Skarga banku w sporze o kredyt indeksowany do franka nie trafiła do rozpoznania w SN

Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze

kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący

wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego

w art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie

i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które –

I CSK 1382/24

2

zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. – będą mogły stanowić podstawę oceny skargi

kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach

Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 7

grudnia 2023 r. (sygn. akt I ACa 1825/22), pełnomocnik pozwanego – Banku Spółki

Akcyjnej z siedzibą w W. – oparł wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania na

przesłankach określonych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., tj. ze względu na

występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego oraz istnienie potrzeby

wykładni przepisów prawa, a mianowicie art. 3851 § 1 k.c. i art. 3851 § 2 k.c. oraz

art. 358 § 2 k.c. i art. 3581 § 2 k.c.

Odnosząc się do przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

wskazanych przez skarżącego we wniosku, Sąd Najwyższy stwierdza, że żadna

z nich nie została wykazana w sposób uzasadniający uwzględnienie wniosku na

podstawie art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

Co do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., skarżący powinien odpowiednio

sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle

zagadnienie się wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą

możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego

zagadnienia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ

35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11, z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, z 9 kwietnia

2015 r., V CSK 547/14). W świetle ugruntowanego orzecznictwa zagadnienie

prawne jest istotne, jeżeli jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania

praktyki sądowej i rozstrzygnięcia sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np.

postanowienie Sądu Najwyższego z 18 września 2012 r., II CSK 180/12 oraz z 2

grudnia 2014 r., II CSK 376/14), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było

dotychczas rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo

wymaga zmiany (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r.,

II CSK 94/16). Kwestia taka powinna spełniać wymagania stawiane zagadnieniu

prawnemu przedstawianemu Sądowi Najwyższemu przez sąd drugiej instancji w

razie powstania poważnych wątpliwości (art. 390 § 1 k.p.c. - zob. postanowienia

I CSK 1382/24

3

Sądu Najwyższego: z 23 stycznia 2014 r., I UK 361/13 oraz z 14 września 2012 r., I

UK 218/12), których nie można rozwiązać za pomocą powszechnie przyjętych reguł

wykładni prawa (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 maja 2015 r., III CZP

16/15 oraz z 24 października 2012 r., I PK 129/12). Chodzi przy tym wyłącznie o

poważne wątpliwości, wymagające zaangażowania Sądu Najwyższego,

wykraczające poza poziom zwykłych wątpliwości prawnych, które powstają niemal

w każdym procesie decyzyjnym stosowania prawa. W celu spełnienia przesłanki

przewidzianej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nie wystarczy samo sformułowanie pytania

(pytań) do Sądu Najwyższego. Konieczne jest również zaproponowanie możliwych

(odmiennych) odpowiedzi na postawione pytanie. Ograniczenie się do

sformułowania pytania, wymagającego zdaniem skarżącego udzielenia odpowiedzi,

nie wypełnia zatem dyspozycji wskazanego przepisu. (zob. m.in. np. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 15 grudnia 2011 r., II PK 183/11, z 20 grudnia 2011 r., II PK

207/11, z 9 stycznia 2017 r., II CSK 423/16 oraz z 16 maja 2018 r., II CSK 12/18).

Wskazuje się na konieczność wskazania na występujące rozbieżności

interpretacyjne przy rozstrzyganiu przedstawionego zagadnienia prawnego

w orzecznictwie lub nauce prawa (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 10

maja 2018 r., I CSK 798/17, z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 585/17 oraz z 8 kwietnia

2018 r., V CSK 577/17).

