Fundusz nie dostanie 1,15 mln zł od pozwanego, SN odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

Wyrokiem z 26 listopada 2024 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie oddalił

apelację powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie z 19 grudnia 2023 r.

oddalającego jego powództwo o zasądzenie od pozwanego kwoty 1 145 541,58 zł z

odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od 14 kwietnia 2022 r. do dnia

zapłaty.

W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do

rozpoznania, powód wskazał przyczyny kasacyjne określone w art. 3989 § 1 i 4

k.p.c.

I CSK 1591/25

2

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady

od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących

dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują

pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1

k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy

w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga

kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie

przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości,

wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w

interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i

stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z

uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., jeżeli zachodzi

niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności głębszej analizy,

sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi różnej wykładni

(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16,

niepubl.) i w wyniku takiego naruszenia prawa zapadło w drugiej instancji

orzeczenie oczywiście wadliwe. O przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie

decyduje samo oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub

procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której

naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob.

np. postanowienia Sądu Najwyższego z 15 października 2015 r., III CSK 198/15,

niepubl.; z 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15, niepubl.; z 2 czerwca 2016 r.,

III CSK 113/16, niepubl.; z 27 października 2016 r., III CSK 217/16, niepubl.;

z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.; z 7 marca 2018 r., I CSK 664/17,

I CSK 1591/25

3

niepubl.; z 18 kwietnia 2018 r., II CSK 726/17, niepubl.; z 5 października 2018 r.,

V CSK 168/18, niepubl.).

Skarżący nie wykazał tego rodzaju nieprawidłowości zaskarżonego wyroku.

Uzasadniając wniosek w tej części podniósł, że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona, gdyż pozew został złożony przed upływem okresu przedawnienia, a

zarzut przedawnienia został błędnie uwzględniony, ponieważ Sąd II instancji nie

rozpoznał apelacji w granicach jej zaskarżenia, przez co nie został w sprawie

uwzględniony dowód zgłoszony w pozwie z 13 kwietnia 2022 r. w postaci

postanowienia Sądu Rejonowego w Szczecinie w sprawie XII GU 134/16

z 21.12.2016 r. w sprawie z wniosku dłużnika S. S.A. oraz postanowienia Sądu

Rejonowego Szczecin - Centrum w Szczecinie Wydział XII Gospodarczy, XII Gzd

15/16 z dnia 7 marca 2017 r. wraz z uzasadnieniem. Tym samym przeprowadzona

kontrola instancyjna jest iluzoryczna. W sprawie błędnie zastosowana została

prekluzja procesowa/dowodowa, wskutek czego Sąd II instancji, jak i Sąd I instancji

błędnie przyjął datę, od kiedy liczy się bieg okresu przedawnienia z art. 4421 k.c.,

jak również błędnie przyjęty został okres przedawnienia, przez co nastąpiło błędne

uwzględnienie zarzutu przedawnienia, a tym samym nie doszło do rozpoznania

istoty sprawy. Wskazał również, że z dowodu powołanego przez powoda w pozwie

w postaci postanowienia z dnia 7 marca 2017 r. wraz z uzasadnieniem

jednoznacznie wynika, że zaniechanie pozwanego w złożeniu wniosku o ogłoszenie

upadłości spółki S. S.A. w S. miało charakter zawiniony, a podstawy do ogłoszenia

upadłości Spółki nastąpiły najpóźniej w grudniu 2015 r. Postanowienie to

szczegółowo określa przesłanki pozwalające na ustalenia znamion przedmiotowych

i podmiotowych przestępstwa. Zatem zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie

poglądem do sądu należała ocena - dokonywana na potrzeby ustalenia długości

terminu przedawnienia - czy czyn niedozwolony stanowi przestępstwo.

