Spór o podział majątku wspólnego,. Sąd zasądził

Uczestnik J.K. wniósł skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Okręgowego

w Łomży z 3 października 2025 r., I Ca 283/24, zaskarżając je w całości.

Wnioskodawczyni wniosła o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I CSK 1468/26

2

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych

przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest

uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje

publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być przyjęta

do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje

sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia.

W judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie obowiązywania kasacji

zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności i dopuszczalności

kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi Polskę

postanowieniami konwencji międzynarodowych (zob. uzasadnienie uchwały składu

7 sędziów SN z 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00, OSNC 2001, Nr 4, poz. 53).

Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu publicznego

przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój

prawa i jurysprudencji (zob. postanowienie SN z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99,

OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147).

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł

na przesłankach uregulowanych w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Przesłanka ta nie

została spełniona

Według ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego, przedstawienie

okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu

na przesłankę istotnego zagadnienia prawnego polega na sformułowaniu tego

zagadnienia i wskazaniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Musi

przy tym chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas nierozpatrywane w judykaturze,

które zarazem ma znaczenie dla rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej oraz

I CSK 1468/26

3

innych podobnych spraw (zob. postanowienia SN: z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01,

OSNC 2002, nr 1, poz.11, z 11 stycznia 2002, III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12,

poz. 151, z 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, z 15 czerwca 2016 r., V CSK 4/16).

Istotnego zagadnienia prawnego skarżący upatrywał w konieczności

wyjaśnienia możliwości dopuszczalności przyjmowania za własne przez Sąd II

instancji ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd I instancji, gdy podstawowym

zarzutem apelacji jest kwestionowanie właśnie ustaleń faktycznych i ich oceny,

stanowiących podstawę orzeczenia; konieczności wyjaśnienia możliwości

orzekania przez Sędziego, który uzyskał nominację w następstwie brania udziału w

konkursie przez Krajową Radą Sądownictwa po 2017 r.; konieczności wyjaśnienia

czy gospodarstwo rolne przekazane przez rodziców uczestnika wchodzi w skład

majątku wspólnego?

Zgodnie z art. 378 § 1 k.p.c., sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę

w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę

nieważność postępowania. Wynikający z art. 378 § 1 k.p.c. obowiązek rozpoznania

sprawy w granicach apelacji oznacza z jednej strony zakaz wykraczania przez sąd

drugiej instancji poza te granice, z drugiej zaś nakaz wzięcia pod uwagę

i rozważenia wszystkich podniesionych w apelacji zarzutów i wniosków.

W konsekwencji, sąd drugiej instancji może - a jeżeli je dostrzeże, powinien -

naprawić wszystkie stwierdzone w postępowaniu apelacyjnym naruszenia przez

sąd pierwszej instancji prawa materialnego, niezależnie od tego, czy zostały

wytknięte w apelacji, pod warunkiem, że mieszczą się w granicach zaskarżenia,

zaś wynikający z brzmienia art. 378 § 1 zdanie 1 k.p.c. obowiązek rozpoznania

sprawy w granicach apelacji powinien być rozumiany jako nakaz rozważenia

wszystkich podniesionych w apelacji zarzutów. Rozpoznanie „sprawy" w granicach

apelacji oznacza, że sąd drugiej instancji nie koncentruje się jedynie na ocenie

zasadności zarzutów apelacyjnych, lecz rozstrzyga merytorycznie o zasadności

zgłoszonych roszczeń procesowych (zob. wyrok SN z 29 listopada 2016 r., II PK

242/15).

