Wyprowadziła się z domu i żądała wynagrodzenia. SN odmówił przyjęcia skargi

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest

sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego

w kwestii przyjęcia bądź odmowy jej przyjęcia do rozpoznania wynika z oceny,

I CSK 1446/25

2

czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o których jest mowa

w art. 3989 § 1 k.p.c.

Wnioskodawczyni wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (art.

3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) z uwagi na potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości w celu udzielenia odpowiedzi na następujące pytania: - „czy

w związku ze stanowiskiem zawartym w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z 19 marca 2013 r., III CZP 88/12, że współwłaściciel może domagać

się wynagrodzenia od pozostałych współwłaścicieli za brak możliwości

współposiadania rzeczy wspólnej na podstawie art. 224 § 2 k.c. współwłaściciel taki

zgodnie z treścią ww. normy musi wytoczyć powództwo o dopuszczenie do

współposiadania, w sytuacji której zgodnie z uchwałą SN pełnego składu Izby

Cywilnej z 28 września 1963 r., III CO 33/62 brak jest prawnej możliwości

skutecznego dochodzenia na drodze sądowej roszczenia o dopuszczenie do

współposiadania budynku mieszkalnego, czy też wystarczające jest wezwanie

drugiego współwłaściciela o dopuszczenie do współposiadania, czy też w związku

z faktem, że z racji braku możliwości współkorzystania i współposiadania rzeczy

wspólnej takie wynagrodzenie nie jest należne?”; - „czy w sytuacji spłaty całości

wspólnego, solidarnego długu współmałżonków, przez osobę trzecią, którego

efektem jest zwolnienie z długu obu małżonków jako dłużników solidarnych a tym

samym do przysporzenia majątkowego obu małżonków możliwe jest przyjęcie, iż

doszło do darowizny na rzecz jedynie jednego ze współmałżonków, w sytuacji gdy

umowa o zwolnienie z długu wskazana w art. 508 k.c. jest umową nazwaną

zawartą w Kodeksie Cywilnym, a tym samym na zasadzie art. 889 pkt 1 k.c. tego

rodzaju przysporzenia nie mogą być traktowane jako darowizna, zwłaszcza, że

zgodnie z art. 337 k.c. zwolnienie z długu nie ma skutku wobec dłużników

solidarnych?’’.

Zgodnie z ustaloną linią orzecznictwa, powołanie się na

występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jako na przesłankę

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga określenia problemu

o charakterze abstrakcyjnym, nierozstrzygniętego w dotychczasowym

orzecznictwie i wymagającego pogłębionej wykładni. Skarżący powinien to

zagadnienie sformułować oraz przedstawić argumentację jurydyczną

I CSK 1446/25

3

uzasadniającą tezę o możliwości rozbieżnych ocen prawnych w związku ze

stosowaniem przepisów, na tle których ono powstało. Zagadnienie powinno być

ponadto „istotne” z uwagi na wagę problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla

systemu prawa. Skoro jednak skarga kasacyjna jest wnoszona w konkretnej

sprawie, to zarówno charakter rozpoznawanego roszczenia, jak i ustalony przez

sądy meriti stan faktyczny, którym Sąd Najwyższy byłby związany (art. 3983 § 3

i art. 39813 § 2 k.p.c.), musi pozostawać w związku z przedstawionym przez

skarżącego zagadnieniem prawnym i pozwalać na jego rozstrzygnięcie.

Problemy przedstawione przez skarżącą nie mają cech zagadnienia

prawnego w znaczeniu przytoczonym powyżej. W orzecznictwie zostało już

wyjaśnione, że współwłaściciel może domagać się od pozostałych współwłaścicieli,

korzystających z rzeczy wspólnej z naruszeniem art. 206 k.c. w sposób wyłączający

jego współposiadanie, wynagrodzenia za korzystanie z tej rzeczy na podstawie art.

224 § 2 k.c. lub art. 225 k.c. (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z 19 marca 2013 r., III CZP 88/12, OSNC 2013, nr 9, poz. 103

i powołane tam orzecznictwo). Podstawę do określenia zakresu uprawnionego

posiadania rzeczy wspólnej i korzystania z niej zarówno w sytuacji, w której

możliwe jest zgodne współposiadanie i korzystanie z całej rzeczy przez wszystkich

uprawnionych bez względu na wielkość ich udziałów we współwłasności, jak

i w sytuacji, w której z jakichkolwiek przyczyn nie jest to możliwe, stanowi art.

206 k.c. Jeżeli tylko niektórzy współwłaściciele posiadają rzecz wspólną i korzystają

z niej z naruszeniem wynikających z art. 206 k.c. analogicznych uprawnień innych

współwłaścicieli, to taka sytuacja nie jest zgodna z tym przepisem, który nakazuje

jednakowe traktowanie wszystkich uprawnionych. Współwłaściciel, który posiada

rzecz wspólną w szerszym zakresie, niż mogą to czynić inni współwłaściciele

uzyskuje korzyść, która powinna być między nimi rozliczona, według

przysługujących współwłaścicielom udziałów (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego z 14 października 2011 r., III CSK 288/10, z 5 maja 2020 r., IV CSK

567/19). Możliwość jednakowego i równoprawnego posiadania oraz

korzystania z rzeczy wspólnej przez współwłaścicieli zgodnie z art. 206 k.c. nie

obejmuje wszystkich sytuacji, lecz dotyczy tylko wypadków, w których możliwe jest

zgodne współposiadanie oraz współkorzystanie z rzeczy wspólnej przez wszystkich

I CSK 1446/25

4

uprawnionych. Zależy zatem od właściwości nieruchomości. Na podstawie art.

