SN odmówił przyjęcia skargi syndyka masy upadłości G. i zasądził koszty od masy

1. Wyrokiem z 14 maja 2024 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił apelację

pozwanego syndyka masy upadłości G. spółki akcyjnej w W. od wyroku Sądu

Okręgowego w Warszawie z 30 września 2021 r., w sprawie z powództwa J.F. i

I CSK 1583/25

2

Ł.F. o ustalenie, ewentualnie o zapłatę, oraz orzekł o kosztach postępowania

apelacyjnego.

2. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiodła strona

pozwana, wskazując na naruszenie art. 180 § 1 pkt 5 lit. b w zw. z art. 174 § 1 pkt 4

k.p.c. w zw. z art. 144 i 145 w zw. z art. 263 i 236 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. –

Prawo upadłościowe (dalej: „pr.up.) oraz art. 179 § 3 zd. 1 i art. 391 § 1 k.p.c.; art.

177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 i art. 145 w zw. z art. 263 i 96 pr.up. oraz

art. 179 § 3 zd. 1 i art. 174 § 2 zd. 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.; art. 316 § 1 w zw. z

art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 144, 145 i 263 pr.up.; art. 189 w zw. z art. 391 § 1

k.p.c.; art. 3851 § 1 w zw. z art. 3851 § 3 k.c.; art. 3852 k.c.; art. 3851 § 2 w zw. z art.

3851 § 1 k.c. i art. 58 § 3 k.c.; art. 56 k.c. w zw. z art. 69 ust. 2 pkt 4a i ust. 3 ustawy

z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (dalej: „pr.bank.”); art. 58 § 1 w zw. z

art. 69 ust. 1 i 2 pr.bank.

3. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując

się na występowanie w sprawie przesłanek określonych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2

k.p.c.

Podał, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne i potrzeba

wyjaśnienia, czy postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy o ustalenie

nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu waloryzowanego (indeksowanego

albo denominowanego) do waluty obcej, wytoczone przeciwko upadłemu bankowi

(kredytodawcy), jest sprawą o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy

upadłości w rozumieniu art. 145 ust. 1 pr.up. i tym samym podlega zawieszeniu na

podstawie art. 174 § 1 pkt 4 lub art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 i w

zw. z art. 145 ust. 1 pr.up. do czasu rozpoznania zgłoszenia wierzytelności na liście

wierzytelności lub, odpowiednio, odmowy uwzględnienia wierzytelności na liście

i wyczerpania trybu określonego ustawą.

W ocenie skarżącego w sprawie zachodzi również potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, tj. art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1

i w zw. z art. 145 ust. 1 pr.up. oraz art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1

w zw. z art. 145 ust. 1 pr.up.

I CSK 1583/25

3

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4. Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu

postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na

ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości

orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także usunięcie z obrotu prawnego

orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście

wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń

umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji

skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona

w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi

kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony

wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie

służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej

jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest

usprawiedliwione.

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest

sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

w nawiązaniu do tych przesłanek (art. 3984 § 2 k.p.c.), gdyż tylko wówczas może

być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie

Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania wynika z oceny czy okoliczności powołane przez skarżącego

odpowiadają tym, o których mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.

Dla spełnienia wymagania z art. 3984 § 2 k.p.c. konieczne jest zawarcie

w skardze kasacyjnej odrębnego wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania,

zawierającego profesjonalny wywód prawny nawiązujący do wskazanych w art.

3989 § 1 k.p.c. przesłanek przedsądu ze wskazaniem, które z nich występują w

sprawie i z uzasadnieniem stanowiska skarżącego (postanowienie SN z 26 kwietnia

I CSK 1583/25

4

2006 r., II CZ 28/06). Ze względu na odmienny cel instytucji przedsądu i jej odrębne

oraz kwalifikowane przesłanki, wskazanie i uzasadnienie okoliczności decydujących

o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie może

polegać na odwołaniu się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia.

W prawidłowo sporządzonej skardze kasacyjnej oba powyższe elementy muszą

pojawić się oddzielnie i autonomicznie. Sąd Najwyższy nie jest bowiem trzecią

instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę kasacyjną, będącą

szczególnym środkiem zaskarżenia, wnoszonym i rozpoznawanym nie tylko

w interesie skarżącego, ale przede wszystkim w interesie publicznym.

5. Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego

wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno,

przede wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w

stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń

(postanowienie SN z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być

przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi

Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej

subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (postanowienia SN:

z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02, i

z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08).

Natomiast oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na

potrzebie wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.)

wymaga wykazania, jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w danej sprawie,

jest przedmiotem rozbieżnej wykładni w judykaturze sądowej i na czym rozbieżność

ta polega, co wymaga przytoczenia orzeczeń sądów wydanych w takich samych lub

istotnie zbliżonych stanach faktycznych, względnie, jaki konkretny przepis prawa,

zastosowany w danej sprawie, wymaga interpretacji ze strony Sądu Najwyższego,

z czego potrzeba ta wynika i z jakich powodów dotychczasowy dorobek doktryny

i orzecznictwa jest w tej mierze niewystarczający. Nieodzowne jest ponadto,

podobnie jak w przypadku przyczyny kasacyjnej określonej w art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c., wykazanie związku między oczekiwaną od Sądu Najwyższego wykładnią

I CSK 1583/25

5

prawa a wynikiem postępowania kasacyjnego (postanowienia SN: z 15

października 2002 r., II CZ 102/02; z 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14, i z 19 czerwca

2018 r., IV CSK 56/18).

