Sąd Najwyższy nie przyjął skargi kasacyjnej właścicielki lokalu w sporze o uchwały wspólnoty

W skardze kasacyjnej wywiedzionej od wyroku

Sądu Apelacyjnego

w Lublinie z 29 września 2023 r. powódka wniosła

o przyjęcie skargi

do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 1, 3 i 4 k.p.c.

Wskazała, że w sprawie występują następujące istotne zagadnienia prawne:

1) Czy zaliczki na utrzymanie nieruchomości wspólnej mogą być ustalane

w oparciu o inną podstawę niż wskazana w art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 24 czerwca

1994 r. o własności lokali (dalej: „u.w.l.”);

I CSK 1520/25

2

2) Czy roczne sprawozdanie we wspólnotach mieszkaniowych powinno być

sporządzane według ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (dalej:

„u.o.r.”)

Skarżąca podniosła także, że w sprawie zachodzi nieważność

postępowania, ponieważ została pozbawiona możliwości obrony swych praw

(art. 379 pkt 5 k.p.c.). Stosownie do art. 1481 § 3 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym

przed dniem 1 lipca 2023 r., a zatem w czasie postępowania przed Sądem

pierwszej instancji oraz złożenia apelacji od wyroku tego Sądu, rozpoznanie sprawy

na posiedzeniu niejawnym było niedopuszczalne, jeżeli strona w pierwszym piśmie

procesowym złożyła wniosek o przeprowadzenie rozprawy, chyba że pozwany

uznał powództwo. Sąd drugiej instancji nie zauważył, że powódka w pozwie

zawarła wniosek o przeprowadzenie rozprawy także pod jej nieobecność. Użycie

w tym wypadku słowa „także” nie pozostawia wątpliwości, że domagała się

rozpoznania sprawy na rozprawie. Wniosek o przeprowadzenie rozprawy podczas

nieobecności powódki zawierał w sobie również wniosek o przeprowadzenie

rozprawy w rozumieniu art. 1481 § 3 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym w czasie

postępowania w pierwszej instancji oraz złożenia apelacji. Literalne brzmienie

wskazanego przepisu oraz argumenty a rubrica (przepis ulokowany w Dziale 1

„Przepisy ogólne o postępowaniach sądowych”) dają wynik interpretacyjny, zgodnie

z którym wskazany przepis znajduje zastosowanie również w postępowaniu przed

sądem drugiej instancji. Mimo wniesienia w pozwie o przeprowadzenie rozprawy,

taki wniosek staje się wiążący również dla sądu drugiej instancji. Wydanie wyroku

przez sąd drugiej instancji z naruszeniem przepisu art. 1481 § 3 k.p.c. skutkuje

pozbawieniem strony możliwości obrony praw, a w konsekwencji powoduje

nieważność postępowania w rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c.

Zdaniem powódki oczywista zasadność skargi kasacyjnej wynika z faktu,

że Sąd drugiej instancji przy orzekaniu pominął zebrany w sprawie materiał

dowodowy (art. 382 i art. 378 § 1 k.p.c.).

Oczywistość skargi wyraża się w przyjęciu przez Sąd drugiej instancji, że

członkom pozwanej Wspólnoty Mieszkaniowej na zebraniu rocznym w dniu

22 stycznia 2020 r. przedłożono sprawozdanie składające się z Zestawienia

I CSK 1520/25

3

przychodów i kosztów za 2019 r., opisowego Sprawozdania z działalności Zarządu

za 2019 r. oraz Planu gospodarczego, które mogli poddać analizie i wyczytać

z niego poszczególne wydatki, podczas gdy:

- z pominiętego w niniejszej sprawie materiału ewidentnie wynika, że

Zestawienie przychodów i kosztów za 2019 r. nie zostało podpisane i pojawiło się

dopiero w niniejszej sprawie, nie zostało doręczone właścicielom lokali na zebranie

w dniu 22 stycznia 2020 r., a przesłuchiwani w niniejszej sprawie bliżej określeni

w skardze świadkowie nie potrafili tego wyjaśnić,

- opisowe Sprawozdanie z działalności zarządu za 2019 r. nie zostało

doręczone właścicielom lokali, ale tylko odczytane na zebraniu w dniu 22 stycznia