Odnosząc się do powyższej argumentacji, należy wskazać, że nieprawidłowa

- zdaniem skarżącego - ocena określonych dowodów nie jest równoznaczna

z nierozpoznaniem istoty sprawy czy też nierozpoznaniem apelacji w granicach jej

zaskarżenia. Dowody w postaci postanowienia Sądu Rejonowego w Szczecinie

z 21 grudnia 2016 r. w sprawie XII GU 134/16 z uzasadnieniem oraz postanowienie

Sądu Rejonowego Szczecin – Centrum w Szczecinie z 7 marca 2017 r. w sprawie

I CSK 1591/25

4

XII Gzd 15/16 z uzasadnieniem były źródłem czynionych w sprawie ustaleń

faktycznych. Zarzucane przez skarżącego nieuwzględnienie przez Sąd Apelacyjny

powyższych dowodów w istocie wyraża w okolicznościach sprawy zarzut

nieustalenia na ich podstawie faktu popełnienia przez pozwanego przestępstwa,

a tym samym wkracza w materię niedopuszczalną w postępowaniu kasacyjnym

(art. 3983 § 3 k.p.c.).

Ponadto twierdzenie o popełnieniu przez pozwanego przestępstwa nie

zostało podniesione przez powoda w piśmie z 19 września 2022 r., do którego

złożenia został zobowiązany. Zgodnie zaś z nałożonym na powoda zobowiązaniem

(zarządzenie z 12 sierpnia 2022 r.; zobowiązanie z 16 sierpnia 2022 r.) był

zobligowany złożyć pismo przygotowawcze zawierające ustosunkowanie się do

twierdzeń i zarzutów zawartych w odpowiedzi na pozew oraz do podania

wszystkich twierdzeń i dowodów istotnych dla rozstrzygnięcia pod rygorem utraty

prawa do ich powoływania w toku dalszego postępowania. Twierdzenie dotyczące

popełnienia przez pozwanego przestępstwa powód podniósł dopiero na rozprawie

19 grudnia 2023 r. Zarządzenie z 11 maja 2023 r. (zobowiązanie z 22 maja 2022 r.)

nie dotyczyło powoda, tylko pozwanego i obligowało właśnie tę stronę do

ustosunkowania się do pisma powoda z 19 września 2022 r. i podania wszystkich

twierdzeń i dowodów istotnych dla rozstrzygnięcia pod rygorem utraty prawa do ich

powoływania.

Argumentacja wniosku nie przekonuje w konsekwencji o oczywistej

zasadności zarzutu naruszenia art. 378 k.p.c. ani zarzutu naruszenia art. 4585 § 3 i

4 oraz 2053 k.p.c.

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarżący, który

jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał

przyczynę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinien odpowiednio

sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle

zagadnienie się wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą

możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego

zagadnienia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ

35/01, OSNC 2002, Nr 1, poz. 11; z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl.; z 9

I CSK 1591/25

5

kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, niepubl.). Zagadnienie jest istotne, jeżeli jego

rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania praktyki sądowej i rozstrzygnięcia

sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego

z 18 września 2012 r., II CSK 180/12, niepubl. oraz z 2 grudnia 2014 r., II CSK

376/14, niepubl.), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było dotychczas

rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo wymaga zmiany

(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16,

niepubl.). Konstrukcja istotnego zagadnienia prawnego jako przyczyna kasacyjna z

art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. powinna odpowiadać wymogom zagadnienia prawnego, o

którym mowa w art. 390 § 1 k.p.c. (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 9

maja 2006 r., V CSK 75/06, niepubl.).

W uzasadnieniu tej części wniosku skarżący podał, że na kanwie niniejszej

sprawy istotnym zagadnieniem jest kwestia momentu uzyskania wiedzy o osobie

obowiązanej do naprawienia szkody w związku z odpowiedzialnością w trybie art.

21 p.u., która to okoliczność ma znaczenie dla określania początku biegu okresu

przedawnienia, o którym mowa w art. 4421 § 1 i 2 k.c. Argumentował następnie, że

wyrażone w sprawie stanowisko Sądu Apelacyjnego, zgodnie z którym data

umorzenia postępowania egzekucyjnego przesądza o początku biegu

przedawnienia, gdyż w tej dacie znał również osobę lub osoby odpowiedzialne za

szkodę w związku z jawnymi wpisami w KRS, jest nieprawidłowe. Podnosił, że

wpisy w KRS nie pozwalają przesądzić, która z osób ponosi odpowiedzialność za

szkodę w sposób zawiniony, a to jest kluczowa przesłanka odpowiedzialności z art.

