SN odmówił przyjęcia skargi banku w sprawie kredytu, bank zapłaci 1350 zł kosztów

W skardze kasacyjnej wywiedzionej od wyroku Sądu Apelacyjnego

w Katowicach z 7 stycznia 2025 r. pozwany Bank1 spółka akcyjna w W. (obecnie

I CSK 1409/25

2

Bank spółka akcyjna w W) wniósł o przyjęcie skargi do rozpoznania na podstawie

art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

Jego zdaniem w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne

polegające na konieczności ustalenia czy brak możliwości oszacowania kwoty,

którą strona umowy kredytu będzie świadczyć w przyszłości stanowi per se

o niejednoznaczności tego postanowienia umownego, a w konsekwencji,

czy postanowienie takie powinno podlegać badaniu pod kątem abuzywności?

Ponadto skarżący wskazał na istnienie potrzeby wykładni przepisów

budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów, tj.: art. 3851 § 1 i 2 k.c., w zakresie, w jakim odnoszą się one do skutków

uznania postanowień umownych za abuzywne i możliwości zastąpienia takich

postanowień przepisami dyspozytywnymi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Za istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. uznaje

się zagadnienie dotychczas nierozstrzygnięte w orzecznictwie, a zatem takie, które

cechuje się przymiotem nowości i którego wyjaśnienie może sprzyjać rozwojowi

prawa (zob. np. postanowienia SN: z 21 stycznia 2022 r., I CSK 1285/22;

z 24 kwietnia 2023 r., I CSK 4950/22; z 20 grudnia 2023 r., I CSK 4003/23).

Sformułowane przez pozwanego zagadnienie prawne nie czyni zadość

powyższym wymaganiom; związane z nim kwestie były już bowiem przedmiotem

licznych orzeczeń Sądu Najwyższego. Co do przedstawionego problemu prawnego

Sąd Najwyższy wypowiadał się m.in. w postanowieniach: z 24 listopada 2022 r.,

I CSK 3955/22; z 19 września 2023 r., I CSK 4824/22; z 4 grudnia 2024 r., I CSK

3597/23, i z 23 grudnia 2024 r., I CSK 3246/23, w których odmówił przyjęcia skarg

kasacyjnych do rozpoznania.

I CSK 1409/25

3

W aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje pogląd,

że zastrzeżone w umowie kredytu klauzule kształtujące mechanizm indeksacji

określają główne świadczenia stron, co ma istotne znaczenie dla możliwości

utrzymania umowy w mocy po ich wyeliminowaniu. Odnoszą się one bowiem

bezpośrednio do elementów przedmiotowo istotnych umowy kredytu bankowego,

a zatem do oddania i zwrotu sumy kredytowej, której wysokość wprost kształtują.

Również w orzecznictwie TSUE uznaje się, że klauzule ryzyka walutowego, które

wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy (konsumenta) ryzykiem zmiany kursu waluty

i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu, określają główne

świadczenia stron (zob. m.in. wyroki SN: z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18;

z 30 września 2020 r., I CSK 556/18; z 24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22, , a także

wyroki TSUE: z 3 października 2019 r., C - 260/18, K.J. Dziubak przeciwko

Raiffeisen Bank International AG; z 10 czerwca 2021 r., C-776/19 C-782-19,

VB i inni przeciwko BNP Paribas Personal Finance SA oraz AV i in. przeciwko BNP

Paribas Personal Finance SA, Procureur de la République).

Postanowienia umowne są badane pod kątem abuzywności według chwili

zawarcia umowy. Z tej przyczyny nieistotne w tego typu sprawach jest dalsze

postępowanie banku, a w szczególności to, czy rzeczywiście tabela kursów walut

obowiązująca w banku udzielającym kredytu sporządzana była w sposób arbitralny.

Istotne jest to, że konsument, nie mogąc prześledzić sposobu jej ustalania,

nie mógł znać wysokości własnego zobowiązania w sposób pewny.

Nietransparentne formułowanie klauzul przelicznikowych obarcza kredytobiorcę

nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność stron. W konsekwencji

postanowienia takie są niedopuszczalne jako kształtujące prawa i obowiązki

konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego

interesy, a ich bezskuteczność - niezależnie od dalszych postanowień umowy,

w tym wyrażających ryzyko walutowe - może prowadzić do upadku umowy

w całości (zob. np. wyroki SN z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22; z 9 września

2022 r., II CSKP 794/22, postanowienie SN z 20 marca 2024 r., I CSK 4376/23

a także postanowienie SN z 27 kwietnia 2023 r., I CSK 3629/22 oraz powołane tam

dalsze orzecznictwo).

I CSK 1409/25

4

Możliwość zastąpienia klauzul kursowych odsyłających do tabel bankowych

wchodzi w rachubę tylko, gdy, po pierwsze, po wyłączeniu klauzuli abuzywnej

umowa nie może obowiązywać, o czym decyduje obiektywne podejście w świetle

prawa krajowego, przy czym wola stron umowy nie ma znaczenia; po drugie,

całkowity upadek umowy naraża konsumenta na szczególnie niekorzystne

konsekwencje, w świetle okoliczności istniejących lub możliwych do przewidzenia

w chwili zaistnienia sporu, z uwzględnieniem rzeczywistych i bieżących interesów

konsumenta oraz zastrzeżeniem, że do celów tej oceny decydująca jest wola w tym

przedmiocie konsumenta; i po trzecie, istnieje przepis dyspozytywny albo przepis

mający zastosowanie, gdy strony danej umowy wyrażą na to zgodę, który mógłby

zastąpić wyłącznie niedozwolone postanowienie umowne, umożliwiając utrzymanie

umowy z korzyścią dla konsumenta. W sytuacji, gdy powyższe przesłanki

są spełnione klauzula abuzywna zostaje zastąpiona i umowa zostaje utrzymana

w mocy. Natomiast, gdy przesłanki zastąpienia nie są spełnione, umowa jest

w całości nieskuteczna, chyba że konsument wyrazi zgodę na niedozwolone

postanowienie, przywracając mu jednostronnie skuteczność (zob. też wyroki

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 26 marca 2017 r., C-70/17, C-