2020 r., a przesłuchiwany w niniejszej sprawie za pozwaną Wspólnotę członek

Zarządu nie potrafił odpowiedzieć na pytanie przewodniczącego składu

orzekającego Sądu pierwszej instancji, czy na podstawie tego odczytanego jedynie

Sprawozdania przeciętny właściciel lokalu był w stanie zapoznać się

z poszczególnymi jednostkowymi wydatkami i ich przeznaczeniem,

- tak zbudowane dopiero w niniejszej sprawie sprawozdanie roczne

pozwanej Wspólnoty Mieszkaniowej za 2019 r. było niepełne, albowiem

nie przedstawiało zobowiązań Wspólnoty, które musiały istnieć chociażby z uwagi

na konieczność pokrywania przez Wspólnotę kosztów niezasadnie wszczynanych

postępowań sądowych,

- tak przedstawione dopiero w niniejszej sprawie sprawozdanie roczne

Wspólnoty Mieszkaniowej za 2019 r. było także sprzeczne z uchwytnymi

informacjami przekazanymi właścicielom lokali ustnie na zebraniu w dniu

22 stycznia 2020 r., albowiem zawierało wskazanie wypłaconego, bliżej określonej

w skardze osobie, wynagrodzenia na poziomie odbiegającym od ustalonego

w niniejszej sprawie przez Sądy obu instancji oraz informacji podawanych

na zebraniu rocznym w dniu 22 stycznia 2020 r. przez księgową,

- sprawozdanie to nie zawierało rozliczenia na podstawie art. 12 ust. 2 u.w.l.

zaliczek wpłaconych przez właścicieli lokali w 2019 r. i ustalonych na innej

podstawie niż wskazana w art. 12 ust. 2 u.w.l., bo od powierzchni lokali

mieszkalnych bez uwzględniania powierzchni pomieszczeń przynależnych.

I CSK 1520/25

4

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Mając powyższe na względzie podkreślić należy, że cel wymagania

przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez

prawidłowe powołanie i wyczerpujące uzasadnienie istnienia przesłanek

o charakterze publicznoprawnym, które - zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. - będą mogły

stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej

do rozpoznania.

Oceniając ujęcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

podnieść należy, że zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie Sądu Najwyższego

wyjaśniono już, że jeżeli jako okoliczność uzasadniającą przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3984 § 2 w zw. art. 3989 § 1 k.p.c.) wskazuje się istotne

zagadnienie prawne, a więc zagadnienie poważne, wymagające pogłębionej

analizy prawnej i wcześniej nierozstrzygane, to skarga taka nie może być

jednocześnie oczywiście uzasadniona, a więc uzasadniona prima facie, bez

podejmowania jakichkolwiek szczegółowych analiz i dociekań. To samo dotyczy

zbiegu przesłanek w postaci oczywistej zasadności skargi oraz potrzeby wykładni

przepisów prawa (zob. orzeczenia SN: z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 577/17, i z 17

lipca 2019 r., III CSK 148/19).

W konsekwencji konstrukcja wniosku skarżącej o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania nie może być uznana za prawidłową.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu nieważności postępowania,

stwierdzić należy, że art. 374 k.p.c., jest przepisem szczególnym w stosunku

do art. 1481 § 3 k.p.c. Złożenie w pozwie wniosku o przeprowadzenie rozprawy

także pod nieobecność powoda nie obejmuje postępowania apelacyjnego. Skoro

zatem powódka nie złożyła stosownego wniosku o przeprowadzenie rozprawy

w złożonej apelacji, to rozpoznanie sprawy przez sąd drugiej instancji

I CSK 1520/25

5

na posiedzeniu niejawnym samo w sobie nie prowadziło do nieważności

postępowania.

Za istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. uznaje

się zagadnienie dotychczas nierozstrzygnięte w orzecznictwie, a zatem takie, które

cechuje się przymiotem nowości i którego wyjaśnienie może sprzyjać rozwojowi

prawa (zob. np. postanowienia SN: z 21 stycznia 2022 r., I CSK 1285/22;

z 24 kwietnia 2023 r., I CSK 4950/22; z 20 grudnia 2023 r., I CSK 4003/23).