21 p.u. Nie zawsze bowiem członkowi zarządu można z góry przypisać winę za

niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, członek zarządu, w myśl art. 21 § 3 zd.

1 in fine p.u. może uwolnić się od odpowiedzialności. Jeśli zatem pozwany członek

zarządu w postępowaniu sądowym wykaże przesłanki ekskulpacyjne i powództwo

zostanie oddalone, to powód w myśl art. 98 k.p.c. uznawany jest za stronę

przegrywającą ze wszystkimi tego konsekwencjami. Skarżący wskazywał

następnie, że nie można odmawiać Funduszowi podejmowania działań mających

na celu wykluczenie sytuacji, w których z roszczeniem z art. 21 § 3 p.u. wystąpi

przeciwko członkowi zarządu wpisanemu do KRS, który należy do kręgu osób

objętych dyspozycją art. 21 § 3 p.u. zd. 1 in fine. Możliwość ustalenia w oparciu o

I CSK 1591/25

6

wpisy w Krajowym Rejestrze Sądowym, członków zarządu sprawujących zarząd w

okresie, kiedy powstały zobowiązania pracownicze, nie przesądza o tym, że w

istocie są to osoby, które ponoszą odpowiedzialność za powstałą szkodę. Jeżeli w

tym celu niezbędne są dodatkowe ustalenia, pozwalające zweryfikować, czy

członkowie zarządu należą do kręgu osób objętych dyspozycją art. 21 § 3 k.s.h. i

ponoszących winę za powstałą szkodę, to jednak poszkodowanemu osoba

obowiązana do naprawienia szkody staje się znana po przeprowadzeniu tych

ustaleń. W przedmiotowej sprawie ma to o tyle istotne znaczenie, że dopiero po

uzyskaniu w dniu 1 sierpnia 2019 r. odpisu postanowienia z dnia 7 marca 2017 r.

(wraz z odpisem postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 22 września 2017 r. w

sprawie VIII Ga 323/17) powód uzyskał wiedzę o osobie obowiązanej do

naprawienia szkody, tj. o osobie, która należy do kręgu osób objętych działaniem

dyspozycji art. 21 § 3 p.u., a jej zaniechanie ma charakter zawiniony. To z kolei

oznacza, że licząc trzyletni termin przedawniania z art. 4421 § 1 k.c. od daty

uzyskania tej wiedzy, tj. od 1 sierpnia 2019 r., koniec terminu przedawnienia

przypadał na ostatni dzień kalendarzowy 2022 r., a więc pozew złożony 13 kwietnia

2022 r. nie był składany w warunkach przedawnienia roszczenia z art. 21 § 3 p.u.

Z przedstawionej przez skarżącego argumentacji nie wynika, że w sprawie

zachodzi istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Wynika

z niej jedynie, że skarżący podważa stanowisko wyrażone w sprawie przez Sąd

Apelacyjny. Ponadto kwestia przesądzenia przesłanek odpowiedzialności z art. 21

p.u. należy do postępowania o szkodę zainicjowanego powództwem opartym o ten

właśnie przepis, co wskazuje sam skarżący we wniosku. Dzień pozyskania przez

skarżącego orzeczeń sądowych w sprawach o orzeczenie wobec członka zarządu

zakazów na podstawie art. 373 p.u. można jedynie traktować jako dzień pozyskania

przez skarżącego ewentualnych ułatwień dowodowych w postępowaniu

zainicjowanym w niniejszej sprawie. Nie jest on jednak tożsamy z dniem

dowiedzenia się przez poszkodowanego o osobie obowiązanej do naprawienia

szkody albo dniem, w którym mógł on przy zachowaniu należytej staranności

dowiedzieć się o osobie obowiązanej do naprawienia szkody w rozumieniu art. 4421

§ 1 k.c.

I CSK 1591/25

7

Nie występuje również istotne zagadnienie prawne, które jak wskazał

skarżący, dotyczy kwestii wystąpienia sytuacji, gdy z powodu siły wyższej

uprawniony nie może dochodzić swoich roszczeń, która to kwestia powstaje na tle

okoliczności związanych z ogłoszeniem na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej

stanu zagrożenia epidemicznego i następnie stanu epidemii.

