Sąd Najwyższy nie przyjął skargi banku w sporze o dewizowy kredyt mieszkaniowy

Wyrokiem z dnia 29 stycznia 2025 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie, po

rozpoznaniu sprawy w następstwie apelacji powodów od wyroku Sądu Okręgowego

w Koszalinie z dnia 3 marca 2023 r., oddalającego powództwo w całości co do

żądania głównego i co do żądania ewentualnego (pkt 1) i rozstrzygającego o

kosztach (pkt 2), w punkcie pierwszym (I) zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób,

że ustalił, iż nie istnieje stosunek prawny wynikający z bliżej oznaczonej umowy o

dewizowy kredyt mieszkaniowy/inwestorski z dnia 30 maja 2008 r. zawartej między

powodami a poprzednikiem prawnym pozwanego Banku (pkt I.1), zasądził od

pozwanego Banku na rzecz powódki kwotę 181.601 zł z bliżej oznaczonymi

I CSK 1479/25

2

odsetkami ustawowymi za opóźnienie (pkt I.2), zasądził od pozwanego Banku na

rzecz powoda kwotę 129.407,55 zł z bliżej oznaczonymi odsetkami ustawowymi za

opóźnienie (pkt I.3), oddalił powództwo w pozostałym zakresie (pkt I.4) oraz zmienił

rozstrzygnięcie o kosztach (pkt I.5), w punkcie drugim (II) oddalił apelację w

pozostałym zakresie, a w punkcie trzecim (III) orzekł o kosztach postępowania

apelacyjnego (pkt III).

W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do

rozpoznania, pozwany wskazał przyczyny kasacyjne określone w art. 3989 § 1 pkt 1

i 4 k.p.c. Jego zdaniem w sprawie wystąpiło istotne zagadnienia prawne wyrażające

się w pytaniu, czy w przypadku umowy kredytu, która: i. wyraża kwotę kredytu w

walucie obcej; ii. od samego początku zawiera postanowienia, które dają

kredytobiorcy wybór i umożliwiają wypłatę kredytu w walucie obcej albo w walucie

polskiej przy zastosowaniu przeliczenia w oparciu o kursy pochodzące z Tabeli

Kursów; iii. od samego początku zawiera postanowienia, które dają kredytobiorcy

wybór i umożliwiają spłatę kredytu w walucie obcej albo w walucie polskiej przy

zastosowaniu przeliczenia w oparciu o kursy pochodzące z Tabeli Kursów, w

sytuacji uznania, że umowa kredytu zawiera niedozwolone postanowienia umowne

odsyłające do Tabeli Kursów, możliwe jest utrzymanie umowy w mocy i jej

wykonywanie w oparciu o istniejące postanowienia umożliwiające wypłatę i spłatę

kredytu bezpośrednio w walucie obcej, skoro nie uległy one eliminacji?

Zdaniem skarżącego oczywista zasadność skargi kasacyjnej przejawia się w

zastosowaniu przez Sąd Apelacyjny dyspozycji art. 3851 § 1 k.c. do umowy kredytu

stricte dewizowego (walutowego), z całkowitym pominięciem charakteru

przedmiotowej umowy, jej specyfiki, jak również wyłącznie fakultatywnego

charakteru postanowień dotyczących wypłaty i spłaty kredytu, które w toku

postępowania zostały uznane za abuzywne, co stoi w całkowitej sprzeczności z

wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 9 października 2020 r., III CSK 99/18, LEX

3066715 wydanym w sprawie, w której przedmiotem oceny była umowa kredytowa,

tożsama co do treści stanowiących podstawę orzekania, jak Umowa kredytu

występująca w niniejszej sprawie, oceniona przez Sąd Najwyższy jako typowa

umowa o kredyt walutowy i nie zawierająca niedozwolonych postanowień

umownych.

I CSK 1479/25

3

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady

od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących

dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują

pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1

k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy

w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga

kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie

przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości,

wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w

interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i

stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z

uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarżący, który

jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał

przyczynę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinien odpowiednio

sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle

zagadnienie się wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą

możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego

zagadnienia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ

35/01, OSNC 2002, Nr 1, poz. 11; z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl.; z 9

kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, niepubl.). Zagadnienie jest istotne, jeżeli jego

rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania praktyki sądowej i rozstrzygnięcia

sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego

z 18 września 2012 r., II CSK 180/12, niepubl. oraz z 2 grudnia 2014 r., II CSK

376/14, niepubl.), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było dotychczas

rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo wymaga zmiany

I CSK 1479/25

4

(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16,

niepubl.).