Co do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., jej spełnienie wymaga

wskazania przepisu prawa, którego wykładnia budzi wątpliwości, określenia

zakresu tej wykładni, podania, na czym polegają wątpliwości związane

z rozumieniem przepisu oraz przedstawienia argumentacji przemawiającej za tym,

że mają one rzeczywisty i poważny charakter, nie należą zaś do zwykłych

wątpliwości związanych z procesem stosowania prawa. Wymagane jest także

wykazanie, że treść i znaczenie przepisu nie zostały dostatecznie wyjaśnione

w dotychczasowym orzecznictwie lub że istnieje potrzeba zmiany ich

dotychczasowej wykładni. Jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie

o występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających

z dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest także

wskazanie rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że

rozbieżność wynika z różnej wykładni przepisu (zob. np. postanowienie Sądu

I CSK 1382/24

4

Najwyższego z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07 oraz z 14 grudnia 2023 r., I CSK

6110/22). Należy podkreślić, że wątpliwości wskazane przez skarżącego muszą

istnieć nadal w chwili orzekania w przedmiocie wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania. Argumentacja dotycząca rozbieżności w orzecznictwie

sądów wymaga przytoczenia przykładów orzeczeń, które wskazują na rzeczywistą

rozbieżność w wykładni przepisów, występującą również w chwili orzekania w

przedmiocie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca 2024 r., I CSK 1225/23).

Należy podkreślić, że problemy prawne przedstawione przez skarżącego nie

mają cech nowości wymaganej od istotnego zagadnienia prawnego

uzasadniającego przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Kwestie te były

przedmiotem wielokrotnych wypowiedzi Sądu Najwyższego w orzeczeniach

wydanych, często w odniesieniu do zbliżonych treścią umów kredytowych, nie tylko

na etapie wstępnej oceny. Wszystkie te zagadnienia zostały omówione i

rozstrzygnięte w orzecznictwie sądowym, które często zapadało już po wniesieniu

skargi kasacyjnej, ponieważ dotyczą one starszych spraw. W międzyczasie

ukształtowało się orzecznictwo dotyczące tych problemów i w świetle obecnych

orzeczeń, skarga jest nieaktualna, co uniemożliwia jej przyjęcie do rozpoznania.

Podobnie należy ocenić przytoczone we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania wątpliwości co do wykładni przepisów prawa.

W szczególności należy dostrzec, że zarówno sama treść wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, jak również jego uzasadnienie powiela

treść takich wniosków i ich uzasadnień zawartą w innych skargach kasacyjnych

wniesionych przez tego samego pozwanego np. w sprawie I CSK 531/24, w której

Sąd Najwyższy postanowieniem z 29 maja 2025 r. odmówił przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania. W uzasadnieniu wyżej powołanego postanowienia

wskazano m.in., że uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej nie

odpowiada wymaganiom systematyki i przejrzystości, co znacząco utrudnia ocenę

zasadności tego wniosku. Argumentacja została przedstawiona w formie

jednolitego wywodu, który łączy ze sobą wiele niezależnych elementów –

wskazanie przepisów prawa i zagadnień, stan faktyczny sprawy, przywołane

orzecznictwo Sądu Najwyższego, sądów powszechnych oraz Trybunału

I CSK 1382/24

5

Sprawiedliwości Unii Europejskiej – bez ich klarownego wyodrębnienia i przypisania

do ustawowych przesłanek wskazanych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Dodatkowo

wywód ma charakter ocenny, co potęguje jego nieczytelność. Brak rozdzielenia

przesłanek oraz przedstawienia odrębnej, pogłębionej argumentacji jurydycznej dla

każdej z nich powoduje, że już z tej tylko przyczyny niemożliwe jest pozytywne

ustalenie, że którakolwiek ze wskazanych przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania została wykazana. Strona pozwana posługuje się równocześnie

obiema przesłankami z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., mimo że – zgodnie z

utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego – mają one charakter rozłączny i ich

łączenie prowadzi do wewnętrznej sprzeczności argumentacyjnej, osłabiającej

jurydyczną przejrzystość i zdolność przekonania co do zasadności wniosku.

Wątpliwości podniesione przez skarżącego, rozpatrywane w kontekście

zarzutów skargi kasacyjnej oraz przedmiotu postępowania, dotyczą skutków

prawnych zawarcia w umowie kredytowej powiązanej z walutą obcą postanowień

wyrażających ryzyko walutowe oraz odwołujących się do tabel kursowych banku.