Powołanie się na przyczynę kasacyjną wymienioną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

wymaga sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on znaczenie

dla rozwoju prawa lub precedensowy charakter. Zagadnienie prawne powinno

przy tym zostać oparte na konkretnych, powołanych we wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania przepisach prawa, które jednocześnie pozostają

w związku z podstawami wniesionego środka prawnego. Zagadnienie takie musi

zostać ujęte w sposób abstrakcyjny - tak, aby jego rozstrzygnięcie mogło uzyskać

ogólniejsze znaczenie, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą.

Konieczne jest także powołanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen

przedstawionego problemu i zaprezentowanie możliwych kierunków

interpretacyjnych (zob. np. postanowienia SN: z 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07;

z 10 kwietnia 2014 r., IV CSK 623/13; z 16 grudnia 2021 r., V CSK 289/21;

z 23 grudnia 2022 r., I CSK 3245/22; z 14 czerwca 2023 r., I CSK 1253/23;

z 4 września 2023 r., I CSK 1862/23; z 31 stycznia 2024 r., I CSK 2718/23).

Analiza przedstawionych przez skarżącą problemów nie pozwala

na przyjęcie, że podnoszone kwestie stanowią istotne zagadnienia prawne

w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

Co do pierwszego zagadnienia zauważyć trzeba, że powódka nie wykazała,

że ma ono wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Nie wykazała bowiem, że określenie

wysokości zaliczek w stosunku do powierzchni użytkowej poszczególnych lokali

dałoby wynik nieodpowiadający wysokości udziału właściciela lokalu

we współwłasności nieruchomości wspólnej.

Co do drugiego zagadnienia podnieść należy, że w orzecznictwie Sądu

Najwyższego dominuje stanowisko, że do wspólnot mieszkaniowych jako jednostek

I CSK 1520/25

6

organizacyjnych niemających osobowości prawnej, którym przyznano zdolność

prawną (art. 331 § 1 k.c. w zw. z art. 6 zd. 2 u.w.l.), stosuje się przepisy ustawy

o rachunkowości, jednak w bardzo ograniczonym zakresie, uwzględniającym

specyfikę prowadzonej przez nie działalności. Wspólnota nie ma zatem obowiązku

sporządzania rocznego sprawozdania finansowego zgodnie z przepisami ustawy

o rachunkowości, nie ulega jednak wątpliwości, że musi ono spełniać podstawowe

kryteria stosowane przy ocenie dokumentów o podobnym charakterze, koniecznych

do uznania go za poprawne merytorycznie. Powinno zatem zawierać podstawowe

informacje o jej sytuacji finansowej przygotowane w oparciu o ograniczoną

ewidencję pozaksięgową kosztów zarządu nieruchomością wspólną oraz zaliczek

uiszczanych na pokrycie tych kosztów, a także rozliczeń z innych tytułów na rzecz

nieruchomości wspólnej np. pożytków (art. 29 ust. 1 u.w.l.). Przy jego sporządzaniu

należy stosować zasadę ciągłości bilansowej, skoro ma ona na celu zapewnienie

minimalnego standardu rachunkowego służącego przejrzystości finansów

wspólnoty (art. 5 ust. 1 u.o.r.).

Przepisy ustawy o własności lokali nie określają formy, w jakiej ma nastąpić

złożenie przez zarząd sprawozdania. Dopuszczalne jest zatem przyjęcie, że przy

składaniu sprawozdań zarządu wspólnoty mieszkaniowej za rok gospodarczy nie

obowiązuje formalizm charakterystyczny dla tego rodzaju dokumentów

opracowywanych przez większe podmioty gospodarcze, nie ma zatem przeszkód,

aby sprawozdanie takie zostało przedstawione na zabraniu ustnie przez jednego

z członków zarządu czy nawet osobę przez zarząd upoważnioną - istotne jest tylko,

aby zarząd wyraził w każdy dostępny sposób wolę uznania sporządzonego

dokumentu za własny (zob. wyrok SN z 13 listopada 2024 r., II CSKP 2147/22,

i cytowane tam orzecznictwo).