6. Skarga kasacyjna strony pozwanej nie zawiera argumentów

dostatecznych dla uznania, że skarżący skutecznie wykazał, że w sprawie

zachodzą powołane przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

Przedstawione przez skarżącego, jako przyczyna przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania, zagadnienie prawne zostało rozstrzygnięte uchwałą Sądu

Najwyższego z 19 września 2024 r. (III CZP 5/24, OSNC 2025, nr 4, poz. 42), w

której wskazano, że postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy będącego

konsumentem o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu,

prowadzone przeciwko bankowi, co do którego w toku postępowania ogłoszono

upadłość, nie jest sprawą o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy

upadłości w rozumieniu art. 145 ust. 1 pr.up., a tym samym może być podjęte

z chwilą ustalenia osoby pełniącej funkcję syndyka.

Sąd Najwyższy wyjaśnił, że niewskazanie w art. 145 ust. 1 pr.up. wprost

spraw o ustalenie nie powinno skłaniać do rozszerzającego rozumienia pojęcia

postępowania sądowego o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy

upadłości, w celu objęcia tą kategorią spraw również żądań z art. 189 k.p.c.

Postępowanie upadłościowe, którego istotnym elementem jest sporządzenie listy

wierzytelności zaspokajanych z masy upadłości, zasadniczo nie stwarza

zainteresowanym możliwości dochodzenia roszczenia procesowego o ustalenie

istnienia lub nieistnienia prawa lub stosunku prawnego. Na rzecz wniosku, że

sprawy te pozostają poza zakresem zastosowania art. 145 ust. 1 pr.up., wobec

czego prowadzone w nich postępowania powinny być podejmowane z chwilą

ustalenia osoby syndyka, przemawia więc także ten argument, iż w przeciwnym

razie zagrożeniu ulegałoby prawo stron do sądu. Podmioty poszukujące ochrony

prawnej w sprawach o ustalenie nie miałyby bowiem możliwości uzyskania tej

ochrony – co najmniej do czasu wyczerpania trybu zgłoszenia wierzytelności,

pozostającej w takim związku z żądaniem z art. 189 k.p.c., że ustalenie istnienia lub

I CSK 1583/25

6

nieistnienia określonego prawa lub stosunku prawnego mogłoby przekładać się na

ocenę podstaw umieszczenia danej, zgłoszonej wierzytelności na liście.

Jak podał Sąd Najwyższy korelacja art. 145 ust. 1 pr.up. z ustaleniem listy

wierzytelności, wyrażająca istotę i funkcję przywołanego przepisu, stanowi

o fundamentalnej różnicy między sprawami o ustalenie i sprawami o zasądzenie.

W razie wystąpienia z żądaniem zasądzenia sensem tamowania rozpoznania

sprawy w postępowaniu prowadzonym na zasadach ogólnych jest możliwość

dochodzenia ochrony prawnej w procedurze związanej z ustaleniem listy

wierzytelności. Zbieżne rozwiązanie nie zostało przewidziane dla żądania ustalenia

prawa lub stosunku prawnego, które nie ma swego odpowiednika w toku

sporządzania listy wierzytelności. W konsekwencji sprawa z art. 189 k.p.c. może

toczyć się na zasadach ogólnych, tyle że z udziałem syndyka, a nie samego

upadłego. Cel art. 145 ust. 1 pr.up., jakim jest zatamowanie biegu postępowań

sądowych, które mogą stać się zbędne wskutek umieszczenia wierzytelności na

liście, nie jest bowiem aktualny w odniesieniu do spraw o ustalenie.

Problematyka przedstawiona przez skarżącego w ramach wykazania

przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. została więc już wyjaśniona, a skarga

kasacyjna nie zawiera argumentów, świadczących o potrzebie dokonania ponownej

analizy przez Sąd Najwyższy.

Skarżący nie wykazał skutecznie również przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2

k.p.c. Rozbieżności w wykładni wskazanych w skardze przepisów zostały już

rozstrzygnięte w przytoczonej uchwale Sądu Najwyższego z 19 września 2024 r.,

III CZP 5/24, która jest powszechnie akceptowana w orzecznictwie

(np. postanowienia SN: z 21 listopada 2024 r., I CSK 3156/24; z 26 listopada 2024

r., I CSK 2723/24; z 27 stycznia 2025 r., I CSK 3448/24; z 15 kwietnia 2025 r., I

CSK 531/25; z 16 maja 2025 r., I CSK 3155/24, i z 26 czerwca 2025 r., I CSK

1496/25).

Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 1 k.p.c.).

7. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1 i 3

w oraz w związku z § 2 pkt 6, § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

I CSK 1583/25

7

Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie. Natomiast rozstrzygnięcie o zwrocie części opłaty uiszczonej od skargi

kasacyjnej w związku z nieprzyjęciem jej do rozpoznania uzasadnia art. 79 ust. 1

pkt 2 lit. b w zw. z art. 80a u.k.s.c.

Joanna Misztal-Konecka

(K.W.)

[a.ł]