SN odmówił przyjęcia skargi w sprawie o zasiedzenie i zasądził 1350 zł kosztów

I CSK 1605/25

2

W skardze kasacyjnej wywiedzionej od postanowienia Sądu Okręgowego

w Łomży z 13 grudnia 2024 r. uczestnicy postępowania A.B. i W.P. wnieśli

o przyjęcie skargi do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c.

Wskazali na istnienie istotnego zagadnienia prawnego oraz konieczność

wykładni przepisów budzących wątpliwości tj. art. 172 k.c. w zw. z art. 336 k.c.

w zw. z art. 206 k.c. w zw. z art. 65 k.c. w kontekście ewentualnego zasiedzenia

udziałów w nieruchomości w przypadku dobrowolnego oddania nieruchomości

do użytkowania i pobierania pożytków jednemu ze współwłaścicieli lub porzucenia

nieruchomości.

W przekonaniu skarżących wyjaśnienia wymaga następujące zagadnienia

prawne: Czy nieformalna deklaracja współwłaściciela nieruchomości złożona

innemu współwłaścicielowi, o braku chęci korzystania z nieruchomości i pobierania

z niej pożytków może prowadzić do uznania, iż doszło do porzucenia udziałów

we współwłasności lub zrzeczenia się prawa własności i czy stan taki zwalnia

współwłaściciela korzystającego z nieruchomości od obowiązku zamanifestowania

rozszerzenia swojego posiadania nieruchomości na udziały pozostałych

współwłaścicieli (art. 172 k.c. w zw. z art. 206 k.c., art. 336 k.c. oraz art. 65 k.c.)

– a jeżeli tak to jaki jest termin początkowy biegu terminu zasiedzenia tych udziałów

we współwłasności?

Dodatkowo skarżący wskazali, że ich skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona ze względu na wystąpienie dwóch okoliczności:

1) Sąd drugiej instancji dopuścił się rażącego naruszenia art. 386 § 6 k.p.c.,

przez pominiecie wykładni art. 206 k.c. w zw. z art. 172 k.c. poczynionej przez Sąd

Okręgowy w Łoży w uzasadnieniu postanowienia z 19 marca 2024 r., którym

uchylono postanowienie Sądu Rejonowego w Zambrowie z 2 listopada 2023 r.

Skarżący podnieśli, że Sąd Okręgowy stwierdził, że przy ponownym rozpoznaniu

sprawy Sąd pierwszej instancji winien ocenić materiał dowodowy pod kątem

wystąpienia przesłanek do stwierdzenia zasiedzenia tj. czy w przedmiotowej

sprawie doszło do uzewnętrznienia woli posiadania udziałów pozostałych

współwłaścicieli z wyłączeniem ich uprawnień właścicielskich. Według uczestników

zarówno Sąd Rejonowy, jak i rozpoznający kolejną apelację Sąd Okręgowy

I CSK 1605/25

3

całkowicie zignorowali wykładnię prawną przywołanych regulacji zawartą

ww. postanowieniu z 19 marca 2023 r.

2) W sprawie nie doszło – co błędnie stwierdził Sąd Okręgowy - do żadnego

zrzeczenia się prawa własności lub porzucenia nieruchomości.

Wnioskodawczyni w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o odmowę

przyjęcia jej do rozpoznania i o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania

kasacyjnego według norm prawem przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania

lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Mając powyższe na względzie podkreślić należy, że cel wymagania

przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez

prawidłowe powołanie i wyczerpujące uzasadnienie istnienia przesłanek

o charakterze publicznoprawnym, które - zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. - będą mogły

stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej

do rozpoznania.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do ujęcia wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania oraz jego uzasadnienia podnieść należy, że zarówno

w doktrynie, jak i w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono już, że jeżeli jako

okoliczność uzasadniającą przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3984

§ 2 w zw. art. 3989 § 1 k.p.c.) wskazuje się istotne zagadnienie prawne, a więc

zagadnienie poważne, wymagające pogłębionej analizy prawnej i wcześniej

nierozstrzygane, to skarga taka nie może być jednocześnie oczywiście

uzasadniona, a więc uzasadniona prima facie, bez podejmowania jakichkolwiek

szczegółowych analiz i dociekań. To samo dotyczy zbiegu przesłanek w postaci

oczywistej zasadności skargi oraz potrzeby wykładni przepisów prawa

(zob. orzeczenia SN: z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 577/17, i z 17 lipca 2019 r.,

III CSK 148/19).