Skarżący powołał liczne orzeczenia celem wykazania aktualności zgłoszonych

zagadnień. Jednakże zagadnienia te były już przedmiotem licznych wypowiedzi

orzeczniczych i nie mają charakteru nowości w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

Również wskazane przez skarżącego przepisy prawa nie potwierdzają istnienia

rzeczywistego sporu interpretacyjnego w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., który

uzasadniałby aktualnie potrzebę ich wykładni. Zakres i przedmiot zagadnień

poruszonych we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej pozostają zbieżne z

tematyką uprzednio rozpoznawaną przez Sąd Najwyższy w sprawach dotyczących

kredytów indeksowanych, w szczególności w postanowieniach: z 12 grudnia 2024

r., I CSK 2616/23, z 9 września 2022 r., I CS 1533/22, z 15 listopada 2024 r., I CSK

1657/23, z 27 lipca 2023 r., I CSK 6248/22, z 12 września 2024 r., I CSK 1818/23, z

23 kwietnia 2025 r., I CSK 1791/24, z 12 września 2024 r., I CSK 1914/23, z 27

listopada 2024 r., I CSK 2005/23, z 29 listopada 2024 r., I CSK 2177/23, z 10

września 2024 r., I CSK 2491/23, z 4 października 204 r., I CSK 1285/23, z 10

października 2024 r., I CSK 2639/24, z 23 kwietnia 2025 r., I CSK 2540/24, z 17

września 2024 r., I CSK 2577/23, z 20 grudnia 2024 r., I CSK 1634/23, z 29 maja

2025 r., I CSK 1082/24, z 13 kwietnia 2025 r., I CSK 1141/24, z 27 marca 2025 r., I

I CSK 1382/24

6

CSK 769/24, z 14 maja 2025 r., I CSK 3378/23 i z 21 czerwca 2024 r., I CSK

2194/23. W wymienionych sprawach Sąd Najwyższy konsekwentnie odmawiał

przyjęcia skarg kasacyjnych, uznając, że wskazywane zagadnienia nie mają

charakteru nowości ani nie ujawniają rzeczywistego sporu interpretacyjnego.

Odnośnie do pierwszego z zagadnień, wskazywana w nim kwestia zakresu

abuzywności postanowień umownych dotyczących mechanizmu indeksacji kredytu,

w tym w szczególności rozróżnienia między tzw. klauzulą kursową a klauzulą

ryzyka walutowego, była wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi orzecznictwa Sądu

Najwyższego oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W orzeczeniach

Sądu Najwyższego, m.in. z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, z 13 maja 2022 r., II

CSKP 464/22 oraz z 23 czerwca 2022 r., II CSKP 487/22, podkreślono, że oba typy

klauzul stanowią funkcjonalnie powiązany mechanizm przeliczeniowo-

waloryzacyjny, który kształtuje główne świadczenia kredytobiorcy. Ich wzajemna

zależność wyklucza możliwość traktowania ich jako odrębnych, niezależnych

elementów umowy podlegających selektywnej ocenie pod kątem abuzywności.

Eliminacja jedynie klauzuli kursowej nie pozwala na zachowanie pozostałych

postanowień indeksacyjnych, jeżeli są one ze sobą funkcjonalnie powiązane.

Stanowisko to zostało potwierdzone również przez Trybunał Sprawiedliwości Unii

Europejskiej w kontekście wykładni art. 6 i 7 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5

kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich

(Dz. Urz. WE L 95, s. 29, dalej: „dyrektywa 93/13”). W świetle obowiązującej linii

orzeczniczej, postanowienia umowne uprawniające bank do jednostronnego

kształtowania kursu waluty, jak również mechanizm waloryzacyjny przenoszący na

konsumenta ryzyko kursowe, mogą zostać uznane za abuzywne w całości, przy

zachowaniu zasady oceny umowy według stanu z chwili jej zawarcia.

