Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi klienta ubezpieczyciela i obciążył go kosztami

Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze

kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący

wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego w

art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie i

uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które –

zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. – będą mogły stanowić podstawę oceny skargi

kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach

I CSK 1485/24

2

Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Apelacyjnego w

Warszawie z 20 października 2023 r. (sygn. akt VII AGa 1297/22) pełnomocnik

pozwanego K.W. oparł wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania na przesłankach

określonych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., wskazując na istotne zagadnienie

prawne występujące w sprawie oraz potrzebę wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Odnosząc się do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do

rozpoznania, w aspekcie powołanych przesłanek uzasadniających przyjęcie skargi

do rozpoznania, należy stwierdzić, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego

utrwalone jest stanowisko, że przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. może zostać

uznana za spełnioną jedynie wówczas, gdy skarżący przedstawi zagadnienie

prawne o charakterze nowym, dotychczas niewyjaśnionym w judykaturze, mające

znaczenie abstrakcyjne i wykraczające poza okoliczności konkretnej sprawy (zob.

postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01; z 18 września

2012 r., II CSK 180/12; z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14; z 24 sierpnia 2016 r., II

CSK 94/16). Zagadnienie to powinno odpowiadać standardowi pytania prawnego

kierowanego na podstawie art. 390 § 1 k.p.c., a więc dotyczyć poważnych

wątpliwości interpretacyjnych, których nie można usunąć przy zastosowaniu

powszechnie przyjętych reguł wykładni prawa (zob. np. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 23 stycznia 2014 r., I UK 361/13; z 14 września 2012 r., I UK

218/12; z 8 maja 2015 r., III CZP 16/15; z 24 października 2012 r., I PK 129/12).

Nie jest wystarczające samo sformułowanie pytania. Konieczne jest przedstawienie

możliwych, alternatywnych odpowiedzi oraz wykazanie, że rozstrzygnięcie

zagadnienia może przyczynić się do rozwoju prawa lub zapewnienia jednolitości

orzecznictwa (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 grudnia 2011 r., II

PK 183/11; z 20 grudnia 2011 r., II PK 207/11; z 9 stycznia 2017 r., II CSK 423/16;

z 16 maja 2018 r., II CSK 12/18; z 10 maja 2018 r., I CSK 798/17; z 26 kwietnia

I CSK 1485/24

3

2018 r., IV CSK 585/17; z 8 kwietnia 2018 r., V CSK 577/17). W judykaturze

podkreśla się, że istotne zagadnienie prawne musi mieć charakter problemu

jurydycznego o znaczeniu systemowym, którego wyjaśnienie wzbogaca dorobek

orzeczniczy Sądu Najwyższego, porządkuje istniejące linie interpretacyjne i

wzmacnia jednolitość stosowania prawa. Chodzi o zagadnienie, którego

rozstrzygnięcie nie sprowadza się do oceny prawnej jednostkowego stanu

faktycznego, lecz umożliwia udzielenie odpowiedzi o charakterze uniwersalnym,

mającej znaczenie także w innych, podobnych sprawach (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z 22 grudnia 2008 r., III CSK 285/08). Przesłanka ta wyklucza

również takie kwestie, których wyjaśnienie nie miałoby znaczenia dla

rozstrzygnięcia sprawy w ustalonym stanie faktycznym. Zagadnienie prawne musi

determinować sposób rozstrzygnięcia sprawy, a jego rozstrzygnięcie musi być

konieczne dla zastosowania prawa w danym stanie faktycznym.

