Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi w sporze o lokal kupiony w małżeństwie

Wnioskodawca W.F. wniósł skargę kasacyjną od postanowienia Sądu

Okręgowego we Wrocławiu z 20 listopada 2023 r. (sygn. akt II Ca 1053/22),

wydanego w sprawie z udziałem D.T. o podział majątku wspólnego, którym

oddalono jego apelację od postanowienia wstępnego Sądu Rejonowego dla

Wrocławia-Fabrycznej we Wrocławiu z 2 lutego 2022 r. (sygn. akt XIV Ns 216/20).

Postanowieniem tym Sąd Rejonowy ustalił, że udziały uczestników w majątku

wspólnym są równe, oddalił żądanie usunięcia niezgodności pomiędzy stanem

prawnym ujawnionym w księdze wieczystej nr […] a rzeczywistym stanem prawnym

oraz ustalił, że jednym ze składników majątku wspólnego stron jest prawo

własności lokalu mieszkalnego położonego w W. przy ul. […] wraz z

I CSK 1615/24

2

pomieszczeniem przynależnym w postaci garażu oraz związanym z tym prawem

udziałem w nieruchomości wspólnej.

W skardze kasacyjnej pełnomocnik wnioskodawcy oparł wniosek o jej

przyjęcie do rozpoznania na przesłankach określonych w art. 3989 § 1 pkt 1 i pkt 4

k.p.c., wskazując odpowiednio na występowanie istotnego zagadnienia prawnego

oraz oczywistą zasadność skargi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Określone w art. 3984 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia

w skardze kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli

skarżący wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania

przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez

powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym,

które – zgodnie z art. 3989 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. – będą mogły stanowić

podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych

jedynie przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii

przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Odnośnie do pierwszej powołanej przesłanki, zgodnie z ugruntowanym w

orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądem, za istotne zagadnienie prawne w

rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. uznaje się zagadnienie nowe i dotychczas

niewyjaśnione. Zagadnienie to musi mieć charakter istotny i być zagadnieniem

ściśle jurydycznym, tj. dającym się przedstawić w sposób syntetyczny i oderwany

od kontrowersji dotyczących ustaleń faktycznych lub oceny dowodów (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 22 grudnia 2008 r., III CSK 285/08). Chodzi

przy tym o zagadnienie o charakterze abstrakcyjnym, którego wyjaśnienie przyczyni

się do rozwoju jurysprudencji, a jego rozstrzygnięcie będzie miało znaczenie nie

tylko dla oceny konkretnej, jednostkowej sprawy, ale także dla innych podobnych

spraw. Z tej przyczyny przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej z powołaniem się

na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1

I CSK 1615/24

3

k.p.c.) wymaga wykazania przez skarżącego, że w sprawie występuje zagadnienie

nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie może

przyczynić się do rozwoju prawa. Zaznaczyć należy, że dla skutecznego powołania

przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. –

zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego – konieczne jest nie tylko

wyartykułowanie problemu prawnego (zagadnienia prawnego), ale również

niezbędne jest wywiedzenie analizy jurydycznej wskazującej na występujące

rozbieżności interpretacyjne co do jego rozstrzygnięcia (por. np. postanowienia

Sądu Najwyższego z 23 maja 2018 r., I CSK 33/18, z 15 czerwca 2016 r., V CSK

4/16, oraz z 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16). Zaprezentowana kwestia powinna

spełniać wymagania stawiane zagadnieniu prawnemu przedstawianemu Sądowi

Najwyższemu przez sąd drugiej instancji w razie powstania poważnych wątpliwości

(art. 390 § 1 k.p.c. – zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 23 stycznia 2014 r., I

UK 361/13 oraz z 14 września 2012 r., I UK 218/12), których nie można rozwiązać

za pomocą powszechnie przyjętych reguł wykładni prawa (zob. postanowienia

Sądu Najwyższego z 8 maja 2015 r., III CZP 16/15 oraz z 24 października 2012 r., I

PK 129/12). Ponadto przedstawione zagadnienie musi rzeczywiście występować w

sprawie oraz mieścić się w zakresie problematyki podlegającej ocenie ze względu

na podstawę faktyczną i prawną zaskarżonego orzeczenia (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z 27 marca 2019 r., III CSK 258/18).

