Sąd Najwyższy nie przyjął skargi powoda o księgi wieczyste, koszty 900 zł do zapłaty

W związku ze skargą kasacyjną powoda M.P. od wyroku Sądu Okręgowego

we Wrocławiu z 23 grudnia 2025 r. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy wskazać, że skargą kasacyjną został objęty

cały wyrok Sądu drugiej instancji, w tym również jego punkt 1, w którym Sąd ten

odrzucił apelację powoda w części dotyczącej rozstrzygnięcia Sądu pierwszej

instancji o zamknięciu rozprawy. To rozstrzygnięcie nie podlega zaskarżeniu skargą

kasacyjną, w związku z czym Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3986 § 3 w zw.

z § 2 k.p.c., orzekł jak w punkcie 1 sentencji postanowienia.

Odnośnie do pozostałej części skargi kasacyjnej, to zgodnie z art. 3989 § 1

k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może

oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania.

W judykaturze wielokrotnie wypowiadano się na temat charakteru skargi

kasacyjnej (zob. np. postanowienia SN: z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18; z 15

kwietnia 2021 r., I CSK 43/21; z 25 sierpnia 2021 r., II CSK 216/21). Wskazano m.in.,

że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania

cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu

publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz

prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń

wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie

zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie

sprawy w kolejnej instancji sądowej.

Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja

tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy

dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem

Najwyższym jest ograniczony – co należy podkreślić – wyłącznie do zbadania

I CSK 1397/26

3

przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie zaś merytorycznej oceny

skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł

na przesłance uregulowanej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Przesłanka ta nie została

jednak spełniona.

W tym kontekście Sąd Najwyższy wskazuje, że skarga kasacyjna stanowi

nadzwyczajny środek zaskarżenia. Jego rozpoznanie nie ma charakteru

postępowania w ramach trzeciej instancji. Służy realizacji konstytucyjnych

i ustawowych zadań Sądu Najwyższego, wśród których pozostają przede wszystkim

nadzór nad działalnością sądów powszechnych i wojskowych w zakresie orzekania

(art. 183 ust. 1 Konstytucji RP). Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r.

o Sądzie Najwyższym jego obowiązki obejmują zapewnienie jednolitości

orzecznictwa i rozstrzyganie zagadnień prawnych. Tym właśnie celom wypada

podporządkować także rozstrzyganie skarg kasacyjnych.

Oczywista zasadność skargi polegała, zdaniem skarżącego, na naruszeniu

przepisów postępowania, tj. art. 378 § 1 k.p.c., albowiem Sąd drugiej instancji

nie rozpoznał sprawy na nowo, w granicach wyznaczonych przez apelację.

Przewidziana w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. oczywista zasadność skargi

kasacyjnej zachodzi wówczas, gdy z jej treści, bez potrzeby głębszej analizy oraz

szczegółowych rozważań, wynika, że przytoczone podstawy kasacyjne uzasadniają

uwzględnienie skargi. Jeżeli strona skarżąca twierdzi, że jej skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona, powinna przedstawić argumentacje prawną, wyjaśniającą

w czym ta oczywistość się wyraża, oraz uzasadnić to twierdzenie. Powinna

w związku z tym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia prawa materialnego

i procesowego, polegającą na jego oczywistości prima facie, przy wykorzystaniu

podstawowej wiedzy prawniczej (zob. m.in. postanowienia SN: z 10 stycznia 2003 r.,

V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49; z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006,

nr 4, poz. 75; z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06; z 29 kwietnia 2015 r., II CSK 589/14).

Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie konkretnego

przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to

spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. postanowienie

SN z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15 i przywołane tam orzecznictwo).

I CSK 1397/26

4

Przedstawiając jako okoliczność uzasadniającą rozpoznanie skargi kasacyjnej

„oczywiste naruszenie prawa”, skarżący powinien wykazać kwalifikowany charakter

tego naruszenia (zob. postanowienia SN: z 8 marca 2002 r., I PKN 341/01, OSNP

2004, nr 6, poz. 100; z 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49).

Odnosząc się do „oczywistej zasadności” skargi kasacyjnej w niniejszej

sprawie, należy wskazać, że art. 378 § 1 k.p.c. nakłada na sąd drugiej instancji

obowiązek ponownego rozpoznanie sprawy w granicach apelacji, co oznacza nakaz

wzięcia pod uwagę wszystkich podniesionych w apelacji zarzutów i wniosków.

Granice apelacji wyznaczają ramy, w których sąd drugiej instancji powinien

rozpoznać sprawę na skutek jej wniesienia. Określają je sformułowane w apelacji

zarzuty i wnioski, które implikują zakres zaskarżenia, a w konsekwencji kognicję sądu

odwoławczego. Ponadto sąd drugiej instancji – w ramach ustalonego stanu

faktycznego – stosuje z urzędu prawo materialne (zob. uchwałę składu siedmiu

sędziów SN z 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008, nr 6, poz. 55).