Odnośnie zaś do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. należy zauważyć, że

warunki wymienione w tym przepisie odnoszą się rozłącznie do dwóch sytuacji: 1)

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości i 2) wykładni

przepisów prawnych wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów. W świetle

utrwalonego stanowiska judykatury, oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania na potrzebie wykładni przepisów prawa budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt

2 k.p.c.), wymaga wykazania, jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w danej

sprawie, jest przedmiotem rozbieżnej wykładni w judykaturze sądowej i na czym

rozbieżność ta polega, co wymaga przytoczenia stosownych orzeczeń sądów

wydanych w takich samych lub istotnie zbliżonych stanach faktycznych, względnie,

jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w danej sprawie, wymaga interpretacji

ze strony Sądu Najwyższego, z czego potrzeba ta wynika i z jakich powodów

dotychczasowych dorobek doktryny i orzecznictwa jest w tej mierze

niewystarczający. Nieodzowne jest ponadto wykazanie związku między oczekiwaną

od Sądu Najwyższego wykładnią prawa, a wynikiem postępowania kasacyjnego

(por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z 15 października 2002 r., II CZ 102/02,

z a 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14 i z 19 czerwca 2018 r., IV CSK 56/18).

I CSK 1485/24

4

Postępowanie kasacyjne – poza sytuacją określoną w art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c. – nie służy realizacji indywidualnego interesu strony, lecz ma charakter

publicznoprawny. Jego celem jest zapewnienie jednolitości wykładni prawa oraz

rozwój jurysprudencji (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 4 lutego 2000 r., II

CZ 178/99). Tym samym na etapie przedsądu brak jest podstaw do poszukiwania

przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wyłącznie w treści zarzutów

kasacyjnych czy też w uzasadnieniu podstaw skargi kasacyjnej – obowiązek ich

wykazania spoczywa na stronie skarżącej i nie może być przedmiotem

rekonstrukcji dokonywanej przez Sąd Najwyższy. W konsekwencji ocena spełnienia

wskazanych przesłanek ogranicza się do analizy argumentacji przedstawionej w

uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi.

Należy przy tym pamiętać, że – jako nadzwyczajny środek zaskarżenia –

skarga kasacyjna nie może opierać się na zarzutach dotyczących ustaleń

faktycznych i oceny dowodów, a Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami

faktycznymi przyjętymi za podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 3983 § 3 oraz

art. 39813 § 2 k.p.c.). Związanie to wyklucza, w efekcie, nie tylko przeprowadzenie

w jakimkolwiek zakresie dowodów, lecz także badanie czy sąd drugiej instancji nie

przekroczył granic swobodnej ich oceny. Z tego punktu widzenia każdy zarzut

skargi kasacyjnej, który ma na celu polemikę z ustaleniami faktycznymi sądu

drugiej instancji, chociażby pod pozorem błędnej wykładni lub niewłaściwego

zastosowania określonych przepisów prawa materialnego, z uwagi na jego

sprzeczność z art. 3983 § 3 k.p.c. jest a limine niedopuszczalny (zob. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 12 czerwca 2006 r., IV CSK 100/06; z 10 sierpnia 2006 r., V

CSK 211/06).

Analizując powołane przez skarżącego przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania, Sąd Najwyższy stwierdza, że żadna z nich nie została wykazana w

sposób uzasadniający uwzględnienie wniosku na wskazanych podstawach. W

uzasadnieniu tego wniosku skarżący, posługując się niekiedy terminem „kasacja”,

odwołuje się do dwóch okoliczności, które w jego ocenie uzasadniają przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania.

I CSK 1485/24

5

Pierwszą z okoliczności mających uzasadniać przyjęcie skargi do

rozpoznania skarżący wiąże z występowaniem istotnego zagadnienia prawnego,

które formułuje jako pytanie o możliwość ponoszenia przez profesjonalnego

pełnomocnika procesowego odpowiedzialności odszkodowawczej wobec

przeciwnika procesowego na podstawie art. 415 k.c. za czynności podejmowane w

toku postępowania procesowego. Jak wynika jednak z dalszego wywodu skargi,

zagadnienie to odnosi w istocie do czynności podejmowanych przez pełnomocnika

w postępowaniu egzekucyjnym. Tak przedstawione zagadnienie nie spełnia

przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Zostało ono sformułowane w

oderwaniu od ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku,

które wiążą Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym (art. 3983 § 3 oraz art.