Powyższych wymogów nie spełnił skarżący. Występowania istotnego

zagadnienia prawnego upatrywał w konieczności rozstrzygnięcia problemu zakresu

zastosowania zasady surogacji przewidzianej w art. 33 pkt 10 k.r.o. do

nieruchomości nabytej po zawarciu małżeństwa za środki pochodzące częściowo z

majątku osobistego jednego z małżonków, a częściowo z kredytu hipotecznego

zaciągniętego przez niego przed zawarciem małżeństwa. Jednocześnie wskazywał

na konsekwencje takiej kwalifikacji dla odpowiedzialności za zobowiązania

określonej w art. 41 k.r.o. oraz wzajemnych rozliczeń byłych małżonków. Tak

przedstawione zagadnienie nie uzasadnia przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania. Przede wszystkim należy zauważyć, że przedstawione przez

skarżącego zagadnienie nie pozostaje w wystarczającym związku z rzeczywistą

podstawą rozstrzygnięcia sądów meriti. W orzecznictwie Sądu Najwyższego

I CSK 1615/24

4

podkreśla się, że istotne zagadnienie prawne powinno pozostawać w ścisłym

związku z ustalonym stanem faktycznym sprawy oraz motywami, na których oparto

zaskarżone orzeczenie. Nie może ono abstrahować od przesłanek, które

rzeczywiście stanowiły podstawę rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji ani zmierzać

do uzyskania odpowiedzi prawnej odnoszącej się do stanu faktycznego

odmiennego od ustalonego przez sądy meriti (por. postanowienia Sądu

Najwyższego z 22 grudnia 2008 r., III CSK 285/08, z 18 września 2012 r., II CSK

180/12 i z 9 stycznia 2017 r., II CSK 423/16). Tymczasem zaskarżone

postanowienie zostało oparte na ustaleniu, że definitywne nabycie prawa własności

lokalu nastąpiło po zawarciu małżeństwa, na podstawie umowy ustanowienia

odrębnej własności lokalu i umowy sprzedaży z 2 grudnia 2008 r., której stronami

byli oboje małżonkowie. Sądy obu instancji przyjęły ponadto, że małżonkowie

złożyli zgodne oświadczenia o nabyciu nieruchomości do majątku wspólnego, a

następnie przez cały okres trwania małżeństwa, jak również po ustaniu wspólności

majątkowej, traktowali lokal jako składnik majątku wspólnego. W konsekwencji

zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia przypisano chwili definitywnego nabycia

prawa własności oraz treści czynności prawnej dokonanej przez oboje małżonków,

nie zaś samemu źródłu finansowania ceny nabycia. W tym stanie rzeczy

przedstawione przez skarżącego rozważania dotyczące charakteru prawnego

kredytu hipotecznego zaciągniętego przed zawarciem małżeństwa, sposobu jego

późniejszej spłaty, sytuacji wierzycieli osobistych małżonka będącego kredytobiorcą

czy ewentualnych roszczeń regresowych pomiędzy byłymi małżonkami nie odnoszą

się do podstaw, na których oparto zaskarżone orzeczenie. Dotyczy to również

podnoszonych przez skarżącego zagadnień związanych z odpowiedzialnością

przewidzianą w art. 41 § 1 i 3 k.r.o. Kwestie te nie stanowiły podstawy

rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego, który nie wypowiadał się co do zakresu

odpowiedzialności za zobowiązanie kredytowe ani skutków tej odpowiedzialności

dla wierzycieli osobistych wnioskodawcy. Przedstawione zagadnienie prawne

zostało zatem skonstruowane wokół problemów ubocznych wobec zasadniczych

motywów rozstrzygnięcia, którym były chwila definitywnego nabycia prawa

własności, treść czynności prawnej dokonanej przez oboje małżonków oraz

wynikające z niej oświadczenia o nabyciu nieruchomości do majątku wspólnego.