I CSK 1605/25

4

Dodatkowo ujęcie uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania wspólnego dla przesłanek przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

wskazuje, że uczestnicy traktują je zamiennie – co nie jest uprawnione

(zob. postanowienia SN: z 28 marca 2023 r., I CSK 4659/22, i z 13 lipca 2023 r.,

I CSK 4954/22).

Przywołane przesłanki mają bowiem odmienny charakter, szczególnie

w sytuacji, gdy istnienie przesłanki przewidzianej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. zostało

uzasadnione rozbieżnościami w orzecznictwie. Nie można zatem budować

w oparciu o rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego istotnego zagadnienia

prawnego, które charakteryzuje się tym, że jest nowe, jeszcze nierozstrzygnięte

przez Sąd Najwyższy. Ponadto każda z tych przesłanek wymaga innej metody

uzasadnienia (zob. postanowienia SN: z 29 kwietnia 2016 r., I CSK 641/15;

z 15 grudnia 2016 r., I CSK 315/16; z 21 maja 2020 r., I CSK 784/19, i z 6 lipca

2022 r., I CSK 3203/22).

W konsekwencji konstrukcja przedmiotowego wniosku skarżących nie może

być uznana za prawidłową.

Za istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. uznaje

się zagadnienie dotychczas nierozstrzygnięte w orzecznictwie, a zatem takie, które

cechuje się przymiotem nowości i którego wyjaśnienie może sprzyjać rozwojowi

prawa (zob. np. postanowienia SN: z 21 stycznia 2022 r., I CSK 1285/22;

z 4 kwietnia 2023 r., I CSK 4950/22; z 20 grudnia 2023 r., I CSK 4003/23).

Powołanie się na przyczynę kasacyjną wymienioną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

wymaga sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on znaczenie

dla rozwoju prawa lub precedensowy charakter.

Chodzi przy tym o problem, którego wyjaśnienie jest konieczne

dla rozstrzygnięcia danej sprawy, a więc pozostający w związku z podstawami

skargi oraz z wiążącym Sąd Najwyższy, a ustalonym przez sąd drugiej instancji,

stanem faktycznym sprawy (art. 39813 § 2 k.p.c.) i także w związku z podstawą

prawną zaskarżonego wyroku (zob. np. postanowienie SN z 21 maja 2013 r.,

IV CSK 53/13).

I CSK 1605/25

5

Zagadnienie takie musi zostać ujęte w sposób abstrakcyjny - tak, aby jego

rozstrzygnięcie mogło uzyskać ogólniejsze znaczenie, a zarazem wiązać się

z rozpoznawaną sprawą. Konieczne jest także powołanie argumentów, które

prowadzą do rozbieżnych ocen przedstawionego problemu i zaprezentowanie

możliwych kierunków interpretacyjnych (zob. np. postanowienia SN: z 13 lipca

2007 r., III CSK 180/07; z 10 kwietnia 2014 r., IV CSK 623/13; z 16 grudnia 2021 r.,

V CSK 289/21; z 23 grudnia 2022 r., I CSK 3245/22; z 14 czerwca 2023 r., I CSK

1253/23; z 4 września 2023 r., I CSK 1862/23; z 31 stycznia 2024 r., I CSK

2718/23).

Powołanie się na potrzebę wykładni przepisów budzących poważne

wątpliwości (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania, że określony przepis

prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo

niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności

w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych,

które należy przytoczyć.

Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z 20 września 2023 r., I CSK

5136/22, potrzeba, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. oznacza, że określony

przepis, istotny z punktu widzenia podstawy prawnej zaskarżonego orzeczenia,

może być rozumiany na różne sposoby, a orzecznictwo i nauka prawa albo nie

wypracowały w tym przedmiocie żadnego poglądu, albo prezentują rozbieżne

stanowiska. W konsekwencji przyjąć należy, że nie istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawa, podobnie jak nie występuje w sprawie istotne zagadnienie

prawne, jeżeli Sąd Najwyższy co do podnoszonych kwestii wyraził już swój pogląd

we wcześniejszym orzecznictwie, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające

zmianę przyjętego stanowiska (zob. m.in. postanowienia SN: z 23 kwietnia 2015 r.,

I CSK 691/14; i z 21 lutego 2024 r., I CSK 591/23).

Powołanie się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1

pkt 4 k.p.c.) stawia skarżącemu szczególnie wysokie wymagania. Zgodnie

z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, podzielanym przez doktrynę,

oczywista zasadność skargi oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy

wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka będzie

I CSK 1605/25

6

miała miejsce tylko wtedy, gdy bez wątpienia wystąpiły zarzucane uchybienia, jest

pewne, że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia albo podniesione

we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania argumenty oczywiście

uzasadniają zasadność wniesionego środka prawnego. Oczywiste jest przy tym

tylko to, co można dostrzec od razu - bez potrzeby głębszej analizy

czy przeprowadzenia wnikliwych badań lub dociekań. Innymi słowy, podnoszone

uchybienia muszą mieć kwalifikowany charakter i być dostrzegalne na pierwszy rzut

oka - już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (zob. m.in. postanowienia SN:

z 27 kwietnia 2006 r., I CZ 15/06; z 7 maja 2010 r., V CSK 459/09; z 15 czerwca

2018 r., III CSK 38/18; z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19, z 28 stycznia 2022 r.,

I CSK 584/22; z 7 czerwca 2023 r., I CSK 742/23; z 20 października 2023 r., I CSK

1673/23).

Podkreślenia wymaga, że przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. obejmuje

jedynie uchybienia przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym

sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym, które

polegają w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu

oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną

w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie

obowiązywał względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu

w ustalonym stanie faktycznym.

Należy też wskazać, że zgodnie z powszechnie aprobowanym

w orzecznictwie i nauce prawa stanowiskiem, o przyjęciu skargi kasacyjnej

do rozpoznania w związku z wystąpieniem przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1

pkt 4 k.p.c. nie decyduje per se nawet oczywiste naruszenie konkretnego przepisu,

lecz jego skutek polegający na wydaniu oczywiście nieprawidłowego orzeczenia,

które nie może się ostać (zob. np. postanowienie SN z 1 grudnia 2023 r., I CSK

5300/22 i przywołane tam orzecznictwo).

Skarżący nie wykazali, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne,

istnieje potrzeba wykładni przywołanych przepisów oraz aby ich skarga kasacyjna

była oczywiście uzasadniona.

I CSK 1605/25

7

Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania stanowi

w istocie polemikę z ustaleniami faktycznymi i oceną prawną Sądu drugiej instancji

oraz próbę zaangażowania Sądu Najwyższego do kolejnej weryfikacji

zaskarżonego orzeczenia na wzór kontroli instancyjnej, co nie jest jednak celem

postępowania kasacyjnego i nie może skutecznie uzasadniać wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Samo ujęcie zagadnienia prawnego wskazuje, że uczestnicy zmierzają

do podważenia ustaleń faktycznych Sądu drugiej instancji, co w postępowaniu

kasacyjnym jest wyłączone ze względu na związanie Sądu Najwyższego

ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia - art.

39813 § 2 k.p.c. (zob. postanowienie SN z 4 października 2018 r., II CSK 233/18).

Przedstawione zagadnienie w istocie ma zatem charakter pozorny i stanowi próbę

obejścia dokonanych przez sądy meriti ustaleń faktycznych i oceny dowodów

(art. 3983 i art. 39813 § 2 k.p.c.).