39813 § 2 k.p.c.). Skarżący abstrahuje bowiem od ustalenia, że odpowiedzialność

pozwanego została wywiedziona nie z samego faktu wykonywania zastępstwa

procesowego ani podejmowania czynności w imieniu mocodawcy, lecz z własnego

działania pozwanego ocenionego przez sądy meriti jako bezprawne i zawinione.

Podstawą przypisania odpowiedzialności było ustalenie, że pozwany mając wiedzę

o wcześniejszym zajęciu wierzytelności i prowadzonej już egzekucji, doprowadził

do wszczęcia i kontynuowania kolejnego postępowania egzekucyjnego

dotyczącego tego samego świadczenia, czym wyrządził szkodę powodowi. Tym

samym przedstawione zagadnienie nie odpowiada rzeczywistemu przedmiotowi

rozstrzygnięcia w sprawie. W istocie sprowadza się do pytania, czy profesjonalny

pełnomocnik może ponosić odpowiedzialność za własny zawiniony czyn

wyrządzający szkodę osobie trzeciej. Odpowiedź na tak postawione pytanie wynika

natomiast wprost z art. 415 k.c. oraz utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego

i nie stwarza potrzeby dokonywania pogłębionej wykładni tego przepisu. Zgodnie z

art. 415 k.c., kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej

naprawienia. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalone jest stanowisko, że

odpowiedzialność deliktowa związana jest z naruszeniem obowiązku o charakterze

powszechnym, kreującego ogólne reguły prawidłowego postępowania. Samo

naruszenie obowiązku obligacyjnego nie jest wystarczające dla przypisania

odpowiedzialności deliktowej. Konieczne jest naruszenie obowiązku ciążącego na

każdym uczestniku obrotu prawnego. Jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu

I CSK 1485/24

6

z 24 stycznia 2020 r., II CSK 267/19, naruszenie zobowiązania samo przez się nie

stanowi zachowania bezprawnego w rozumieniu art. 415 k.c., konieczne jest

bowiem naruszenie obowiązku o charakterze powszechnym. Taki właśnie charakter

przypisały zachowaniu pozwanego Sądy obu instancji. Nie zostało zatem

przedstawione zagadnienie prawne mające charakter nowy, nierozstrzygnięty bądź

wymagający zasadniczej wypowiedzi Sądu Najwyższego, lecz kwestia

sprowadzająca się do zastosowania art. 415 k.c. do okoliczności konkretnej

sprawy.

Nie została wykazana również przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

Skarżący wywodzi potrzebę wykładni art. 896 § 1 k.p.c. w związku z art. 444 k.c.,

art. 445 k.c. oraz art. 98 k.p.c., sprowadzającą się do odpowiedzi na pytanie, czy

zajęcie wierzytelności określonej jako wierzytelność z tytułu odszkodowania

obejmuje również wierzytelności z tytułu zadośćuczynienia, renty oraz kosztów

procesu wynikające z tego samego wyroku. Skarżący przedstawia sprawę jako

problem abstrakcyjnej wykładni pojęcia „odszkodowania” oraz relacji pomiędzy

odszkodowaniem, zadośćuczynieniem i rentą. Uzasadnienie wniosku pomija, że

rozstrzygnięcie Sądów obu instancji nie zostało oparte wyłącznie na abstrakcyjnej

wykładni wskazanych pojęć. Sądy meriti dokonały oceny całokształtu materiału

zgromadzonego w postępowaniu egzekucyjnym, treści konkretnych dokumentów

zgromadzonych w tym postępowaniu, w tym treści wniosku wierzycieli, treści

zawiadomienia o zajęciu wierzytelności oraz pozostałych dokumentów

znajdujących się w aktach postępowania egzekucyjnego, i na tej podstawie ustaliły,

