Sąd Najwyższy nie przyjął skargi miasta w sporze o opłatę za użytkowanie wieczyste

Wyrokiem z 26 czerwca 2024 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie, po

rozpoznaniu sprawy w następstwie apelacji pozwanego, zmienił wyrok Sądu

Okręgowego w Warszawie z 2 grudnia 2022 r. w punkcie trzecim w ten sposób, że

kosztami postępowania obciążył powoda, wyliczenie tych kosztów pozostawiając

referendarzowi sądowemu (punkt 1); oddalił apelację pozwanego w pozostałym

zakresie (punkt 2) oraz orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego (punkt 3).

W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do

rozpoznania, pozwany wskazał przyczynę kasacyjną określoną w art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I CSK 1533/25

2

Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady

od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących

dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują

pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1

k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy

w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga

kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie

przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości,

wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w

interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i

stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z

uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., jeżeli zachodzi

niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności głębszej analizy,

sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi różnej wykładni

(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16,

niepubl.) i w wyniku takiego naruszenia prawa zapadło w drugiej instancji

orzeczenie oczywiście wadliwe. O przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie

decyduje samo oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub

procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której

naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob.

np. postanowienia Sądu Najwyższego z 15 października 2015 r., III CSK 198/15,

niepubl.; z 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15, niepubl.; z 2 czerwca 2016 r.,

III CSK 113/16, niepubl.; z 27 października 2016 r., III CSK 217/16, niepubl.;

z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.; z 7 marca 2018 r., I CSK 664/17,

niepubl.; z 18 kwietnia 2018 r., II CSK 726/17, niepubl.; z 5 października 2018 r.,

V CSK 168/18, niepubl.).

I CSK 1533/25

3

Skarżący nie wykazał, by zaskarżony wyrok był dotknięty tego rodzaju

nieprawidłowościami. Uzasadniając powołaną przyczynę kasacyjną, argumentował,

że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona wobec uznania przez Sąd

Apelacyjny, iż przesłanki rozstrzygnięcia zawarte w uzasadnieniu wyroku

ustalającego wysokość należnej opłaty rocznej z tytułu prawa użytkowania

wieczystego nieruchomości, mają moc wiążącą na równi z treścią sentencji wyroku

i mogą stanowić podstawę do modyfikacji treści tej sentencji przez inne sądy w

ewentualnej sprawie o zasądzenie, dla której przedmiotowe orzeczenie ustalające

stanowi prejudykat. Stanowisko takie pozostaje w oczywistej sprzeczności z

ugruntowanym już poglądem doktryny i judykatury, zgodnie z którym wynikający z

prawomocnego orzeczenia stan związania ograniczony jest tylko do rozstrzygnięcia

zawartego w jego sentencji i nie obejmuje jego motywów, naruszenie zaś art. 365 §

1 w związku z art. 366 k.p.c. jest niewątpliwe i widoczne prima facie i jako takie

świadczy o oczywistej zasadności niniejszej skargi kasacyjnej.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że w toku sądowego

postępowania aktualizacyjnego, uregulowanego w art. 80 u.g.n., dopuszczalne jest

rozstrzyganie również innych kwestii niż ustalenie, iż aktualizacja opłaty była

nieuzasadniona lub że była uzasadniona w innej wysokości. Możliwe jest objęcie

przedmiotem tego postępowania - poza samą zasadnością zmiany opłaty rocznej,

jej wysokości lub zastosowanej stawki procentowej - także np. okresu

obowiązywania nowej stawki lub opłaty, zaliczenia wartości nakładów,

przewidzianego w art. 77 ust. 4 i 6 u.g.n., a ponadto sąd powinien określić w

orzeczeniu kształtującym obowiązek użytkownika wieczystego z tytułu opłaty

rocznej wysokość jego świadczeń w poszczególnych okresach z uwzględnieniem

regulacji zawartej w art. 77 ust. 2a u.g.n. (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 21 maja

2014 r., II CSK 451/13, niepubl.).

Wskazano również, że prawomocne rozstrzygnięcie sprawy o ustalenie

wysokości opłaty za użytkowanie wieczyste nieruchomości wiąże w zakresie, w

jakim sąd ustalił zaktualizowaną opłatę roczną w określonej wysokości z

uwzględnieniem 80% bonifikaty. Aktualizacja opłaty rocznej bowiem ma charakter

prawnokształtujący (konstytutywny), sąd nie ogranicza się do oceny skuteczności

czy bezskuteczności wypowiedzenia stawki opłaty, ale tę stawkę ustala w sposób

I CSK 1533/25

4

wiążący dla stron stosunku umownego, a skutki tego orzeczenia oddziaływają na

przyszłość, kształtując wysokość opłaty z tytułu użytkowania wieczystego, zaś

rozszerzona prawomocność materialna takiego rozstrzygnięcia obejmuje

następców prawnych stron, w tym również pod tytułem szczególnym (zob. wyrok

Sądu Najwyższego z 15 maja 2019 r., II CSK 145/18, niepubl.)