Powołanie się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1

pkt 4 k.p.c.) stawia skarżącemu szczególnie wysokie wymagania. Zgodnie

z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, podzielanym przez doktrynę,

oczywista zasadność skargi oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy

wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka będzie

miała miejsce tylko wtedy, gdy bez wątpienia wystąpiły zarzucane uchybienia, jest

pewne, że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia albo podniesione

I CSK 1520/25

7

we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania argumenty oczywiście

uzasadniają zasadność wniesionego środka prawnego. Oczywiste jest przy tym

tylko to, co można dostrzec od razu - bez potrzeby głębszej analizy

czy przeprowadzenia wnikliwych badań lub dociekań. Innymi słowy, podnoszone

uchybienia muszą mieć kwalifikowany charakter i być dostrzegalne na pierwszy rzut

oka - już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (zob. m.in. postanowienia SN:

z 27 kwietnia 2006 r., I CZ 15/06; z 7 maja 2010 r., V CSK 459/09; z 15 czerwca

2018 r., III CSK 38/18; z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19, z 28 stycznia 2022 r.,

I CSK 584/22; z 7 czerwca 2023 r., I CSK 742/23; z 20 października 2023 r., I CSK

1673/23).

Podkreślenia wymaga, że przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. obejmuje

jedynie uchybienia przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym

sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym, które

polegają w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu

oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną

w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie

obowiązywał względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu

w ustalonym stanie faktycznym.

Należy też wskazać, że zgodnie z powszechnie aprobowanym

w orzecznictwie i nauce prawa stanowiskiem, o przyjęciu skargi kasacyjnej

do rozpoznania w związku z wystąpieniem przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1

pkt 4 k.p.c. nie decyduje per se nawet oczywiste naruszenie konkretnego przepisu,

lecz jego skutek polegający na wydaniu oczywiście nieprawidłowego orzeczenia,

które nie może się ostać (zob. np. postanowienie SN z 1 grudnia 2023 r., I CSK

5300/22 i przywołane tam orzecznictwo).

Nie budzi również wątpliwości, że okoliczności uzasadniające przyjęcie

skargi do rozpoznania skarżący winien wykazać we wniosku bez odwoływania się

do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, które nie podlegają badaniu na etapie

tak zwanego „przedsądu” (zob. m.in. postanowienia SN: z 28 stycznia 2022 r.,

I CSK 947/22; z 13 lipca 2023 r., I CSK 2570/22, i z 10 sierpnia 2023 r., I CSK

5584/22).

I CSK 1520/25

8

Skarżąca nie przedstawiła przekonujących od razu, widocznych prima facie,

twierdzeń wykazujących racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce

i zaskarżeniu.

Uzasadnienie przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. sprowadza się

w zasadzie do przedstawienie własnej wersji stanu faktycznego i oceny dowodów.

W konsekwencji, przedstawione uzasadnienie stanowi w istocie polemikę

z ustaleniami faktycznymi i oceną prawną Sądu drugiej instancji oraz próbę

zaangażowania Sądu Najwyższego do kolejnej weryfikacji zaskarżonego

orzeczenia na wzór kontroli instancyjnej, co nie jest jednak celem postępowania

kasacyjnego i nie może skutecznie uzasadniać wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania ze względu na przesłankę przedsądu przewidzianą

w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (zob. postanowienie SN z 25 marca 2026 r., I CSK

277/25).

Przypomnieć także należy, że zarzuty skargi kasacyjnej nie mogą zmierzać

do choćby pośredniego kwestionowania oceny materiału dowodowego ani opierać

się na własnej wersji stanu faktycznego. Z tego punktu widzenia każdy zarzut

skargi kasacyjnej, który ma na celu polemikę z ustaleniami faktycznymi lub oceną

dowodów przez sąd drugiej instancji, chociażby pod pozorem kwestionowania

wykładni lub niewłaściwego zastosowania określonych przepisów prawa

materialnego, jest a limine niedopuszczalny ze względu na sprzeczność z art. 3983

§ 3 k.p.c. (zob. wyrok SN z 3 kwietnia 2019 r., II CSK 95/18).

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji.

Maciej Kowalski

(a.z.)

[a.ł]