że zajęciem objęta została cała wierzytelność wynikająca z wyroku Sądu

Apelacyjnego w Łodzi. Użycie w treści zajęcia określenia „odszkodowanie” zostało

ocenione w kontekście całokształtu tych okoliczności. W rzeczywistości zatem

przedstawione zagadnienie zostało oparte na założeniu odmiennym od tego, które

przyjęto za podstawę zaskarżonego wyroku. Skarżący wychodzi bowiem z

założenia, że zajęcie obejmowało wyłącznie wierzytelność z tytułu odszkodowania

sensu stricto, podczas gdy Sądy obu instancji ustaliły, iż obejmowało ono całą

wierzytelność wynikającą z oznaczonego wyroku. Argumentacja skargi zmierza

więc w istocie do zakwestionowania ustaleń dotyczących zakresu zajęcia oraz

oceny dokumentów zgromadzonych w postępowaniu egzekucyjnym. Nie zostały

I CSK 1485/24

7

również wykazane rozbieżności w orzecznictwie dotyczące wykładni art. 896 § 1

k.p.c. w stanach faktycznych analogicznych do rozpoznawanej sprawy. Powołane

przez skarżącego orzeczenia odnoszą się do odrębności roszczeń o

odszkodowanie i zadośćuczynienie na tle innych zagadnień prawnych, w

szczególności skutków ugody lub zakresu powagi rzeczy osądzonej. Nie dotyczą

natomiast problematyki zakresu zajęcia wierzytelności ustalanego na podstawie

treści konkretnej czynności egzekucyjnej. Dlatego też należy stwierdzić, że

skarżący nie wykazał ani potrzeby wykładni przepisu budzącego poważne

wątpliwości, ani występowania rozbieżności w orzecznictwie wymagających

wypowiedzi Sądu Najwyższego na wskazanej podstawie.

W istocie oba zagadnienia przedstawione przez skarżącego zostały

zbudowane na założeniach sprzecznych z ustaleniami faktycznymi przyjętymi za

podstawę zaskarżonego wyroku. Zarówno w odniesieniu do podstaw

odpowiedzialności pozwanego, jak i zakresu dokonanego zajęcia wierzytelności,

argumentacja uzasadnienia wniosku zmierza do podważenia ustaleń Sądów meriti.

Tymczasem skarga kasacyjna nie może służyć podważaniu ustaleń faktycznych

stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia pod pozorem przedstawiania

istotnego zagadnienia prawnego albo potrzeby wykładni przepisów prawa.

Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania koncentruje się natomiast

w znacznej mierze na wykazywaniu wadliwości zaskarżonego orzeczenia oraz

prezentowaniu własnej oceny okoliczności sprawy. Tymczasem skarga kasacyjna

nie pełni funkcji kolejnego środka odwoławczego służącego ponownemu badaniu

trafności rozstrzygnięcia w indywidualnej sprawie, lecz stanowi nadzwyczajny

środek zaskarżenia o dominującej funkcji publicznoprawnej. Dla wykazania

przesłanek określonych w art. 3989 § 1 k.p.c. nie jest zatem wystarczające samo

przekonanie skarżącego o błędności zaskarżonego wyroku lub polemika z

argumentacją sądów meriti. Z tych względów należało uznać, że nie zachodzą

przesłanki określone w art. 3989 § 1 pkt 1 ani pkt 2 k.p.c.

Sąd Najwyższy nie dostrzegł także nieważności postępowania przed Sądem

drugiej instancji, którą w ramach kognicji określonej przepisem art. 39813 § 1 k.p.c.,

bierze pod uwagę z urzędu.

I CSK 1485/24

8

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej

pozwanego do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego – na stosowany wniosek zawarty w

odpowiedzi na skargę kasacyjną – orzeczono na podstawie art. 108 § 1 k.p.c.,

obciążając nimi na podstawie art. 98 § 1 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.

pozwanego, która przegrał sprawę w postępowaniu kasacyjnym.

(A.G.)

[a.ł]