179/17, Abanca Corporation Bancaria SA, v. Albertowi Garcii Santosowi i Bankia

SA, v. Alfonsowi Antoniowi Lau Mendozie i in., z 3 października 2019 r., C-260/18

Justyna Dziubak, Kamil Dziubak v. Raiffeisen Bank International AG i z 18 listopada

2021 r., C-212/20; uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia

7 maja 2021 r. - zasada prawna - III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56; wyroki

SN: z 20 marca 2024 r., II CSKP 2164/22 i z 31 marca 2023 r., II CSKP 1052/22).

Powołanie się na potrzebę wykładni przepisów budzących poważne

wątpliwości (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania, że określony przepis

prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni

albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego

rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów

faktycznych, które należy przytoczyć.

Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z 20 września 2023 r., I CSK

5136/22, potrzeba, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. oznacza, że określony

przepis, istotny z punktu widzenia podstawy prawnej zaskarżonego orzeczenia,

I CSK 1409/25

5

może być rozumiany na różne sposoby, a orzecznictwo i nauka prawa albo nie

wypracowały w tym przedmiocie żadnego poglądu, albo prezentują rozbieżne

stanowiska. W konsekwencji przyjąć należy, że nie istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawa, podobnie jak nie występuje w sprawie istotne zagadnienie

prawne, jeżeli Sąd Najwyższy co do podnoszonych kwestii wyraził już swój pogląd

we wcześniejszym orzecznictwie, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające

zmianę przyjętego stanowiska (zob. m.in. postanowienia SN: z 23 kwietnia 2015 r.,

I CSK 691/14; i z 21 lutego 2024 r., I CSK 591/2320).

Wywody skarżącego nie czynią zadość wskazanym wymaganiom; przepisy

przywołane przez pozwanego zostały już bowiem wielokrotnie omówione przez Sąd

Najwyższy.

W szczególności trzeba zwrócić uwagę na uchwałę całej Izby Cywilnej Sądu

Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118),

w której Sąd Najwyższy wyjaśnił m.in. że w razie uznania, że postanowienie umowy

kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu

określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne

i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce

tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający

z przepisów prawa lub zwyczajów oraz przyjął, że w razie niemożliwości ustalenia

wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub

denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.

Na podstawie art. 87 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie

Najwyższym uchwała ta ma moc zasady prawnej i wiąże Sąd Najwyższy

w niniejszej sprawie.

Tym samym Sąd Najwyższy potwierdził przyjmowane wcześniej stanowisko,

że nie ma możliwości odwołania się w celu wypełnienia luki w przedmiotowej

umowie kredytu do art. 358 § 2 k.c. lub art. 41 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r.

Prawo wekslowe (zob. np. postanowienie SN z 7 czerwca 2023 r., I CSK 913/23).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że postanowienia umowy

(regulaminu), określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu

na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające

I CSK 1409/25

6

bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych

postanowień umownych. Ugruntowane jest także stanowisko, według którego, jeżeli

eliminacja niedozwolonego postanowienia umownego doprowadzi do takiej

deformacji regulacji umownej, że na podstawie pozostałej jej treści nie da się

odtworzyć treści praw i obowiązków stron, to nie można przyjąć, iż strony pozostają

związane pozostałą częścią umowy (zob. np. wyroki SN: z 2 czerwca 2021 r.,

I CSKP 55/21; z 27 lipca 2021 r., V CSKP 49/21; z 3 lutego 2022 r., II CSKP

459/22).

Wyeliminowanie z łączącej strony umowy abuzywnych postanowień

umownych wymaga dokonania oceny czy umowa w pozostałym zakresie jest

możliwa do utrzymania (zob. postanowienie SN z 27 marca 2025 r., I CSK 706/24).

Sąd Apelacyjny kwestię tę rozważył uznając, że obowiązywanie przedmiotowej

umowy po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków jest niemożliwe.

Nieuprawnione byłoby zastąpienie przez sąd postanowień niedozwolonych

innymi, polegającymi np. na odwołaniu się do kursu walut stosowanego przez

Narodowy Bank Polski. Możliwość takiej zmiany umowy przez sąd stałaby

w sprzeczności z celami prewencyjnymi dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia

1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, gdyż

przedsiębiorcy wiedzieliby, że nawet w razie zastosowania klauzuli niedozwolonej

umowa zostanie skorygowana przez sąd w sposób możliwie najpełniej

odpowiadający ich woli, a jednocześnie dopuszczalny w świetle przepisów

o niedozwolonych postanowieniach umownych (zob. np. wyrok SN z 30 czerwca

2022 r., II CSKP 656/22, i postanowienie SN z 20 października 2023 r., I CSK

1696/23).

W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd

Najwyższy bierze pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813

§ 1 k.p.c.).

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1,

11 i 3 w zw. z art. 99 w zw. z art. 108 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 391 § 1

I CSK 1409/25

7

k.p.c. przy uwzględnieniu § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 oraz § 20

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych. Suma zwrotu kosztów została rozdzielona

na powodów w częściach równych zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego

z 16 listopada 2023 r., III CZP 54/23 (OSNC 2024, nr 6, poz. 57).

Maciej Kowalski

(a.z.)

[r.g.]