W niniejszej sprawie Sąd Apelacyjny wskazał, że kwestionowana przez

skarżącego wzmianka dotyczy zasad uiszczania zaktualizowanej opłaty, a więc

reguluje wykonanie zobowiązania z tytułu zaktualizowanej opłaty za użytkowanie

wieczyste. Natomiast opłata roczna została określona bez uwzględnienia bonifikaty.

Z treści zastrzeżenia zawartego w zaskarżonym wyroku wynika, że uprawnienie

powódki do bonifikaty aktualizuje się dopiero na etapie płatności opłaty rocznej

i wówczas podlega uwzględnieniu. Sąd Apelacyjny zasadnie zwrócił uwagę na

rozdzielenie w zaskarżonym orzeczeniu ustalenia opłaty oraz sposobu jej zapłaty

(zob. wyrok Sądu Najwyższego 31 stycznia 2013 r., II CSK 223/12, niepubl., w

którym zwrócono uwagę, że żądanie o zaliczenie wartości nakładów nie odnosi się

do aktualizacji opłaty rocznej, lecz do sposobu jej zapłaty). Opłata nie została

w niniejszej sprawie ustalona w określonej wysokości z uwzględnieniem

przysługującej powodowi bonifikaty.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że przepis art. 365 § 1

k.p.c. nie ma zastosowania wówczas, gdy już po wydaniu prawomocnego wyroku

nastąpiła zmiana okoliczności, która pozwala na odmienną ocenę prawną pomiędzy

tymi samymi stronami kwestii rozstrzygniętej w prawomocnym wyroku. Muszą to

być tego rodzaju fakty, które uzasadniają wniosek, że to samo żądanie pomiędzy

tymi samymi stronami oparte jest na nowej podstawie faktycznej. Związanie

prawomocnym wyrokiem bowiem odnosi się tylko do stanu rzeczy istniejącego w

chwili zamknięcia rozprawy, po którym nastąpiło jego wydanie (zob. np.

postanowienie Sądu Najwyższego z 15 lutego 2017 r., II CSK 532/16, niepubl.;

wyroki Sądu Najwyższego z 27 kwietnia 2017 r., IV CSK 388/16, niepubl.,

z 4 listopada 2016 r., I CSK 736/15, niepubl. i z 3 czerwca 2015 r., V CSK 556/14,

niepubl.). Wyrok wydany w zakończonym postępowaniu nie pozwala zatem sądowi

w kolejnym procesie toczącym się między stronami na zmianę, uchylenie lub inne

uregulowanie tego stosunku prawnego, który powstał jako wynik rozstrzygnięcia w

I CSK 1533/25

5

następstwie przekształcenia pierwotnego stosunku prawnoprocesowego, chyba że

istnieje ku temu podstawa prawna, na ogół związana ze zmianą okoliczności

faktycznych sprawy (causa superveniens) (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 26

czerwca 2014 r., III CSK 192/13, niepubl.).

Naruszenie przepisów prawa procesowego może stanowić skuteczną

podstawę kasacyjną tylko wówczas, gdy potwierdzony zostanie ich istotny wpływ

na rozstrzygnięcie sprawy. Skarżący powinien zatem wykazać, że zarzucane

uchybienia bezpośrednio lub pośrednio miały lub mogły mieć wpływ na

rozstrzygnięcie sprawy oraz były tego rodzaju lub wystąpiły w takim natężeniu, że

ukształtowały lub mogły ukształtować treść zaskarżonego orzeczenia (zob. np.

wyrok Sądu Najwyższego z 27 sierpnia 2021 r., II CSKP 123/21, niepubl.).

Zawarte we wniosku argumenty jedynie w zakresie, w jakim skarżący

powoływał się na skutki wydanego w sprawie rozstrzygnięcia związane z jego mocą

wiążącą w ewentualnej sprawie o zapłatę ustalonej w tym wyroku opłaty rocznej,

dochodzonej przeciwko następcy prawnemu powoda pod tytułem szczególnym,

może być traktowane jako uzasadnienie ewentualnego wpływu zarzucanego

rozstrzygnięcia na wynik sprawy. W świetle przytoczonych wyżej wypowiedzi Sądu

Najwyższego nie są one jednak wystarczające do stwierdzenia oczywistej

zasadności skargi kasacyjnej w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., orzekł Sąd Najwyższy,

jak w sentencji.

Roman Trzaskowski

(K.L.)

I CSK 1533/25

6

[SOP]