Zagadnienie prawne sformułowane przez pozwanego nie czyni zadość

wskazanym wymaganiom, gdyż zostało już wystarczająco wyjaśnione w

orzecznictwie Sądu Najwyższego, uwzględniającym judykaturę Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Z orzecznictwa tego wynika przede wszystkim, że w razie niemożliwości

ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu denominowanego

w walucie obcej umowa ta nie może wiązać stron w pozostałym zakresie ani jako

kredyt złotówkowy (z oprocentowaniem obliczanym na podstawie wskaźnika

LIBOR/SARON), ani jako tzw. kredyt czysto walutowy. W szczególności bowiem

wskazuje się, że utrzymanie takiej umowy jako kredytu czysto walutowego

prowadziłoby do niedopuszczalnego zniekształcenia woli stron, która

ukierunkowana była od początku na wypłatę kredytu w walucie krajowej (in casu

powodowie zamierzali ze środków uzyskanych z kredytu finansować inwestycję w

Polsce i potrzebowali kredytu w kwocie 350.000 zł na zapłatę ceny działki

budowlanej wyrażonej w zł; zamierzali też spłacać kredyt w złotówkach), a

denominacja w CHF pełniła jedynie funkcję waloryzacyjną (por. wyroki Sądu

Najwyższego z 10 maja 2022 r., II CSKP 694/22, niepubl., z 13 maja 2022 r., II

CSKP 293/22 i II CSKP 405/22, niepubl., z 20 maja 2022 r., II CSKP 713/22 i II

CSKP 943/22, niepubl., z 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22, niepubl., z dnia 9

grudnia 2022 r., II CSKP 1262/22, niepubl., z dnia 15 września 2023 r., II CSKP

1356/22, niepubl., z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP 1461/22, niepubl., z dnia 24

maja 2024 r., II CSKP 1560/22, niepubl.). Wywoływałoby też zasadnicze

komplikacje związane z faktem wypłaty i spłat kredytu – wbrew postulowanemu

walutowemu charakterowi umowy - w złotówkach. Należy ponadto pamiętać, że w

umowie kredytu denominowanego do CHF ryzyko walutowe (in casu Sąd

Apelacyjny uznał je za nieograniczone) jest już ucieleśnione w postanowieniu

określającym wysokość kredytu w CHF, a abuzywność i nieskuteczność klauzuli

ryzyka walutowego (denominacyjnej), niewątpliwie określającej główne świadczenie

stron, prowadzi samo przez się do upadku umowy (por. postanowienie Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 30 maja 2024 r., C-325/23, Deutsche

I CSK 1479/25

5

Bank Polska, pkt 84-87, teza). Również próba utrzymania umowy jako kredytu

złotowego napotyka zasadniczą przeszkodę, polegającą na braku kryteriów

normatywnych, które umożliwiałyby określenie, jaką kwotę określoną w złotych

powinien wypłacić powodom Bank, a tym samym ustalenie, czy dokonana

faktycznie wypłata odpowiadała zobowiązaniu umownemu i jakie kwoty powinni

spłacać kredytobiorcy (por. wyrok SN z dnia 24 maja 2024 r., II CSKP 1560/22,

niepubl.). Prowadziłaby również do wyeliminowania z umowy klauzuli ryzyka

walutowego, charakterystycznego dla umowy kredytu indeksowanego czy

denominowanego do waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki

oprocentowania ze stawką LIBOR, co jest równoznaczne z tak daleko idącym

przekształceniem umowy, iż należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i

charakterze niż zamierzone przez strony, choćby nadal chodziło tu tylko o inny

podtyp czy wariant umowy kredytu (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z 11 grudnia

2019 r., V CSK 382/18, z dnia 13 kwietnia 2022 r., II CSKP 15/22, z 10 maja 2022

r., II CSKP 285/22 i II CSKP 382/22, z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, z 20 maja

2022 r., II CSKP 796/22, z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, z 26 stycznia 2023

r., II CSKP 722/22, z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, z dnia 25 lipca 2023 r., II

CSKP 1487/22, z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP 1753/22 oraz z dnia 24 maja

2024 r., II CSKP 1560/22, niepubl.).