W przyjętym w prawodawstwie polskim modelu postępowania apelacyjnego

sąd drugiej instancji jest związany zarzutami naruszenia prawa

I CSK 1468/26

4

procesowego (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów SN z 31 stycznia

2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008, nr 6, poz. 55). Sąd drugiej instancji nie może

natomiast poprzestać na ustosunkowaniu się do zarzutów skarżącego, lecz musi -

niezależnie od ich treści - dokonać ponownych, własnych ustaleń, a następnie

poddać je ocenie pod kątem prawa materialnego. Apelacja pełna polega na tym, że

sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę ponownie – przedstawione pod osąd

roszczenie procesowe jest rozpoznawane po raz wtóry cum beneficio novorum,

a prowadzona przez sąd rozprawa stanowi kontynuację rozprawy rozpoczętej przed

sądem pierwszej instancji. Podstawowym celem postępowania apelacyjnego jest

naprawienie wszystkich błędów popełnionych zarówno przez sąd, jak i przez strony,

przy czym chodzi zarówno o błędy natury prawnej, jak i faktycznej. Z tych względów

nieodłącznym elementem apelacji pełnej jest także możliwość powoływania przed

sądem drugiej instancji tzw. nowości (facta noviter producta oraz facta noviter

reperta). Art. 382 k.p.c. określa podstawę merytorycznego orzekania przez Sąd

drugiej instancji, która obejmuje materiał dowodowy zebrany przez sąd pierwszej

instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym. Zebrany materiał w rozumieniu tego

przepisu stanowią dowody przeprowadzone w sprawie oraz fakty powszechnie

znane, znane sądowi urzędowo, fakty przyznane, a także objęte twierdzeniami

jednej strony, co do których druga strona nie wypowiedziała się. Przepis powyższy

nakłada na sąd drugiej instancji obowiązek dokonania ponownie własnych ustaleń,

które mogą obejmować ustalenia sądu pierwszej instancji przyjęte za własne albo

różnić się od tych już poczynionych, a następnie poddania ich ocenie pod kątem

prawa materialnego.

Sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału zebranego

w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym (art.

382 k.p.c.) i może z tego materiału wyprowadzić zarówno odmienne ustalenia

faktyczne, jak i oceny prawne (odmienne wnioski o stanie faktycznym sprawy oraz

prawnej ocenie tego stanu faktycznego). Sąd drugiej może zmienić ustalenia

stanowiące podstawę wydania orzeczenia co do istoty sprawy sądu pierwszej

instancji bez przeprowadzenia postępowania dowodowego, uzasadniającego

odmienne ustalenia, chyba że szczególne okoliczności wymagają ponowienia lub

uzupełnienie tego postępowania (zob. uchwałę składu 7 sędziów Sądu

I CSK 1468/26

5

Najwyższego z 23 marca 1999 r., III CZP 59/98, OSNC 1999, nr 7-8, poz. 124). W

sytuacji, gdy Sąd drugiej instancji nie uzupełnia postępowania dowodowego ani, po

rozważeniu zarzutów apelacyjnych, nie znajduje podstaw do zakwestionowania

oceny dowodów i ustaleń faktycznych orzeczenia Sądu pierwszej instancji, może te

ustalenia przyjąć za podstawę faktyczną swojego rozstrzygnięcia. Wystarczające

jest wówczas, by stanowisko to znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu

orzeczenia drugoinstancyjnego (zob. wyroki SN: z 20 stycznia 2000 r., I CKN

356/98, i z 17 lipca 2009 r., IV CSK 110/09). W braku wyrażenia takiego stanowiska

wprost w uzasadnieniu wyroku Sądu drugiej instancji przyjmuje się, że nie doszło

do naruszenia art. 328 § 2 k.p.c., gdy na podstawie treści uzasadnienia da się

stwierdzić, że ustalenia te zostały zaakceptowane (zob. wyroki SN: z 15 stycznia

2010 r., I CSK 197/09, i z 29 kwietnia 2016 r., I CSK 306/15, postanowienie SN z

14 stycznia 2014 r., III SK 27/13).

