Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej w sporze o czynsz dzierżawny

Wyrokiem z 17 kwietnia 2023 r. Sąd Okręgowy w Warszawie w połączonych

sprawach z powództwa Z.N. przeciwko T. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością

spółce komandytowej w W. (dalej: „T.”): oddalił powództwo (pkt 1.) i orzekł o

kosztach procesu (pkt 2.) oraz w sprawie z powództwa T. przeciwko Z.N.: zasądził

od Z.N. na rzecz T. kwotę 1 000 euro z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za

czas od 22 czerwca 2021 r. do dnia zapłaty (pkt 1.); oddalił powództwo w pozostałej

części (pkt 2.) i orzekł o kosztach procesu (pkt 3.).

Wyrokiem z 11 października 2024 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie -

orzekając na skutek apelacji obu stron - zmienił zaskarżony wyrok w części, tj.

w zakresie pkt II. 1 w ten sposób, że oddalił powództwo również, co do kwoty 1 000

euro z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas od 22 czerwca 2021 r. do

dnia zapłaty; oddalił apelację Z.N. w pozostałym zakresie; oddalił apelację T. i

orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego.

Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez powoda

(pozwanego wzajemnego) Z.N.

Skarżący we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołał się na

przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1,2 i 4 k.p.c.

Jego zdaniem w sprawie

występuje

istotne

zagadnienie

prawne

sprowadzające się do pytań:

1. „Czy w przypadku, gdy w stanie faktycznym sprawy dotyczącej wykonania

zobowiązania umownego wierzyciel w rozumieniu art. 471 k.c. współdziała

z dłużnikiem i ma wpływ na sposób wykonania zobowiązania przez dłużnika,

do którego znajdują zastosowanie kryteria oceny wyrażone w art 355 § 2

k.c., ewentualne nienależyte wykonanie zobowiązania jest wynikiem

okoliczności, za które dłużnik nie ponosi odpowiedzialności?”;

I CSK 1437/25

3

2. „Czy w przypadku zastrzeżenia przez strony kary umownej na wypadek

zdarzenia opisanego poprzez wykorzystanie przez strony w umowie

sformułowania niezdefiniowanego ustawowo, które jest wykorzystane

w obowiązującym prawie w sposób niejednoznaczny, wymaga od sądu

dokonania wykładni umowy, o której mowa w art. 65 § 2 k.c., czy też tego

rodzaju postanowienie powinno być zawsze interpretowane przez sąd

zawężająco?”;

3. „Czy sformułowanie „rozwiązanie umowy" posiada określone znaczenie na

gruncie prawa cywilnego, wobec rozbieżności wykorzystania tego

sformułowania w kodeksie cywilnym m.in. w art. 77 § 2, art. 240, art. 3571,

art. 3853, art. 394 § 3, art. 497, art. 632 § 2, art. 645 § 1, art. 668 § 2, art.

70915, art. 730, art. 740 k.c., art. 7611 § 1?”.

Istnieje także potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości, m.in. w art. 77 § 2, art. 240, art. 3571, art. 3853, art. 394 § 3, art. 497,

art. 632 § 2, art. 645 § 1, art. 668 § 2, art. 70915, art. 730, art. 740 k.c., art. 7611 § 1

– w zakresie pojęcia „rozwiązanie umowy”, które może obejmować zakończenie

formalnego bytu umowy m.in.: konsensualne; przez sąd; na skutek wypowiedzenia

lub odstąpienia od umowy przez jedną że stron; z powodu zdarzeń niezależnych od

stron, np. śmierć strony; z takiego powodu, że umowa stała się bezprzedmiotowa.

Przy czym rozumienie tego pojęcia na gruncie niektórych z ww. przepisów, np. art.

394 § 3 k.c. wyklucza jego rozumienie na gruncie pozostałych (art. 7611 §1 k.c.).