Skarżący powołał się na dodatkowe obowiązki realizowane przez

wojewódzkie urzędy pracy w czasie epidemii. Podniósł, że nie wymaga

szczególnego dowodu to, iż w okresie od 31 marca 2020 r. (wejście w życie art.

15g ustawy covid19) do 30 czerwca 2021 r. (art. 15gh ustawy covid19) priorytetem

urzędów było rozpoznawanie wniosków przedsiębiorców w trybie przepisów ustawy

covid19. Wszyscy pracownicy wojewódzkich urzędów pracy wykonujący zadania

określone w ustawie o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności

pracodawcy oraz ustawie z dnia 11 października 2013 r. o szczególnych

rozwiązaniach związanych z ochroną miejsc pracy (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz.

669), w tym zadania w zakresie dochodzenia zwrotu wypłaconych świadczeń

pracowniczych, w pierwszej kolejności realizowali zadania w zakresie wypłaty

świadczeń z FGŚP, określonych w ustawie covid19, co automatycznie, ze względu

na ilość wpływających i rozpatrywanych wniosków, wiązało się z niemożnością

dochodzenia w tym czasie roszczeń z art. 23 uorprnp. Zdaniem skarżącego

powstaje zatem pytanie, czy niezależnie od wprowadzania nadzwyczajnych

ograniczeń w funkcjonowaniu, m.in. podmiotów publicznych (lockdown-y,

wprowadzanie pracy zdalnej, braki kadrowe wywoływane nieobecnością z powodu

kwarantann, opieki nad dzieckiem, itp.), nałożenie nadzwyczajnych zadań, co

najmniej w okresie od 31 marca 2020 r. do 30 czerwca 2021 r., w czasie epidemii,

która wyczerpywała znamiona siły wyższej w rozumieniu art. 121 pkt 4 k.c., nie

przesądza, w myśl art. 121 pkt 4 k.c., o zawieszeniu biegu przedawnienia

roszczenia z art. 21 § 3 p.u. w przypadku powodowego Funduszu. Tym bardziej, że

w orzecznictwie czas epidemii jest wskazywany niewątpliwie jako okres

występowania siły wyższej.

Zgodnie z art. 121 pkt 4 k.c. bieg przedawnienia nie rozpoczyna się,

a rozpoczęty ulega zawieszeniu co do wszelkich roszczeń, gdy z powodu siły

wyższej uprawniony nie może ich dochodzić przed sądem lub innym organem

I CSK 1591/25

8

powołanym do rozpoznawania spraw danego rodzaju - przez czas trwania

przeszkody. Sąd Apelacyjny stwierdził, że skarżący nie wykazał, iż stan epidemii

czy zagrożenia epidemiologicznego uniemożliwiły mu wytoczenie powództwa w

2020 r., a powołał się wyłącznie na ogólne informacje dotyczące wpływu pandemii

na działalność urzędu, nie udowadniając - wbrew wymogowi wynikającemu z art. 6

k.c. - że w tej konkretnej sytuacji wytoczenie powództwa przed upływem terminu

przedawnienia nie było możliwe z przyczyn od powoda niezależnych. Zwrócił przy

tym uwagę, że w okresie ograniczenia normalnego funkcjonowania urzędu, które

obowiązywało od 20 grudnia 2021 r. do 1 marca 2022 r. nie było przeszkód, aby

powód wystosował do pozwanego wezwanie do zapłaty należności dochodzonych

w sprawie.

W świetle ujawnionej w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia motywacji

Sądu Apelacyjnego wątpliwości skarżącego dotyczące art. 121 pkt 4 k.c. ocenić

należy jako jednoznacznie osadzone w stanie faktycznym sprawy i zmierzające

jedynie do weryfikacji stanowiska prawnego wyrażonego in casu przez Sąd

Apelacyjny. Nie przedstawiają one problemu o charakterze abstrakcyjnym, którego

rozstrzygnięcie przyczyniałoby się do realizacji publicznoprawnych celów skargi

kasacyjnej. Wątpliwości te nie są w konsekwencji istotnym zagadnieniem prawnym

w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji.

Roman Trzaskowski

(K.L.)

I CSK 1591/25

9

[a.ł]