Wyeliminowanie klauzul przeliczeniowych uniemożliwia odtworzenie głównych

świadczeń stron i może skutkować nieważnością umowy w razie braku

potwierdzenia przez konsumenta woli obowiązywania postanowień abuzywnych

oraz braku możliwości zastąpienia tych postanowień niedozwolonych regulacjami

zastępczymi.

Drugie zagadnienie sformułowane przez skarżącego dotyczy oceny czy art.

358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny, który może znaleźć

I CSK 1382/24

7

zastosowanie w miejsce klauzuli umownej uznanej za abuzywną, określającej

sposób ustalania kursu waluty obcej (franka szwajcarskiego) w ramach

mechanizmu indeksacyjnego stosowanego przy wypłacie i spłacie kredytu. W

świetle aktualnego stanu prawnego oraz ukształtowanego orzecznictwa Sądu

Najwyższego (zob. wyroki: z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr

2, poz. 20 i z 26 kwietnia 2024 r., II CSKP 150/24), jak również Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zob. m.in. wyrok z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20,

I.W. przeciwko Bank BPH S.A., ECLI:EU:C:2021:341) art. 358 § 2 k.c. nie może

być traktowany jako przepis, który z mocy prawa lub w ramach mechanizmu

dyspozytywności zastępuje postanowienie abuzywne w umowie konsumenckiej.

Zastosowanie tego przepisu wymaga każdorazowej oceny jego adekwatności w

konkretnym stosunku obligacyjnym, z uwzględnieniem woli konsumenta oraz zasad

wynikających z dyrektywy 93/13. Przepis ten nie może być wykorzystany w sposób

prowadzący do utrzymania w mocy umowy zawierającej nieuczciwe warunki, bez

uprzedniego wyrażenia świadomej i dobrowolnej zgody przez konsumenta. Zakres

zastosowania omawianego przepisu ogranicza się bowiem do zobowiązań

rzeczywiście wyrażonych w walucie obcej, a nie takich, w których waluta pełni

wyłącznie funkcję przeliczeniową. Kredyty indeksowane do waluty obcej, w których

zobowiązanie pierwotnie wyrażone jest w złotych, a waluta obca pełni jedynie rolę

mechanizmu waloryzacyjnego, nie spełniają tej przesłanki, co wyklucza

automatyczne zastosowanie art. 358 § 2 k.c. Dodatkowo, należy zauważyć, że

przepis ten wszedł w życie dopiero w dniu 24 stycznia 2009 r., a brak jest

przepisów intertemporalnych, które pozwalałyby na jego zastosowanie do umów

zawartych przed tą datą. Stanowisko Sądu Najwyższego w tym zakresie pozostaje

jednoznaczne i konsekwentne, co potwierdza wyrok z 11 grudnia 2019 r., V CSK

382/18, w którym wskazano, że przepisy prawa nie mogą działać retroaktywnie, w

szczególności w kontekście zastępowania niedozwolonych postanowień umownych

w relacjach konsumenckich.

Trzecie zagadnienie, dotyczące relacji pomiędzy wolą konsumenta

domagającego się stwierdzenia nieważności umowy kredytu a możliwością

zastąpienia przez sąd nieuczciwego postanowienia przepisem dyspozytywnym

celem utrzymania umowy w mocy, nie spełnia przesłanki nowości w rozumieniu art.

I CSK 1382/24

8

3989 § 1 pkt 1 k.p.c. W aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej nie budzi wątpliwości, że po stwierdzeniu

abuzywności postanowienia umownego, decyzja co do dalszego obowiązywania

umowy należy do konsumenta. Konsument podejmuje ją świadomie i dobrowolnie,

kierując się własnym interesem, zaś sąd krajowy nie jest uprawniony do ingerencji

w tę wolę poprzez zastosowanie przepisu prawa krajowego o charakterze

dyspozytywnym. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w utrwalonym orzecznictwie