Niezależnie od powyższego zdaniem skarżącego skarga jest oczywiście

uzasadniona:

1. w odniesieniu do dokonania przez Sąd Apelacyjny oceny, że szkoda jest

skutkiem okoliczności za które dłużnik (pozwana) nie ponosi winy, podczas

gdy jedyną okolicznością, która uzasadnia zdaniem tego Sądu taki wniosek,

jest współdziałanie wierzyciela (powoda) przy zawarciu umowy

ubezpieczenia euro-casco, co jest sprzeczne z ogólnymi zasadami

przypisywania winy, o których mowa w art. 471 k.c. Sprzeczność jest

oczywista bez szczegółowej analizy, o czym stanowi już samo uznanie, że

spółka prawa handlowego (przedsiębiorca z branży awiacyjnej) nie ponosi

I CSK 1437/25

4

winy za oczywiste niezrealizowanie obowiązku umownego z tego tylko tytułu,

że kontrahent miał wpływ na sposób wykonania zobowiązania;

2. w odniesieniu do rozstrzygnięcia Sądu Apelacyjnego o niezasadności

roszczenia o zapłatę natychmiast wymagalnego czynszu dzierżawnego,

w zakresie przyjęcia, że nieposłużenie się przez strony słowem

„wygaśnięcie” a „rozwiązanie” nie pozwala na uznanie, że doszło do

ziszczenia się okoliczności opisanych w § 3 ust. 20 umowy dzierżawy,

podczas gdy Sąd ten nie wyjaśnił co rozumie przez pojęcie „rozwiązanie

umowy” ( abstrakcyjnie w oderwaniu od niniejszej sprawy) oraz co zdaniem

Sądu przez to pojęcie rozumiały strony. Stanowi to w ocenie skarżącego

oczywistą sprzeczność z art. 65 § 2 k.c. i art. 7095 k.c.

Pozwana (powódka wzajemna) T. w odpowiedzi na skargę kasacyjną

wniosła o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania

kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego

rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej

doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi

swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi

nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd

Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej

okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne

i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być

osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze

publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej

pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją

sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania

prawa w każdej indywidualnej sprawie.

I CSK 1437/25

5

W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że wskazanie

przyczyny określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nakłada na skarżącego obowiązek

przedstawienia zagadnienia o charakterze abstrakcyjnym wraz z argumentami

prowadzącymi do rozbieżnych ocen prawnych, wykazania, że nie zostało ono

rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie go ma znaczenie

nie tylko dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy, ale także innych podobnych

spraw, przyczyniając się do rozwoju prawa. Zagadnienie nie może mieć charakteru

kazuistycznego i służyć uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi odnośnie do

kwalifikacji prawnej szczegółowych elementów podstawy faktycznej zaskarżonego

orzeczenia (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ

35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11, z 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC

2002, nr 12, poz. 151, i z 30 kwietnia 2015 r., V CSK 598/14, niepubl.).

Oparcie natomiast wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na

tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga

wykazania, że określony przepis prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie

doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane

przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć.

Zagadnienie prawne i wątpliwości wykładnicze sformułowane przez

skarżącego nie spełniają wyżej sprecyzowanych w judykaturze Sądu Najwyższego

wymagań. Skarżący w uzasadnieniu wniosku ograniczył się do sformułowania

pytań, nie przeprowadzając żadnego pogłębionego wywodu prawnego z podaniem

doktrynalnego lub orzeczniczego źródła swoich wątpliwości dla wykazania, że

stanowią one istotne zagadnienie prawne.

Ponadto, wskazane przez skarżącego zagadnienia prawne i wątpliwości

orzecznicze nie mają charakteru abstrakcyjnego, syntetycznego i uniwersalnego,

lecz są osadzone w okolicznościach konkretnej sprawy i są pytaniami w tej właśnie

sprawie. Ich ujęcie - ograniczone do przedstawienia własnego poglądu w opozycji

do stanowiska prawnego Sądu drugiej instancji - wskazuje na odniesienie go do

okoliczności konkretnej sprawy i dążenie do uzyskania tą drogą poglądu, który

miałby służyć jej rozstrzygnięciu, nie zaś na istnienie w tym zakresie ogólnego

I CSK 1437/25

6

problemu związanego z wykładnią prawa. Istotne zagadnienie prawne lub istotne

wątpliwości orzecznicze muszą mieć charakter rzeczywisty, generalny

i abstrakcyjny, nie mogą natomiast być zagadnieniami pozornymi, doniosłymi

jedynie w zindywidualizowanej i skonkretyzowanej sytuacji występującej w sprawie

objętej skargą kasacyjną (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 16

września 2002 r., I PKN 691/01, niepubl.).

Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania nie spełnia tych założeń

skarżący nie formułuje bowiem w istocie istotnych zagadnień prawnych

i wątpliwości orzeczniczych lecz zarzuca Sądowi Apelacyjnemu wadliwą wykładnię

umowy łączącej strony w zakresie użytego w § 3 ust. 20 pojęcia „ rozwiązanie

umowy”, którym jego zdaniem należy obejmować także „wygaśnięcie umowy”

leasingu opisanej w § 2 ust. 2 umowy dzierżawy na podstawie art. 7095 k.c.

W zakresie objętego pozwem żądania odszkodowania zarzuca natomiast Sądowi

Apelacyjnemu błędne przyjęcie, że w stanie faktycznym sprawy pozwana nie

ponosi odpowiedzialności odszkodowawczej na podstawie art. 471 k.c. mimo, że do

zniszczenia statku powietrznego doszło w czasie trwania umowy dzierżawy,

a pozwana nie wywiązała się z obowiązku ubezpieczenia przedmiotu dzierżawy

zgodnie z postanowieniami umowy łączącej strony.

Nie wykazuje zatem, że w sprawie ujawniło się zagadnienie wykładnicze

o problemowym czy precedensowym charakterze, którego wyjaśnienie wymagałoby

zaangażowania Sądu Najwyższego i sprzyjało rozwojowi prawa. Skarżący nie

formułuje nowego, dotąd nie rozstrzygniętego problemu wykładniczego, lecz

zarzuca Sądowi Apelacyjnemu błędne zastosowanie prawa materialnego

w okolicznościach sprawy.

Dostrzeżenia także wymaga, że termin „ rozwiązanie umowy” jak wyjaśniono

w orzecznictwie Sądu Najwyższego jest używany w prawie cywilnym w różnych

znaczeniach. Można wyróżnić wąskie, klasyczne jego znaczenie odnoszące się

tylko do uchylenia umowy za zgodą stron w drodze nowej umowy oraz szerokie,

obejmujące różne zdarzenia, wskutek których umowa przestaje strony wiązać np.

art. 730 k.c., art. 901 i art. 913 k.c., art. 645 § 1 k.c., art. 814 § 2 k.c. (zob. m.in.

uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 30 listopada 1994 r., III CZP

130/94, OSNC 1995, nr 3, poz. 42 oraz wyroki Sądu Najwyższego z 22 marca

I CSK 1437/25

7

2012 r., V CSK 84/11, niepubl.; i z 6 listopada 2003 r., II CK 16/02, OSNC 2004, nr

12, poz. 202). To w jakim znaczeniu termin ten był używany w umowie stron należy

do sfery stosowania prawa i nie stanowi abstrakcyjnego problemu prawnego.

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego przez oczywistą

zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) należy natomiast rozumieć

sytuację, w której skarga jest uzasadniona w sposób ewidentny, wskazując na

rażące i poważne uchybienia zaskarżonego orzeczenia, które są możliwe do

stwierdzenia bez konieczności prowadzenia bardziej złożonych rozumowań.

Jedynie w takim wypadku możliwa jest kontrola prawomocnego orzeczenia sądu

drugiej instancji w postępowaniu kasacyjnym. Obciążenie go oczywistą i istotną

wadą wskazuje, że usunięcie tego orzeczenia z obrotu leży w interesie publicznym

– a tym samym, że może dojść do realizacji celu skargi kasacyjnej, jako

nadzwyczajnego środka zaskarżenia (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego

z 10 kwietnia 2013 r., III CSK 67/13, niepubl. i z 29 września 2017 r., V CSK

162/17, niepubl.). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest

oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego,

lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście

nieprawidłowego orzeczenia (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego

z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15, niepubl. i przywołane tam orzecznictwo).

Bliższa analiza uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania nie pozwala przyjąć, by skarga była – w powyższym rozumieniu –

oczywiście uzasadniona.