Zakres obowiązków sądu drugiej instancji, jak i dopuszczalność przyjęcia

za własne ustaleń faktycznych sądu pierwszej instancji zostały od dawna

jednoznacznie wyjaśnione w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Nie ma sporu co do

tego, że sąd odwoławczy jest obowiązany rozpoznać zarzuty apelacji,

a jednocześnie może przyjąć za własne ustalenia faktyczne sądu pierwszej

instancji. Nie oznacza to jednak zwolnienia z obowiązku dokonania kontroli

instancyjnej ani rozważenia zarzutów apelacji. Skarżący w rzeczywistości nie

wskazuje zagadnienia nowego, nierozstrzygniętego dotychczas w orzecznictwie,

lecz wyraża niezadowolenie ze sposobu, w jaki sąd odwoławczy zastosował

utrwalone reguły w sprawie.

Odnosząc się do kolejnego zagadnienia przedstawionego przez skarżącego

tj. konieczności wyjaśnienia możliwości orzekania przez Sędziego, który uzyskał

nominację w następstwie brania udziału w konkursie przez Krajową Radą

Sądownictwa po 2017 r., to Sąd Najwyższy wielokrotnie rozpoznawał skargi

kasacyjne w przedmiotowym zakresie, m.in. na nieważność postępowania

w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. w związku z niewłaściwym obsadzeniem sądu

orzekającego w pierwszej i w drugiej instancji, w której rozstrzygnięto

postanowieniem z 13 grudnia 2022 r. (I CSK 3738/22). W jego uzasadnieniu Sąd

Najwyższy wskazał, że „tryb powołania na urząd sędziego w drodze rekomendacji

I CSK 1468/26

6

przez organ o składzie ukształtowanym na zasadach uregulowanych w ustawie

nowelizującej z dnia 8 grudnia 2017 r. może wprawdzie wzbudzać uzasadnione

podejrzenia w przedmiocie bezstronności osoby powołanej na taki urząd, jednakże

de lege lata zarzut dotyczący bezstronności sędziego może zostać postawiony

jedynie na podstawie skonkretyzowanych okoliczności, wskazujących na

zagrożenie występowania bezstronności w danym, konkretnym przypadku. Nie jest

wystarczające odniesienie się jedynie do trybu powołania tej osoby przez aktualnie

działającą w Polsce Krajową Radę Sądownictwa”. Powołanie sędziego sądu

powszechnego na wniosek aktualnie funkcjonującej Krajowej Rady Sądownictwa

nie skutkuje nieważnością postępowania z udziałem takiego sędziego, w

rozumieniu art. 379 k.p.c. (zob. m.in. postanowienia SN: z 20 października 2022 r., I

CSK 4589/22; z 29 marca 2022 r., I CSK 7016/22; z 28 kwietnia 2021 r., IV CZ

5/21; z 18 listopada 2020 r., IV KK 290/20). W orzecznictwie Trybunału

Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego

wyłączono dopuszczalność kwestionowania umocowania sędziego sądu

powszechnego do orzekania wyłącznie na podstawie okoliczności dotyczących

procedury nominacyjnej. Nieważność postępowania wyłącznie z powodu

wystąpienia takich okoliczności nie wynika również z orzecznictwa Trybunału

Sprawiedliwości UE.

Z kolei odnośnie rozstrzygnięcia, czy gospodarstwo rolne przekazane przez

rodziców uczestnika postępowania wchodzi w skład majątku wspólnego,

to w uchwale składu siedmiu sędziów z 21 czerwca 2023 r., sygn. akt III CZP

106/22, wskazano, że gospodarstwo rolne przekazane następcy na podstawie

ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników

indywidualnych i członków ich rodzin, w sytuacji gdy pozostaje on w ustroju

ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej, wchodzi w skład majątku

wspólnego małżonków.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł

jak wyżej.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie

art. 98 § 1, 11 i 3 w zw. z art. 108 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.,

I CSK 1468/26

7

przy uwzględnieniu § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

radców prawnych.

(M.T.)

[SOP]