Sądu Najwyższego (zob. np. wyroki z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18 i z 6

września 2024 r., II CSKP 1644/22 oraz uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z 7 maja 2021 r. – zasadę prawną - III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9,

poz. 56), w którym podkreślono, że kryterium decydującym w kontekście

abuzywności postanowień umownych jest decyzja konsumenta, nie zaś

hipotetyczne korzyści wynikające z utrzymania umowy w mocy. Pogląd ten został

również wyrażony w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w

szczególności w wyroku z 3 października 2019 r., C-260/18, Kamil Dziubak,

Justyna Dziubak przeciwko Raiffeisen Bank International AG, ECLI:EU:C:2019:819,

zgodnie z którym sąd krajowy nie może uzupełnić umowy przepisem prawa

krajowego bez uprzedniej i wyraźnej zgody konsumenta – nawet jeżeli skutki

nieważności umowy mogą okazać się dla konsumenta ekonomicznie niekorzystne.

Zgodnie z dyrektywą 93/13, ochrona konsumenta opiera się na jego autonomii oraz

świadomej decyzji w zakresie skutków nieważności. Trybunał Sprawiedliwości Unii

Europejskiej wskazał, że sąd krajowy nie może odmówić stwierdzenia nieważności

umowy wbrew wyraźnej woli konsumenta, jeżeli został on należycie poinformowany

o konsekwencjach unieważnienia. Podkreślono przy tym, że badanie sytuacji

majątkowej konsumenta nie może prowadzić do ingerencji w jego autonomiczną

decyzję o żądaniu nieważności (zob. też wyrok TSUE z 16 marca 2023 r., C-6/22,

M.B.,U.B., M.B. przeciwko X S.A.,ECLI:EU:C:2023:216).

Zagadnienie czwarte, dotyczące kryteriów umożliwiających dalsze

obowiązywanie umowy kredytu pomimo stwierdzenia abuzywności jej postanowień,

również nie spełnia przesłanki istotności w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

Pytanie to nie odnosi się do wykładni konkretnego przepisu prawa, lecz ma

charakter ocenny – koncentruje się na skutkach eliminacji klauzuli abuzywnej w

I CSK 1382/24

9

ramach konkretnego stosunku zobowiązaniowego. Jak wskazano w orzecznictwie

Sądu Najwyższego, rozstrzygnięcie o dalszym obowiązywaniu umowy po usunięciu

klauzuli niedozwolonej wymaga każdorazowej analizy konkretnego stanu

faktycznego, w tym: treści umowy, sposobu jej wykonania, zachowań stron oraz

skutków eliminacji klauzuli dla struktury świadczeń (zob. uchwałę składu siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r. III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1,

poz. 2). W orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej wykształciła się jednolita linia interpretacyjna, zgodnie z którą sąd

krajowy nie może z urzędu zastępować nieuczciwego warunku normą

dyspozytywną bez zgody konsumenta (wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej z 8 września 2022 r., C-80/21 – C-82/21, E.K. i S.K. a D.B.P; B.S. i

W.S. a M. oraz B.S. i Ł.S. a M., ECLI:EU:C:2022:646). Możliwość uzupełnienia luk

w umowie została ograniczona jedynie do przepisów dyspozytywnych i tylko w

sytuacji, w której nieuzupełnienie tej luki prowadziłoby do nieważności całej umowy

z uszczerbkiem dla konsumenta. Kontynuacja umowy wymaga bowiem zgody

konsumenta wyrażonej ex post na obowiązywanie postanowień o charakterze

abuzywnym wyrażonej przy świadomości abuzywnego i niewiążącego charakteru

postanowienia oraz wyrażonej w sposób wyraźny i swobodny (zob. uchwała składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21). Eliminacja

klauzuli indeksacyjnej może prowadzić do nieważności umowy, jeśli nie da się

ustalić świadczeń stron (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 29 października 2019 r.,

IV CSK 309/18, OSNC 2020, nr 7-8, poz. 64 oraz z 24 stycznia 2024 r., II CSKP

1547/22). Z powyższych orzeczeń wynika, że sądy dysponują już kompletnym

katalogiem kryteriów, które powinny uwzględniać przy ocenie możliwości dalszego

wykonywania umowy kredytu po wyeliminowaniu nieuczciwych postanowień.