Po pierwsze, w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania skarżący wskazał na jej oczywistą zasadność oraz na występowanie

w sprawie istotnego zagadnienia prawnego i wątpliwości wykładniczych. Wobec

kształtu tych przesłanek nie jest możliwe jednoczesne skuteczne wykazywanie, że

w sprawie istnieją wątpliwości interpretacyjne dotyczące przepisów prawa i że

skarga oparta na naruszeniu tych przepisów jest oczywiście uzasadniona (zob. m.

in. postanowienia Sądu Najwyższego z 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14, niepubl.

i z 10 kwietnia 2013 r., III CSK 67/13, niepubl.). W tym zakresie uzasadnienie

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zawiera wewnętrzną

sprzeczność, nie ulega bowiem wątpliwości, że ta sama kwestia nie może stanowić

I CSK 1437/25

8

źródła zagadnienia o problemowym i niejasnym charakterze i zarazem podstawę

ewidentnej zasadności skargi kasacyjnej, możliwej do stwierdzenia, bez

prowadzenia bardziej złożonych rozumowań.

Po drugie, skarżący odniósł tę przyczynę kasacyjną do zarzutów naruszenia

art. 65 § 2 k.c. oraz art. 7095 k.c., ale w przedstawionym uzasadnieniu wniosku brak

jest takich argumentów, które wskazywałyby na rażące naruszenie prawa

w ustalonym przez Sąd drugiej instancji i wiążącym Sąd Najwyższy stanie

faktycznym (art. 3983 § 3 i 39813 § 2 k.p.c.). Podkreślenia wymaga, że zarzut oparty

na naruszeniu art. 65 k.c., a więc związany z problematyką wykładni oświadczeń

woli, z natury swej wyklucza z reguły oczywistość oceny, gdyż wymaga na ogół

skomplikowanych zabiegów interpretacyjnych obejmujących nie tylko tekst umowy,

w tym analizę językową spornego postanowienia umowy, ale także kontekst

faktyczny w jakim umowę uzgadniano, zawierano i wykonywano, by

zrekonstruować zgodny zamiar stron i cel umowy (zob. m.in. wyrok Sądu

Najwyższego z 3 września 1998 r., I CKN 815/97, OSNC 1992, nr 2, poz. 38).

Uzasadnienie przedstawione przez Sąd Apelacyjny nie pozwala natomiast

stwierdzić oczywistych i rażących uchybień, które mogłyby odpowiadać

analizowanej przesłance.

Ponadto teza, że jedyną podstawą nie przypisania pozwanej winy

stanowiącej przesłankę jej odpowiedzialności odszkodowawczej na podstawie art.

471 k.c. jest współdziałanie wydzierżawiającego (powoda) przy zawieraniu umowy

ubezpieczenia aero-casco (art. 354 § 2 k.c.) jest sprzeczna z wiążącą Sąd

Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym podstawą faktyczną zaskarżonego

orzeczenia. Wynika z niej, że strony na etapie wykonywania umowy dokonały

częściowej modyfikacji jej § 6 zmieniając wymogi stawiane w tym zakresie

dzierżawcy w ten sposób, że o wyborze towarzystwa ubezpieczeń, sumie

ubezpieczenia i wysokości franszyzy redukcyjnej decydował wydzierżawiający

i leasingodawca. Formułowanie zarzutów dotyczących oczywistej zasadności skargi

na bazie alternatywnego stanu faktycznego nie wspiera stanowiska powoda. W tym

zakresie skarżący pominął, że skarga kasacyjna jest instrumentem prawidłowości

stosowania prawa przez sądy, a nie instrumentem kontroli ustaleń faktycznych

przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia. Nie można zatem przenosić do

I CSK 1437/25

9

postępowania kasacyjnego sporów dotyczących stanu faktycznego, także wtedy,

gdy następuje to pod pozorem naruszenia prawa materialnego, gdyż jego ustalenie

należy do sądów meriti, a Sąd Najwyższy nie ma w tym zakresie żadnych,

ustrojowych ani procesowych kompetencji (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego

z 14 stycznia 2000 r., I CKN 1169/99, OSNC 1169/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz.

139 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca 2014 r., IV CSK 671/13,

niepubl.).

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie

art. 98 § 3, art. 98 § 11 k.p.c., art. 99 w zw. z art. 391 § 1 i w zw. z art. 39821 k.p.c.,

a także § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

(tekst. jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1935, ze zm.).

Monika Koba

[A.T.]

[a.ł]