Separacja małżonków a nierówne udziały w majątku wspólnym. SN nie przyjął skargi kasacyjnej

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Skarżący wniósł o przyjęcie skargi do rozpoznania w oparciu o pierwszą i

drugą spośród wymienionych przesłanek.

I CSK 1600/24

2

Przez istotne zagadnienie prawne, o którym mowa w art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c., należy rozumieć problem o charakterze prawnym, powstały na tle

konkretnego przepisu prawa, mający charakter rzeczywisty w tym znaczeniu, że

jego rozwiązanie stwarza realne i poważne trudności. Problem ten musi mieć

charakter uniwersalny, co oznacza, że jego rozwiązanie powinno służyć

rozstrzyganiu innych, podobnych spraw. Chodzi przy tym o problem, którego

wyjaśnienie jest konieczne dla rozstrzygnięcia danej sprawy, a więc pozostający w

związku z podstawami skargi oraz z wiążącym Sąd Najwyższy, a ustalonym przez

sąd drugiej instancji, stanem faktycznym sprawy (art. 39813 § 2 k.p.c.) i także w

związku z podstawą prawną zaskarżonego wyroku (zob. postanowienia SN: z 21

maja 2013 r., IV CSK 53/13, z 3 lutego 2012 r., I UK 271/11, nie publ.). Konieczne

jest przytoczenie argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen.

Skarżący powinien nie tylko wskazać przepis prawa (materialnego lub

procesowego), którego dotyczy zagadnienie, ale także przedstawić pogłębioną

argumentację prawną w celu wykazania, że zagadnienie jest istotne, a jego

rozstrzygnięcie ma znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia w jego sprawie

(zob. m.in. postanowienia SN: z 23 sierpnia 2007 r., I UK 134/07, z 9 lutego 2011 r.,

III SK 41/10, nie publ.).

Natomiast oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na

tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga

wykazania, że określony przepis prawa, mimo, iż budzi poważne wątpliwości, nie

doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane

przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia SN: z

13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, nie publ.).

Sformułowane przez skarżącego istotne zagadnienia prawne wymagają

oceny tego, czy faktyczna i długotrwała separacja małżonków może być uznana za

ważny i wyłączny powód w rozumieniu art. 43 § 2 k.r.o., a także, czy dla ustalenia,

czy dany przedmiot wejdzie do majątku wspólnego mają znaczenie zgodne

oświadczenia małżonków, w szczególności tego z małżonków, który był stroną

czynności prawnej skutkującej nabyciem przedmiotu i czy sąd orzekający może

I CSK 1600/24

3

wbrew stanowiskom stron odmiennie ustalić stan faktyczny. Potrzeba wykładni

przepisów budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów została natomiast odniesiona do art. 43 § 2 k.r.o. w kontekście

dopuszczalnych kryteriów uzasadniających ustalenie nierównych udziałów w

majątku stron.

Pierwszy problem został już wyjaśniony w orzecznictwie. Przyjmuje się, że

stosownie do art. 43 § 2 k.r.o. warunkiem ustalenia nierównych udziałów

małżonków w majątku wspólnym jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: istnienia

ważnych powodów i przyczynienia się małżonków do powstania majątku wspólnego

w różnym stopniu. Fakt pozostawania małżonków w separacji nie jest samodzielnie

wystarczająco „ważnym powodem” uwzględnienia wniosku o ustalenie nierównych

udziałów w majątku wspólnym, zwłaszcza gdy spowodował ją (zawinił) małżonek

występujący z takim żądaniem, jednak fakt ten należy uwzględniać, jako istotny

element oceny w sytuacji, gdy chodzi o separację długotrwałą, utrzymywaną

ostatecznie decyzją obojga małżonków, którzy przez cały czas jej trwania

gospodarowali w pełni odrębnie i samodzielnie i żadnego majątku wspólnie nie

gromadzili. Istotna w tym względzie może być proporcja obu okresów w

małżeństwie, zaś nie jest przy tym wykluczona sytuacja, w której rozstrzygnięcie o

ustaleniu nierównych udziałów zapadnie na korzyść małżonka winnego rozkładu

pożycia małżeńskiego. Wina w tym względzie nie jest czynnikiem przesądzającym

o odmowie ustalenia nierównych udziałów „na korzyść” małżonka winnego, bez

względu na cały kontekst sytuacyjny (postanowienia SN: z 18 grudnia 2024 r., I

CSK 147/24, nie publ. i z 24 kwietnia 2013 r., IV CSK 553/12, OSNC-ZD B/2014,

poz. 24).

Wątpliwości druga i trzecia zostały jedynie lakonicznie zasygnalizowane

przez skarżącego i już z tej przyczyny nie uzasadniają przyjęcia skargi do

rozpoznania. Rolą Sądu Najwyższego nie jest domyślanie się lub poszukiwanie

okoliczności, które uzasadniałyby przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (zob.

postanowienia SN z 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08 i z 14 grudnia 2004 r., II CZ

142/04 - nie publ.).

I CSK 1600/24

4

Druga wątpliwość sprowadza się do polemiki z ustaleniami faktycznymi, więc

należy również przypomnieć, że ustawodawca wyraźnie zastrzegł w art. 39813 § 2

k.p.c., iż w postępowaniu kasacyjnym nie jest dopuszczalne powołanie nowych

faktów i dowodów, a Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi

stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia; ponadto podstawą skargi

kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów –

art. 3983 § 3 k.p.c.

Trzecia z wątpliwości dotyczy z kolei przyczyn ustalenia nierównych

udziałów, co również zostało już wyjaśnione przez Sąd Najwyższy (postanowienie

SN z 7 czerwca 2024 r., I CSK 896/23, nie publ.).

Skarżący nie wykazał, że przesłanki te zachodzą w ustalonym przez Sąd

drugiej instancji stanie faktycznym, zatem nie wykazał, aby podnoszone przez

niego podstawy przyczyny przyjęcia skargi do rozpoznania mogły zmienić kierunek

rozstrzygnięcia.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 520 § 1

k.p.c.

Grzegorz Misiurek

(A.T.)

[a.ł]