Kryteria te obejmują m.in.: ocenę, czy klauzula abuzywna dotyczy elementów

przedmiotowo istotnych (essentialia negotii), możliwości ustalenia praw i

obowiązków stron bez niej, wpływ usunięcia klauzuli na równowagę kontraktową,

istnienie przepisów dyspozytywnych, których zastosowanie nie narusza celu

dyrektywy 93/13.

Odnosząc się do przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. skarżąca

wskazała na potrzebę wykładni art. 3851 § 1 i § 2 k.c., art. 358 § 2 k.c. oraz art.

I CSK 1382/24

10

3581 § 2 k.c., w kontekście skutków stwierdzenia niedozwolonego charakteru

klauzul indeksacyjnych zawartych w umowie kredytu waloryzowanego kursem

waluty obcej. Kwestia skutków stwierdzenia abuzywności postanowień umowy w

świetle art. 3851 § 1 k.c. została jednoznacznie rozstrzygnięta w uchwale składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., sygn. akt III CZP 6/21. W

uchwale tej wskazano, iż niedozwolone postanowienie umowne jest bezskuteczne

wobec konsumenta od chwili zawarcia umowy, a jego eliminacja nie może

prowadzić do przywrócenia skuteczności z mocą wsteczną. Sąd nie jest również

uprawniony do zastąpienia bezskutecznej klauzuli przepisem dyspozytywnym, jeśli

– jak to już wcześniej wskazano w uzasadnieniu - konsument sprzeciwia się

utrzymaniu umowy. Jeżeli bez usuniętego postanowienia umownego umowa nie

może być wykonywana, strony mogą dochodzić wzajemnych roszczeń

restytucyjnych. W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy odniósł się do relacji

art. 3851 k.c. i art. 58 § 1 k.c., akcentując, że sankcja bezskuteczności wynikająca z

art. 3851 § 1 k.c. jest odrębna od sankcji nieważności czynności prawnej

przewidzianej w art. 58 k.c. Tym samym, eliminacja klauzuli abuzywnej nie pociąga

automatycznie nieważności całej umowy, o ile jej dalsze wykonywanie jest możliwe

i zgodne z wolą konsumenta. Z kolei art. 358 § 2 k.c. oraz art. 3581 § 2 k.c.

odwołują się do mechanizmów przeliczeniowych świadczenia wyrażonego w

walucie obcej i mogą stanowić punkt odniesienia wyłącznie tam, gdzie strony

wyraźnie przewidziały ich zastosowanie albo gdy sąd — po wyeliminowaniu klauzul

abuzywnych — stwierdza możliwość zastosowania regulacji zastępczej za zgodą

konsumenta. Przepisy te nie mogą być użyte automatycznie w miejsce

niewiążących klauzul indeksacyjnych.

Sąd Najwyższy w obecnym składzie, podzielając wyżej powołaną

argumentację, stwierdza, że skarżący nie wykazał, aby w dacie orzekania w

przedmiocie przedsądu istniała potrzeba ponownego odniesienia się do

wskazanych przepisów oraz poruszonej problematyki. Argumenty zawarte we

wniosku, zestawione z motywami zaskarżonego wyroku oraz uwzględniając

aktualny dorobek orzeczniczy Sądu Najwyższego, nie wskazują na konieczność

kolejnej wypowiedzi w objętej nim materii – z uwzględnieniem publicznoprawnego

I CSK 1382/24

11

charakteru skargi kasacyjnej oraz jej funkcji wykraczającej poza ochronę interesu

indywidualnego.

Wskazać należy również, że nie zachodzi nieważność postępowania, którą

Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę – w granicach zaskarżenia – z urzędu (art.

39813 § 1 k.p.c.).

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego – na stosowny wniosek zawarty

w odpowiedzi na skargę kasacyjną – orzeczono na podstawie art. 108 § 1 k.p.c.,

obciążając nimi na podstawie art. 98 § 1 w zw. z art. 99, art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c. stronę pozwaną, która przegrała sprawę w postępowaniu kasacyjnym.

Dariusz Dończyk

(R.N.)

[SOP]