I CSK 1615/24

5

Niezależnie od powyższego należy zauważyć, że skarżący nie wykazał, aby

przedstawione zagadnienie wymagało wypowiedzi Sądu Najwyższego. W

orzecznictwie od wielu lat przyjmuje się bowiem, że dla kwalifikacji określonego

prawa majątkowego do majątku wspólnego albo osobistego co do zasady

znaczenie ma moment definitywnego nabycia tego prawa, a nie wcześniejsze

zdarzenia prawne prowadzące do jego późniejszego uzyskania (por. uchwała Sądu

Najwyższego z 6 maja 1983 r., III CZP 15/83 oraz postanowienie Sądu

Najwyższego z 8 września 2006 r., II CSK 110/06). Równocześnie utrwalone jest

stanowisko, zgodnie z którym samo przeznaczenie środków pochodzących z

majątku osobistego na nabycie składnika majątkowego objętego wspólnością

majątkową nie przesądza jeszcze o jego przynależności do majątku osobistego

jednego z małżonków. Kwestia ta może natomiast podlegać rozliczeniu na

płaszczyźnie roszczeń z tytułu nakładów pomiędzy majątkiem osobistym a

majątkiem wspólnym (por. wyrok Sądu Najwyższego z 5 października 2016 r., III

CSK 382/15 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 8 września 2017 r., II CSK

178/17). Kwestia ewentualnego rozliczenia środków, które wnioskodawca miał

przeznaczyć z majątku osobistego na nabycie spornej nieruchomości, mogła zatem

podlegać rozważeniu na płaszczyźnie roszczeń z tytułu nakładów pomiędzy

majątkiem osobistym a majątkiem wspólnym. Tego rodzaju problem należy jednak

do sfery rozliczeń majątkowych pomiędzy byłymi małżonkami, nie zaś do

zagadnienia kwalifikacji samego prawa własności lokalu. W orzecznictwie

podkreślano także potrzebę odróżniania kwestii przynależności określonego prawa

do majątku wspólnego lub osobistego od zagadnienia rozliczeń pomiędzy

poszczególnymi masami majątkowymi (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 5

października 2016 r., III CSK 382/15 oraz z 16 października 2019 r., III CSK

258/18). W istocie więc skarga nie wskazuje zagadnienia prawnego wymagającego

rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy dla zapewnienia jednolitości orzecznictwa lub

rozwoju prawa, lecz zmierza do zakwestionowania oceny prawnej dokonanej przez

Sądy obu instancji na tle indywidualnych okoliczności rozpoznawanej sprawy. Tak

sformułowane zagadnienie nie ma ponadto charakteru zagadnienia abstrakcyjnego

i jurydycznego, lecz pozostaje ściśle związane z okolicznościami faktycznymi

niniejszej sprawy, w szczególności ze sposobem sfinansowania nabycia konkretnej

I CSK 1615/24

6

nieruchomości przez strony i skutkami wynikającymi z zawartej przez nie umowy.

Nie odpowiada ono zatem wymaganiom stawianym przesłance określonej w art.

3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Skarżący nie przedstawił również argumentów pozwalających

stwierdzić, że zagadnienie będące przedmiotem wniosku wywołuje rozbieżności w

orzecznictwie lub pozostaje niewyjaśnione w judykaturze Sądu Najwyższego.

Uzasadnienie wniosku ogranicza się w tym zakresie do prezentacji własnej

koncepcji wykładni art. 33 pkt 10 k.r.o. oraz rozważań dotyczących skutków

poszczególnych rozwiązań dla wierzycieli i byłych małżonków. Nie zostały

natomiast wskazane orzeczenia mogące świadczyć o występowaniu rozbieżności

interpretacyjnych ani argumenty pozwalające przyjąć, że dotychczasowy dorobek

orzeczniczy nie dostarcza wystarczających podstaw do rozstrzygnięcia sprawy.

Twierdząc, że przedstawione zagadnienie nie zostało dotychczas rozstrzygnięte w

orzecznictwie Sądu Najwyższego, skarżący nie podjął bowiem próby wykazania tej

okoliczności. W konsekwencji nie zachodzi przesłanka określona w art. 3989 § 1 pkt

1 k.p.c.

