Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi banku w sprawie kredytu indeksowanego do franka

I CSK 1499/25

2

Wyrokiem z 4 kwietnia 2023 r., II C 1156/21, Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił

w całości powództwo kredytobiorców o ustalenie nieważności umowy kredytu

i zasądzenie od pozwanego banku po 98 035,36 zł tytułem zwrotu spłat, zasądził od

banku na rzecz kredytobiorców po 1370,61 zł z odsetkami od 5 marca 2021 r. tytułem

zwrotu nadpłaty i oddalił powództwo ewentualne w pozostałej części.

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Łodzi, na skutek

apelacji kredytobiorców, zmienił wyrok Sądu Okręgowego w ten sposób, że ustalił

nieistnienie między stronami stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu,

zasądził od banku na rzecz kredytobiorców po 98 035,36 zł z odsetkami od 5 marca

2021 r., a apelację banku oddalił.

Sąd drugiej instancji ustalił, że 30 października 2007 r. powodowie zawarli

z pozwanym bankiem umowę kredytu w wysokości 94 391,48 franków szwajcarskich

(CHF) z terminem spłaty do 1 października 2027 r. Kredytobiorcy zobowiązali się do

spłaty kredytu wraz z odsetkami w terminach określonych w umowie w złotych

polskich. W umowie wskazano, że zmiana kursu waluty wpływa na wysokość salda

kredytu oraz raty kapitałowo-odsetkowej.

Zgodnie z zapisami regulaminu kredyty w walutach wymienialnych były

wypłacane w złotych, przy zastosowaniu kursu kupna waluty obowiązującego

w banku w chwili wypłaty. Podlegały spłacie w złotych, przy zastosowaniu kursu

sprzedaży waluty obowiązującego w banku w chwili spłaty. Odsetki, prowizje oraz

inne opłaty wymienione w regulaminie były naliczane w walucie kredytu i podlegały

spłacie w złotych, przy zastosowaniu kursu sprzedaży waluty obowiązującego w

banku w chwili spłaty. W przypadku kredytu w walucie wymienialnej w celu ustalenia

całkowitego kosztu i łącznej kwoty kosztów kredytu stosowano kurs sprzedaży waluty

kredytu, obowiązujący w banku w chwili ustalania kosztu. Umowa i regulamin nie

określały sposobu, w jaki bank ustalał powyższe kursy przeliczeniowe franka

szwajcarskiego. Kredytobiorcy w wykonaniu zobowiązań wynikających z umowy

kredytu wpłacili na rzecz banku tytułem spłaty rat kapitałowo-odsetkowych

196 070,73 zł jako równowartość 52 043,16 CHF.

Sąd drugiej instancji uznał, że sporne postanowienia umowy, dotyczące

waloryzacji świadczeń, nie zostały indywidualnie uzgodnione, co wynika z samego

sposobu zawarcia spornej umowy - opartej o treść stosowanego przez bank wzorca

umowy oraz regulaminu precyzującego ofertę banku w badanym okresie, a także

I CSK 1499/25

3

warunki ubiegania się o kredyt, w tym odnoszące się do wniosku o jego udzielenie.

Tryb zawierania umowy polegający na przyjęciu przez konsumenta jednej z ofert

przedsiębiorcy w zasadzie wyklucza możliwość indywidualnego wpływania przez

konsumenta na treść powstałego stosunku prawnego, poza ustaleniem kwoty

kredytu, ewentualnie wysokości marży banku wpływającej na ostateczne

oprocentowanie, czy pobranej prowizji. Wybór przez kredytobiorcę jednego z kilku

produktów oferowanych przez bank, nie oznacza, że treść umowy była indywidualnie

negocjowana.

Sąd Apelacyjny uznał za niedozwolone w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c.

postanowienia umowy określające zasady przeliczenia udzielonego kredytu

i spłacanych rat na CHF, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty

obcej. Przy tym postanowienia te wprawdzie określają główne świadczenia stron,

lecz nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, ponieważ umowa nie

zawierała mechanizmu kształtowania kursu franka szwajcarskiego przez bank.

Umowne klauzule indeksacyjne, obciążające konsumenta nieograniczonym

ryzykiem zmiany kursu waluty indeksacji kredytu są sprzeczne z dobrymi obyczajami

i w sposób rażący naruszają interes kredytobiorców, jako konsumentów.

Konsekwencją uznania umowy będącej źródłem zobowiązania za nieważną jest

zastosowanie art. 410 § 1 i 2 w zw. z art. 405 k.c. i przyjęcie, że świadczenia

spełnione w ramach wykonania tej umowy są świadczeniami nienależnymi, które

podlegają zwrotowi przy zastosowaniu przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.