206 k.c. nie można rozwiązać sytuacji, w których z uwagi na naturę (właściwości)

rzeczy wspólnej lub stosunki panujące między współwłaścicielami wszyscy

uprawnieni nie mogą zgodnie współposiadać i współkorzystać z rzeczy.

W judykaturze wyjaśniono również, że do naruszenia uprawnień z art.

206 k.c. nie dochodzi nie tylko wówczas, gdy współwłaściciele zawarli

porozumienie określające inny od ustawowego sposób korzystania z rzeczy

wspólnej albo gdy zostało wydane w tym przedmiocie orzeczenie sądu, ale także

wtedy, gdy jeden ze współwłaścicieli zrezygnuje z wykonywania tego uprawnienia

na rzecz innego lub innych współwłaścicieli (zob. uzasadnienie uchwały składu

siedmiu sędziów z 19 marca 2013 r., III CZP 88/12, OSNC 2013, nr 9, poz. 103

oraz postanowienia: z 23 września 2016 r., II CSK 799/15 i z 24 listopada 2017 r., I

CSK 109/17 - nie publ.).

Formułując zagadnienie skarżąca nie wzięła pod uwagę pod uwagę, że

ustalenia faktyczne sądów meriti są dla Sądu Najwyższego wiążące i niemożliwe

wprost do zakwestionowania w postępowaniu kasacyjnym (art. 3983 § 3 i art. 39813

§ 2 k.p.c.). Sąd Okręgowy szczegółowo wyjaśnił, z jakich przyczyn stwierdził, że

wnioskodawczyni w rzeczywistości nie miała zamiaru korzystać ze wspólnej

nieruchomości, gdyż samodzielnie podjęła decyzję o opuszczeniu

nieruchomości, nie zgłaszając przy tym chęci powrotu i ponownego zamieszkania,

czy też innego korzystania z nieruchomości („wyprowadziła się z domu w I.

z własnej woli, nagle, bez pożegnania z dziećmi, pod pretekstem kłótni z mężem.

Wyprowadzając się zabrała klucze do domu, które następnie oddała córce”). Jeżeli

nie doszło do naruszenia uprawnień wnioskodawczyni określonych w art. 206 k.c.,

to nie może ona domagać się od uczestnika wynagrodzenia za bezumowne

korzystanie z nieruchomości.

Wbrew twierdzeniom skarżącej nie sposób uznać, że w niniejszej sprawie

istnieją problemy w związku z wykładnią przepisów o zwolnieniu z długu

małżonków, gdyż sądy obu instancji nie odwołały się do art. 373 k.c. przy ocenie

sytuacji między rozwiedzionymi małżonkami i członkami rodziny uczestnika. Sądy

meriti ustaliły, że uczestnik spłacał zobowiązania w stosunku do osób trzecich

I CSK 1446/25

5

dotyczące składników majątku gromadzonego w czasie trwania małżeństwa stron,

a wykorzystywał w tym celu środki przekazane mu jako darowizny przez członków

rodziny. Darowizny te były czynione z zamiarem przysporzenia jedynie na rzecz

uczestnika. Sąd Okręgowy szczegółowo objaśnił przyczyny, które zadecydowały

o zakwalifikowaniu darowizn uczynionych przez rodziców uczestnika jako

świadczeń wyłącznie na rzecz syna i ta argumentacja nie budzi wątpliwości,

a związku z dokonanymi w sprawie ustaleniami można tez dodać, że rodzice

uczestnika dbali o zabezpieczenie także swoich interesów majątkowych

i z ostrożnością podchodzili do świadczeń, których beneficjentami byłyby strony

(pierwsze mieszkanie stron nabyli na współwłasność z uczestnikiem w częściach

odpowiednio ¾ i ¼, a w tytułach przelewów wyraźnie zaznaczali, że działają za

uczestnika albo na jego rzecz, nie zaś także wnioskodawczyni). Sądy obu instancji

uznały, że środki przekazane uczestnikowi tytułem darowizny powinny zostać

zakwalifikowane jako osobiste nakłady uczestnika na majątek wspólny i mogły

zostać rozliczone w niniejszym postępowaniu.

Skoro sposób zastosowania prawa materialnego do ustalonego stanu

faktycznego przez Sąd drugiej instancji nie był oczywiście wadliwy, to brak było

podstaw do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania przez Sąd Najwyższy.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. w związku

z art. 13 § 2 k.p.c. oraz – co do kosztów postępowania – art. 520 § 1 k.p.c.,

orzeczono jak w postanowieniu.

[dr]

[SOP]