Nie było również podstaw do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania z

powołaniem się na art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. W tym względzie wskazać należy, że

wyróżniona w tym przepisie przesłanka zachodzi wówczas, gdy zasadność

zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej wynika prima facie, bez głębszej

analizy prawnej. Dotyczy to więc jedynie uchybień przepisom prawa materialnego

albo procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o

charakterze elementarnym polegających w szczególności na oparciu

rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i

ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, na

zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał względnie na oczywiście

błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym. Do

wykazania oczywistej zasadności skargi powinno wystarczyć jedno konkretne

twierdzenie, jedna stanowcza, przekonująca od razu teza, wskazująca racje

podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce i zaskarżeniu. Na tym właśnie

polega „oczywista” zasadność środka zaskarżenia w rozumieniu przyjętym w art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 grudnia 2019 r.,

IV CSK 307/19). O przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje przy

I CSK 1615/24

7

tym samo oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub

procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której

naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam

zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie

prowadzi zatem wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona

(por. orzecznictwo przytoczone w motywach postanowienia Sądu Najwyższego z 6

listopada 2012 r., III SK 16/12). Wymagania tego skarżący nie spełnił. Skarżący

wywodzi oczywistą zasadność skargi z zarzucanego naruszenia art. 378 § 1 k.p.c.

oraz art. 31 § 1 i art. 33 pkt 10 k.r.o., twierdząc, że zaskarżone orzeczenie w

sposób oczywisty narusza podstawowe zasady ustawowej wspólności majątkowej

małżeńskiej przez zaliczenie do majątku wspólnego nieruchomości nabytej za

środki pochodzące z majątku osobistego wnioskodawcy. Nie sposób podzielić

twierdzenia o oczywistym naruszeniu art. 378 § 1 k.p.c. Należy wskazać, że

zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego sąd drugiej instancji nie

ma obowiązku szczegółowego omawiania każdego argumentu podniesionego w

apelacji, lecz obowiązany jest rozpoznać sprawę w granicach zarzutów

apelacyjnych. Obowiązek ten nie oznacza konieczności kazuistycznego odnoszenia

się do każdego twierdzenia strony, lecz wymaga takiego uzasadnienia

rozstrzygnięcia, które pozwala stwierdzić, że zarzuty apelacyjne zostały w całości

rozważone przed wydaniem orzeczenia (por. wyroki Sądu Najwyższego z 20

stycznia 2000 r., I CKN 356/98, z 17 lipca 2009 r., IV CSK 110/09, z 15 grudnia

2011 r., II UK 106/11 i z 22 listopada 2017 r., II UK 556/16 oraz postanowienie

Sądu Najwyższego z 14 października 2021 r., I CSK 173/21). Z uzasadnienia

zaskarżonego skargą kasacyjną postanowienia wynika, że Sąd Okręgowy odniósł

się do zarzutów dotyczących art. 31 § 1 i art. 33 pkt 10 k.r.o., rozważył

argumentację dotyczącą źródła finansowania nieruchomości, znaczenia czynności

dokonanych przed zawarciem małżeństwa oraz skutków aktu notarialnego z 2

grudnia 2008 r., a następnie podzielił stanowisko Sądu Rejonowego. Sam fakt, że

skarżący nie zgadza się z przedstawioną oceną, nie może prowadzić do wniosku o

oczywistym nierozpoznaniu sprawy w granicach apelacji. Nie została także

wykazana oczywistość zarzucanego naruszenia art. 31 § 1 i art. 33 pkt 10 k.r.o.

Ocena trafności stanowiska skarżącego wymagałaby szczegółowej analizy relacji

I CSK 1615/24

8

pomiędzy tymi przepisami, ustalonego stanu faktycznego sprawy, znaczenia chwili

nabycia prawa własności, skutków prawnych wynikających z czynności dokonanej

przez strony, a także okoliczności zawarcia aktu notarialnego, znaczenia złożonych

w nim oświadczeń oraz sposobu wykonywania przez strony uprawnień

właścicielskich po nabyciu nieruchomości. Już sama potrzeba przeprowadzenia

tego rodzaju rozważań wyklucza możliwość uznania, że wadliwość rozstrzygnięcia

jest oczywista i dostrzegalna prima facie. W szczególności nie sposób podzielić

stanowiska skarżącego, jakoby już na pierwszy rzut oka można było stwierdzić

naruszenie podstawowych zasad regulujących ustrój wspólności ustawowej.