Pozwany bank zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skarga kasacyjną i wniósł

o jej przyjęcie do rozpoznania ze względu na występowanie w sprawie istotnych

zagadnień prawnych:

1) czy w wypadku, gdy umowa kredytu denominowanego do waluty obcej

zawarta przez bank (przedsiębiorcę) z konsumentem wykracza rażąco poza zasady

współżycia społecznego, ponieważ kredytodawca zastrzegł sobie prawo do

jednostronnego określenia kursu woluty, która została określona jako właściwa dla

oznaczenia wysokości rat obciążających kredytodawcę, przy czym ww. wykroczenie

poza granice swobody umów wynika z zamieszczenia w umowie postanowień, które

spełniają kryteria uznania ich za niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu

art. 3851 §1 k.c. i może być potencjalnie konwalidowane poprzez „wyeliminowanie"

tych postanowień z umowy, zasadne jest:

I CSK 1499/25

4

a) bezpośrednie zastosowanie art. 58 § 2 k.c. i ustalenie, że przedmiotowa

czynność prawna jest nieważna ze skutkiem ex tunc z powodu jej sprzeczności z

normą zawartą w art. 3531 k.c.

b) przyjęcie, że art. 3851 §1 k.c. przewiduje skutek inny niż nieważność

czynności prawnej, a zatem sąd powinien w pierwszej kolejności - tj. dążąc do

utrzymania stosunku prawnego pomiędzy stronami - ustalić niezwiązanie

konsumenta tymi postanowieniami ha podstawie art. 3851 §1 k.c., a ustalenie

nieważności czynności prawnej w całości (zakończenie stanu bezskuteczności

zawieszonej) jest możliwe dopiero w wypadku uznania, że po „wyeliminowaniu” ww.

klauzul abuzywnych umowa nie mogłaby nadal obowiązywać i powstałej w ten

sposób luki nie da się uzupełnić, a ustalenie nieważności umowy nie rodzi

szczególnie niekorzystnych konsekwencji wobec konsumenta, który złożył uprzednio

wyraźne oświadczenie, potwierdzające otrzymanie wyczerpującej informacji o

skutkach upadku umowy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kurs walut obcych, ogłaszany przez bank na podstawie art. 111 ust. 1 pkt 4

pr.bank., wiąże klientów banku przy dokonywaniu z bankiem czynności prawnych w

okresie od ogłoszenia kursu do ogłoszenia nowego kursu. Istotne jest tu jednak to,

iż nie można umową związać konsumenta kursami, które dopiero zostaną ogłoszone,

a orzecznictwo jednolicie uznaje takie związanie przyszłym kursem za niedozwolone.

Sąd Apelacyjny zbędnie jako argument za niedozwolonym charakterem klauzuli

kursowej powołał nienależyte pouczenie kredytobiorcy o skali ryzyka kursowego,

lecz był to argument powołany w drugiej kolejności. Sąd przede wszystkim wywiódł

abuzywność z możliwości jednostronnego kształtowania wysokości zobowiązania

kredytobiorcy przez bank.

Skoro klauzula kursowa zawarta w umowie kredytu indeksowanego nie wiąże,

to do umowy tej stosuje się uchwała pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia

2024 r., III CZP 25/22, która do rangi zasady prawnej podniosła tezy:

1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;

I CSK 1499/25

5

2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także

w pozostałym zakresie.

Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają

uznanie umowy stron za ważną w jakimkolwiek zakresie i czynią bezprzedmiotową

ocenę zasadności zarzutów skargi zmierzających do podważenia tezy o nieważności

umowy kredytu w całości. Sąd Najwyższy zobowiązany jest do uznania tezy

zaskarżonego wyroku o nieważności umowy za odpowiadającą prawu, gdyż do

nieważności umowy kredytu indeksowanego w świetle uchwały z 25 kwietnia 2024 r.

wystarcza abuzywność klauzuli przeliczeniowej.

Należy przy tym zaznaczyć, że na podstawie art. 3852 k.c. dla stosowania art.

3851 k.c. istotna jest chwila zawarcia umowy (uchwały w składzie 7 sędziów SN z 20

czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2, z 7 maja 2021 r., III CZP

6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56), a nie ewentualne, późniejsze zmiany nieważnej

umowy lub stanu prawnego (jak wejście w życie art. 69 ust. 3 pr.bank.), chyba że

przepisy przejściowe stanowiłyby o sanowaniu nieważnych umów.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Na podstawie art. 98 § 1 i 99 k.p.c. powodom przysługuje od skarżącego zwrot

kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki

minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

(G.G.)

[SOP]