Warto też zauważyć, że samo zapewnienie konsumentowi-kredytobiorcy

możliwości spłaty rat kredytu w walucie obcej nie uchyla abuzywności

postanowienia dotyczącego spłaty rat kredytu w walucie krajowej, w wysokości

zależnej od kursu waluty obcej określanego swobodnie przez bank (por. np. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 25 października 2023 r., II CSKP 810/23, z dnia 29

listopada 2023 r., II CSKP 1460/22 i z dnia 24 maja 2024 r., II CSKP 1560/22 oraz

wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 21 września 2023 r., C-139/22, mBank

(Polski rejestr klauzul niedozwolonych), pkt 52-57, gdzie wskazano m.in., że

włączenie do umowy zawartej z konsumentem dwóch alternatywnych warunków

dotyczących wykonania tego samego obowiązku ciążącego na konsumencie, z

których jeden jest nieuczciwy, a drugi zgodny z prawem, pozwala danemu

przedsiębiorcy na spekulowanie, że poprzez brak informacji, nieuwagę lub

niezrozumienie konsument wykona dane zobowiązanie zgodnie z warunkiem, który

I CSK 1479/25

6

powoduje znaczącą nierównowagę praw i obowiązków stron ze szkodą dla

konsumenta).

Ponadto, nawet gdyby uznać zakwalifikowanie umowy jako kredytu

denominowanego a nie czysto walutowego za błędne, nie prowadziłoby to do

odmiennego rozstrzygnięcia, gdyż Sąd Apelacyjny przyjął jednoznacznie, że

niedozwolony charakter miała w umowie także klauzula denominacyjna obciążająca

powodów nieograniczonym ryzykiem walutowym, a ta klauzula jest aktualna także

w umowie kredytu czysto walutowego.

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., jeżeli zachodzi

niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności głębszej analizy,

sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi różnej wykładni

(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16,

niepubl.) i w wyniku takiego naruszenia prawa zapadło w drugiej instancji

orzeczenie oczywiście wadliwe. O przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie

decyduje samo oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub

procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której

naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob.

np. postanowienia Sądu Najwyższego z 15 października 2015 r., III CSK 198/15,

niepubl.; z 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15, niepubl.; z 2 czerwca 2016 r.,

III CSK 113/16, niepubl.; z 27 października 2016 r., III CSK 217/16, niepubl.;

z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.; z 7 marca 2018 r., I CSK 664/17,

niepubl.; z 18 kwietnia 2018 r., II CSK 726/17, niepubl.; z 5 października 2018 r.,

V CSK 168/18, niepubl.).

Skarżący nie wykazał, by zaskarżone orzeczenie było dotknięte tego rodzaju

nieprawidłowościami.

Nie można w ten sposób zakwalifikować stanowiska Sądu Apelacyjnego, że

sporna umowa była – wbrew jej nazwie, wskazującej na dewizowy (walutowy)

charakter – umową kredytu denominowanego, w którym wypłata kredytu

wyrażonego w walucie obcej (CHF) miała nastąpić w złotych polskich po uprzednim

przeliczeniu z CHF, a jego spłata - po uprzednim przeliczeniu raty kredytu z CHF

I CSK 1479/25

7

na PLN. Za taką oceną rzeczywiście przemawiały argumenty dostrzeżone przez

Sąd, a przede wszystkim znany i akceptowany przez obie strony cel kredytu,

sposób jego przedstawienia i sposób przekazania przez pozwanego powodom

środków pieniężnych (w złotówkach). Wolą stron nie było wykreowanie umowy, na

podstawie której powodom przysługiwałoby roszczenie o wypłatę kwoty w CHF -

kredyt miał być (i został) wypłacony w walucie polskiej oraz miał być spłacany (i był)

spłacany w tej walucie.

W tym świetle nie można uznać oceny Sądów, że sporna umowa była

umową kredytu denominowanego, za oczywiście błędne, nawet przy uwzględnieniu

wyroku Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2020 r., 111 CSK 99/18

(niepubl.).

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy

postanowił, jak w sentencji.

Roman Trzaskowski

(K.L.)

[SOP]