Twierdzenie, że do majątku wspólnego mogą należeć wyłącznie składniki

majątkowe nabyte „w sensie ekonomicznym” przez oboje małżonków, stanowi

element prezentowanej przez skarżącego wykładni art. 31 § 1 i art. 33 pkt 10 k.r.o.,

a nie oczywistą i bezsporną konsekwencję obowiązujących przepisów. Właśnie

ocena znaczenia ekonomicznego źródła finansowania nabycia nieruchomości w

zestawieniu z chwilą nabycia prawa własności oraz treścią dokonanej czynności

prawnej stanowi zasadniczy przedmiot sporu między stronami. Nie można zatem

przyjąć, aby wadliwość stanowiska zajętego przez sądy meriti była dostrzegalna

bez potrzeby pogłębionej analizy jurydycznej. Wreszcie należy zauważyć, że

zarówno Sąd Rejonowy, jak i Sąd Okręgowy nie kwestionowały okoliczności

związanych z zaangażowaniem przez wnioskodawcę środków pochodzących z

jego majątku osobistego ani faktu spłaty kredytu stanowiącego jego zobowiązanie

osobiste. Uznały jednak, że okoliczności te nie podważają oceny co do

przynależności spornej nieruchomości do majątku wspólnego stron, mogą

natomiast stanowić przedmiot rozliczeń z tytułu nakładów pomiędzy majątkiem

osobistym a majątkiem wspólnym. Na uwzględnienie nie zasługuje również –

podniesiony jedynie w ramach podstawy kasacyjnej – zarzut naruszenia art. 387 §

21 pkt 2 k.p.c. Skarżący ograniczył się do twierdzenia, że Sąd Okręgowy nie

wyjaśnił dostatecznie podstawy prawnej rozstrzygnięcia odnoszącej się do

zarzutów naruszenia art. 31 § 1 i art. 33 pkt 10 k.r.o. Nie wykazał jednak, aby

ewentualne uchybienie w tym zakresie miało charakter oczywisty ani aby

prowadziło do wydania orzeczenia oczywiście nieprawidłowego. Niezależnie od

tego należy zauważyć, że zgodnie z art. 387 § 21 pkt 2 k.p.c. wyjaśnienie podstawy

I CSK 1615/24

9

prawnej rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji może ograniczyć się do stwierdzenia,

że sąd ten przyjął za własne oceny prawne sądu pierwszej instancji. Skoro zaś Sąd

Okręgowy podzielił stanowisko Sądu Rejonowego, odniósł się do podniesionych

zarzutów oraz przedstawił motywy tej oceny, brak podstaw do uznania, że

zarzucane uchybienie miało charakter oczywisty. W rzeczywistości argumentacja

skarżącego stanowi polemikę z oceną prawną przyjętą przez sądy meriti i zmierza

do wykazania, że w okolicznościach sprawy należało odmiennie ocenić skutki

nabycia spornej nieruchomości dla stosunków majątkowych stron. Tego rodzaju

argumentacja nie pozwala jednak na przyjęcie, że wadliwość zaskarżonego

orzeczenia jest dostrzegalna prima facie, a w konsekwencji, że skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Trzeba również wskazać, że nie zachodzi nieważność postępowania, którą

Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę – w granicach zaskarżenia – z urzędu (art.

39813 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). Z uwagi na to, że skarga

kasacyjna została wniesiona od postanowienia Sądu Okręgowego rozstrzygającego

apelację od postanowienia wstępnego Sądu Rejonowego, rozstrzygnięcie o

kosztach postępowania kasacyjnego pozostawiono do orzeczenia kończącego

postępowanie w sprawie, z uwzględnieniem jego ostatecznego wyniku.

(A.G.)

[SOP]