W związku z tym sąd rozpoznający apelację powinien odnieść się do wszystkich tych

zdarzeń i zarzutów zgłoszonych w postępowaniu apelacyjnym, które mogły

spowodować skutki materialno-prawne. Jednocześnie, wynikający z art. 378 § 1

k.p.c. obowiązek sądu drugiej instancji, nie oznacza konieczności osobnego

omówienia przez sąd w uzasadnieniu wyroku każdego argumentu podniesionego

w apelacji; wystarczające jest bowiem odniesienie się do sformułowanych w apelacji

zarzutów i wniosków w sposób wskazujący na to, że zostały one przez sąd drugiej

instancji w całości rozważone przed wydaniem orzeczenia (zob. m.in. uchwałę

składu siedmiu sędziów SN z 23 marca 1999 r., III CZP 59/98, OSNC 1999, nr 7-8,

poz. 124; wyroki SN: z 15 września 2016 r., I CSK 659/15; z 30 września 2016 r.,

I CSK 623/15; z 13 września 2017 r., I PK 264/16).

Wbrew wywodom skargi kasacyjnej nie sposób stwierdzić, aby doszło

do oczywistego naruszenia wskazanych zasad wynikających z powołanego

przepisu.

W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że dopiero w sytuacji, gdy sąd drugiej

instancji dokonuje odmiennych od sądu pierwszej instancji ustaleń faktycznych,

powinien sporządzić uzasadnienie według modelu pierwszoinstancyjnego. Wówczas

powinny być wskazane konkretne fakty i dowody, z których one wynikają. Następnie

sąd rozpoznający sprawę powinien jednoznacznie wypowiedzieć się na temat

I CSK 1397/26

5

dowodów, którym odmówił wiarygodności (postanowienie SN z 18 kwietnia 2019 r.,

II CSK 183/18).

Taka sytuacja nie zaistniała w procedowanej sprawie. Z motywów

zaskarżonego orzeczenia wynika, że w ocenie Sądu odwoławczego Sąd Rejonowy

prawidłowo ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy i wyciągnął słuszne

wnioski. W wypadku gdy nie ma podstaw do kwestionowania przeprowadzonej przez

sąd pierwszej instancji oceny dowodów wystarczające pozostaje stwierdzenie

o podzieleniu argumentacji zamieszczonej w uzasadnieniu postanowienia sądu

pierwszej instancji, gdzie poszczególne dowody zostały już omówione.

W judykaturze przyjmuje się bowiem, że jeżeli sąd drugiej instancji w pełni podziela

ocenę dowodów, której dokonał sąd pierwszej instancji, to nie ma obowiązku

ponownego przytaczania w uzasadnieniu wydanego orzeczenia przyczyn,

dla których określonym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (zob.

np. wyrok SN z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 163/17).

W niniejszej sprawie Sąd odwoławczy podzielił dotychczasowe

(pierwszoinstancyjne) ustalenia faktyczne. Za zbędne w takim przypadku należy

uznać konstruowanie przez Sąd drugiej instancji ustaleń faktycznych niejako

„od podstaw”, skoro ograniczałoby się to do powielenia dotychczasowych ustaleń

faktycznych. Zauważenia przy tym wymaga, że Sąd Okręgowy odniósł się także

do kwestii, które – w jego ocenie – zostały w niedostateczny sposób wyjaśnione

przez Sąd Rejonowy, jak m.in. zagadnienie wyzysku.

Co przy tym istotne, pod pozorem zarzutu naruszenia art. 378 § 1 k.p.c.

tak naprawdę zarzucono naruszenie art. 233 § 1 k.p.c., co zresztą znalazło

odzwierciedlenie w zarzutach skargi kasacyjnej, które albo wprost dotyczą tego

przepisu, albo pod pozorem naruszenia innych przepisów odnoszą się do ustaleń

faktycznych poczynionych przez Sądy meriti i dokonaną przez nie ocenę dowodów.

Tymczasem przepis ten nie może stanowić skutecznej podstawy kasacyjnej.

W ramach kontroli kasacyjnej Sąd Najwyższy nie kontroluje samej oceny dowodów,

a jedynie jej legalność. Skarżący może zakwestionować sposób zebrania materiału

dowodowego z naruszeniem przepisów regulujących postępowanie dowodowe;

w takim wypadku obowiązkiem skarżącego jest przytoczenie tych przepisów

i wyjaśnienie, jaki wpływ na treść rozstrzygnięcia to naruszenia miało. Zgodnie

bowiem z art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty

I CSK 1397/26

6

dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Z uwagi na powyższe, skarżący nie

jest również uprawniony do negowania oceny opinii biegłych, dokonanej przez Sądy

meriti. Sąd Najwyższy jest bowiem związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi

podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 2 in fine k.p.c.). Tak więc wszystkie

zarzuty dotyczące ustaleń faktycznych i oceny materiału dowodowego nie miały

jakichkolwiek podstaw prawnych.

Z przytoczonych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności,

które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu.

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie

art. 98 § 1, 11 i 3 w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 39821 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 7 w zw.

z § 5 pkt 8 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, mając na uwadze,

że pozwani mieli jednego pełnomocnika procesowego i wnieśli jedną odpowiedź

na skargę kasacyjną.

[P.L.]

[a.ł]