaskarżonego wyroku (postanowienie SN z 21 maja 2013 r., IV

CSK 53/13). Zagadnienie prawne czy potrzeba wykładni powinny mieć więc taki

wymiar problemowy, aby udzielona przez Sąd odpowiedź miała znaczenie dla

rozstrzygnięcia o zasadności skargi kasacyjnej wniesionej w sprawie, a

jednocześnie – dzięki uniwersalnemu ujęciu – rozstrzygnięcie uzyskiwało walor

aplikacyjny w rozstrzyganiu innych spraw. Sąd Apelacyjny wyjaśnił, że norma

wynikająca z art. 5 k.c. nie może stanowić samodzielnej podstawy powództwa (zob.

m.in. wyrok SN z 14 listopada 2013 r., II CSK 78/13). Z uzasadnienia podstawy

skargi kasacyjnej dotyczącej naruszenia art. 5 k.c. zdaje się wynikać – mimo

zarzutu niezastosowania tego przepisu – że skarżący nie neguje takich wniosków

zaskarżonego wyroku. Powołany art. 5 k.c. miał być wyłącznie dodatkową

podstawą rozstrzygnięcia, gdyż powód swoje żądanie miał opierać na „całym

szeregu innych przepisów”, których jednak nie powołał w podstawach kasacyjnych.

Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia i w

granicach podstaw. Przepisy których skarżący nie uwzględnia w podstawach

kasacyjnych nie mogą być przedmiotem oceny Sądu Najwyższego.

I CSK 137/24

4

Z powyższych względów, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie znajdując również

okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu,

w szczególności nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie

art. 98 § 1 i 11 w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. oraz § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt

2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności adwokackie. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej

orzeczono na podstawie § 8 pkt 6 w zw. z § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa

albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez

radcę prawnego z urzędu.

Mariusz Łodko

[wr]

[a.ł]