W omawianym zakresie ustalono, że zmarły mąż wnioskodawczyni czuł się

samodzielnym właścicielem spornych gruntów, albowiem pozostałe rodzeństwo

zrezygnowało z majątku spadkowego pozostawiając go w całości jemu

po wspólnych ustaleniach i nie chodziło tutaj o pozostawienie do władania w ich

imieniu. Wykonywał wszystko sam, nie pytając się nikogo o zgodę, radę, aprobatę.

Nie zdawał nikomu sprawozdania, rachunków z zarządu i takich od niego nie

żądano przez ponad 30 lat. Nie interesowano się spadkowym gospodarstwem tak

jak powinni właściciele, a jedynie oferowano drobną pomoc (nie pracę na własny

rachunek) w warunkach związanych z problemami zdrowotnymi zmarłego.

Mąż wnioskodawczyni występował do firm (np. ubezpieczeniowych), urzędów,

podpisywał umowę związaną z budową infrastruktury przesyłowej na jego

działkach, uważając się za właściciela i nie odsyłając innych do rodzeństwa

po aprobatę, czy uzyskanie dodatkowej zgody.

Skarżący nie wykazali także, że wykładnia przywołanych przez nich regulacji

jest niezbędna dla rozstrzygnięcia sprawy. Uczestnicy nie dostrzegli przy tym, że

sygnalizowane przez nich rozbieżności orzecznicze nie wynikają z nieprawidłowego

stosowania przez sądy powszechne przepisów prawa materialnego w sprawach

I CSK 1605/25

8

opartych na tożsamej podstawie prawnej, ale z różnych okoliczności faktycznych,

na gruncie których powoływane przez skarżących orzeczenia zapadały.

W sprawach dotyczących zasiedzenia udziału we współwłasności nieruchomości,

wbrew oczekiwaniom skarżących, nie jest ani możliwe ani zasadne opracowanie

uniwersalnego katalogu działań, których podjęcie może być utożsamiane

z zamanifestowaniem faktu rozszerzenia zakresu korzystania przez

współwłaściciela nieruchomości poza jego uprawnienia wynikające z art. 206 k.c.

Każdorazowo sąd jest bowiem zobowiązany ocenić dział współwłaścicieli nie tylko

na gruncie regulacji ustawowych, ale także w świetle całokształtu okoliczności

faktycznych sprawy i dopiero po tak przeprowadzonej analizie rozważyć zasadność

roszczenia o zasiedzenie (zob. postanowienie SN z 17 października 2024 r., I CSK

3989/23).

Uczestnicy nie przedstawili ponadto przekonujących od razu, widocznych

prima facie, twierdzeń wykazujących racje podważające rozstrzygnięcie poddane

krytyce i zaskarżeniu. Jak wyjaśnił przy tym Sąd Najwyższy rolą art. 386 § 6 k.p.c.

nie jest związanie sądów meriti oceną stanu faktycznego. Może ono dotyczyć

wyłącznie wskazówek, co do interpretacji prawa albo kierunku, w którym ma się

toczyć dalsze postępowanie. W tym znaczeniu sąd, ponownie rozpoznający sprawę

jest związany swoimi wcześniejszymi wskazaniami. Przypisana art. 386 § 6 k.p.c.

funkcja nie dotyczy stanu faktycznego wynikającego z oceny dowodów. Sfera

dowodowa i faktyczna nie krępuje zarówno sądu pierwszej instancji,

rozpoznającego ponownie sprawę na skutek uchylenia jego wyroku, jak również

sądu drugiej instancji w ponownym rozpoznaniu sprawy, gdyż może dokonać

ustaleń faktycznych odmiennych od dotychczasowych (zob. postanowienie SN

z 31 stycznia 2018 r., I CSK 195/17).

W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd

Najwyższy bierze pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813 § 1

w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. Sąd

Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

I CSK 1605/25

9

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 520 § 3

zw. z art. 981 i 108 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 391 § 1 i art. 13 § 2 k.p.c. przy

uwzględnieniu § 5 pkt 1 w zw. z § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 oraz § 20

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności adwokackie.

Maciej Kowalski

(a.z.)

[SOP]