Droga konieczna przez działki sąsiadów od lat. SN odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest

sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego

w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

I CSK 1612/25

2

wynika z oceny czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym,

o których jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.

Uczestnicy W. I. i M. I. wnieśli o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z

powołaniem się na wystąpienie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego (art.

3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) – jak stwierdzili – „dotyczącego służebności drogi koniecznej”.

Zgodnie z ustaloną linią orzecznictwa, powołanie się na

występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jako na przesłankę

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga określenia problemu

o charakterze abstrakcyjnym, nierozstrzygniętego w dotychczasowym

orzecznictwie i wymagającego pogłębionej wykładni. Skarżący powinien to

zagadnienie sformułować oraz przedstawić argumentację jurydyczną

uzasadniającą tezę o możliwości rozbieżnych ocen prawnych w związku ze

stosowaniem przepisów, na tle których ono powstało. Zagadnienie powinno być

ponadto „istotne” z uwagi na wagę problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla

systemu prawa. Skoro jednak skarga kasacyjna jest wnoszona w konkretnej

sprawie, to zarówno charakter rozpoznawanego roszczenia, jak i ustalony przez

sądy meriti stan faktyczny, którym Sąd Najwyższy byłby związany (art. 3983 § 3

i art. 39813 § 2 k.p.c.), musi pozostawać w związku z przedstawionym przez

skarżącego zagadnieniem prawnym i pozwalać na jego rozstrzygnięcie.

Zagadnienie sformułowane przez skarżących nie ma cech zagadnienia

prawnego w znaczeniu przytoczonym wyżej, którego rozstrzygnięcie byłoby celowe

po to, by właściwie zastosować prawo materialne do okoliczności ustalonych

w sprawie.

O przesłankach ustanowienia służebności drogowej Sąd Najwyższy

wypowiedział się szerzej w uchwale z 28 stycznia 2022 r., III CZP 19/22 (OSNC

2022, nr 10, poz. 97). W tym kontekście stwierdzić należy, że ustawodawca

posługując się w art. 145 § 1 k.c. niedookreślonym pojęciem „odpowiedniego

dostępu” nie podjął żadnej próby jego zdefiniowania. Nieostrość kluczowego dla

konstrukcji drogi koniecznej pojęcia „odpowiedniości” dostępu nieruchomości do

drogi publicznej pozostawia sądowi znaczną swobodę w kształtowaniu treści

służebności oraz pozostawia możliwość dostosowania decyzji do konkretnych

I CSK 1612/25

3

czynników stanu faktycznego. Relatywny i ocenny charakter użytego przez

ustawodawcę przymiotnika „odpowiedni” sprawia, że decydujące znaczenie

w sprawie o ustanowienie służebności drogi koniecznej mają okoliczności faktyczne

konkretnej sprawy, z uwzględnieniem konieczności należytego wyważenia

interesów wnioskodawcy (właściciela nieruchomości mającej stać się władnącą)

i właścicieli nieruchomości, które mają być obciążone służebnością. Nieruchomość

ma odpowiedni dostęp do drogi publicznej w rozumieniu art. 145 § 1 k.c., jeżeli

z siecią dróg publicznych w rozumieniu ustawy o drogach publicznych łączy ją szlak

drożny wydzielony geodezyjnie jako droga, która chociaż nie jest zaliczona do sieci

dróg publicznych, to pozwala na powszechny i nieskrępowany dostęp do

nieruchomości ogółowi osób.

W postanowieniu z 12 maja 2021 r., IV CSKP 16/21, Sąd Najwyższy

wyjaśnił, że za „odpowiedni” można uznać taki dostęp do drogi publicznej, który

pozwala właścicielowi korzystać z nieruchomości zgodnie z jej

przeznaczeniem i właściwościami. W postanowieniu z 25 maja 2021 r., II CSK

83/21, Sąd Najwyższy natomiast stwierdził, że odpowiedni dostęp do drogi

publicznej powinien zwykle obejmować także możliwość dojazdu do niej pojazdów

mechanicznych, ale nie jest to bezwzględnie konieczne, może bowiem nie być

uzasadnione potrzebami nieruchomości władnącej, konfiguracją granic,

ukształtowaniem terenu lub interesem społeczno-gospodarczym. Jeżeli

nieruchomość wnioskodawcy nie jest zabudowana, w szczególności budynkami

mieszkalnymi, to nie ma potrzeby, by zapewnić do niej dojazd służb

publicznych i straży”. Odpowiedni dostęp do drogi publicznej nie musi zatem

obejmować możliwości przejazdu pojazdów mechanicznych, jeżeli nie uzasadniają

tego potrzeby nieruchomości władnącej, konfiguracja granic, ukształtowanie terenu

lub interes społeczno-gospodarczy.

Skarżący nie biorą pod uwagę, że ustalenia faktyczne będące podstawą

wydania zaskarżonego postanowienia są dla Sądu Najwyższego wiążące i

niemożliwe wprost do zakwestionowania w postępowaniu kasacyjnym (art. 3983 § 3

i art. 39813 § 2 k.p.c.). Sąd Okręgowy ustalił, w jakim otoczeniu funkcjonują

nieruchomości uczestników postępowania i sposób ich zagospodarowania oraz

wyjaśnił zgodne z interesem społeczno-gospodarczym wszystkich nieruchomości

I CSK 1612/25

4

powody uzasadniające ukształtowanie szlaku drogowego w przyjęty przez nie

sposób. Jakkolwiek w istocie dostęp do nieruchomości powstałej z podziału

powinien być zagwarantowany przede wszystkim przez nieruchomość dla niej

macierzystą, to jednak w pewnych okolicznościach faktycznych może to nie być

możliwe z uwagi na właściwości tejże nieruchomości macierzystej, a przede

wszystkim konfigurację i sposób zagospodarowania jej terenu w stosunku do sieci

drogowej. Z ustaleń sądów meriti wynika, że nieruchomości wnioskodawców nie

może być zabezpieczony dostęp do drogi publicznej inaczej jak tylko przez dalsze

wykorzystywanie na ten cel szlaku przez działki uczestników do drogi krajowej […].

Takie skomunikowanie gruntu wnioskodawców z drogą publiczną ustalone zostało

przed wieloma laty z uwagi na ukształtowanie terenu. Zarówno wnioskodawcy, jak

i uczestnicy długo nie kwestionowali tego stanu. Ustanowienie drogi koniecznej

prowadzi w tych okolicznościach do prawnego uporządkowania utrwalonego stanu

faktycznego. Sądy meriti uznały, że przeprowadzenie drogi koniecznej w sposób

opisany w zaskarżonym postanowieniu było najprostszym rozwiązaniem

zapewniającym wszystkim nieruchomościom uzyskanie dostępu do drogi

publicznej, przy najmniejszym możliwym obciążeniu gruntu, przez który taki dostęp

byłby zabezpieczony. Sporządzony przez biegłą i zaakceptowany przez Sądy

projekt przebiegu służebności drogi koniecznej odzwierciedla zatem jedyny możliwy

dojazd do nieruchomości wnioskodawców od strony drogi […]. Ten szlak

komunikacyjny jest najkrótszy i najbardziej ekonomiczny. Poniesiony uszczerbek

majątkowy w związku obciążeniem nieruchomości został uczestnikom

skompensowany w postaci przyznanego im wynagrodzenia.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 i § 2 w zw. z art. 13

§ 2 k.p.c. oraz – co do kosztów postępowania na podstawie art. 520 § 1 k.p.c.,

orzeczono jak w postanowieniu.

[dr]

[a.ł]

I CSK 1612/25

5