Sąd Najwyższy nie przyjął skargi banku w sporze klienta o kredyt indeksowany

W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku

z 23 września 2024 r. (sygn. akt I ACa 793/23) pełnomocnik pozwanego Banku

spółki akcyjnej w W. oparł wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania na przyczynach

określonych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., wskazując na występowanie w sprawie

istotnych zagadnień prawnych oraz potrzebę wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów.

I CSK 1623/25

2

W ramach przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. skarżący

sformułował 12 poniżej wskazanych zagadnień prawnych (oznaczonych literami od

a. do l.).

a. Czy postanowienia indeksacyjne umowy kredytu indeksowanego,

określające wysokość kwoty kredytu i wysokość rat kapitałowo-odsetkowych

wyrażoną w walucie obcej poprzez odesłanie do Tabeli Kursów Walut Obcych

banku-kredytodawcy, bez określenia w treści umowy szczegółowych zasad

obliczania tych kursów, na przykład w postaci wzoru matematycznego, wykraczają

poza granice zakreślone w ramach zasady swobody umów opisanej w art. 3531

k.c.?

b. Czy żądanie „ustalenia nieważności umowy" stanowi roszczenie

dopuszczalne na gruncie przepisów k.p.c., czy może być uwzględnione przez sąd

rozpatrujący sprawę, a jeżeli takie sformułowanie roszczenia jest wadliwe, to jaki

powinien być skutek zgłoszenia takiego powództwa przez stronę powodową?

c. Jeżeli stronie powodowej przysługuje dalej idące roszczenie o zapłatę,

wynikające ze stosunku prawnego w postaci rzekomo nieważnej umowy kredytu

indeksowanego kursem waluty obcej, w szczególności wynikające z możliwości

żądania zwrotu dokonanych świadczeń na podstawie przepisów o bezpodstawnym

wzbogaceniu, to czy strona powodowa posiada interes prawny w żądaniu ustalenia

nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy?

d. Czy dopuszczalne jest stwierdzenie abuzywności klauzul odsyłających do

Tabeli Kursów Walut Obcych banku-kredytodawcy w sytuacji, gdy kredytobiorca

miał na mocy regulaminu, stanowiącego integralną część umowy, możliwość

spełniania świadczenia bezpośrednio w walucie obcej od momentu zawarcia

umowy, z pominięciem Tabeli Kursów Walut Obcych Banku Kredytodawcy, tym

bardziej, jeżeli kredytobiorca faktycznie rozpoczął spłatę bezpośrednio w walucie

kredytu, po zawarciu aneksu na podstawie postanowień, które były obecne w

stosunku prawnym pomiędzy stronami już na dzień zawarcia umowy?

e. Czy dopuszczalne jest wyeliminowanie przez strony charakteru

niedozwolonego w rozumieniu art. 3851 k.c. postanowień umowy kredytu

dotyczących indeksacji do kursu waluty obcej, odsyłających do Tabeli Kursów

I CSK 1623/25

3

Walut Obcych banku-kredytodawcy, poprzez zastąpienie lub uzupełnienie ich,

wskutek zawarcia aneksu do umowy, postanowieniami pozbawionymi abuzywnego

charakteru, dającymi możliwość korzystania przez kredytobiorcę z dowolnie

wybranego kursu, poprzez samodzielne nabywanie waluty obcej na poczet spłaty

kredytu?

f. Czy w przypadku, gdy proces poinformowania konsumenta o ryzykach,

wynikających z wprowadzenia do umowy kredytu klauzul przewidujących

indeksację kursem waluty obcej, polegał na przedstawieniu konsumentowi

szczegółowej informacji o ryzyku kursowym związanym z zaciągnięciem kredytu, a

konsument potwierdził przekazanie tej szczegółowej i wyczerpującej informacji

(wynikającej z procedur wewnętrznych Banku) poprzez złożenie pisemnego

oświadczenia, to czy klauzule obciążające konsumenta ryzykiem kursowym mają

charakter jednoznaczny i nie stanowią postanowień niedozwolonych w rozumieniu

art. 3851 § 1 k.c.?

g. Czy norma zawarta w umowie kredytu indeksowanego do kursu waluty

obcej, zawierająca odesłanie do kursu określonego w tabeli kursowej publikowanej

przez bank, podlega kontroli z punktu widzenia przesłanek abuzywności, czy też

kontrola taka jest wyłączona na mocy art. 1 ust. 2 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z

dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach

konsumenckich (dalej jako „dyrektywa 93/13"), z uwagi na fakt, że publikowanie

kursów walutowych przez banki oparte jest na ustawowej podstawie prawnej, tj. art.

111 ust. 1 pkt. 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz.U. 2020,

poz. 288, dalej jako „Prawo bankowe")?

h. Czy określenie niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art.

3851 § 1 i 2 k.c., dotyczy określonych przez strony umowy norm postępowania –

czy też, przeciwnie, wyodrębnione redakcyjnie fragmenty tekstu umowy oraz czy

dopuszczalne jest wyeliminowanie z umowy całości kwestionowanych jednostek

redakcyjnych w sytuacji, gdy stwierdzono abuzywność wyłącznie w odniesieniu do

części zawartych tam norm?

i. Czy norma, zawarta w umowie kredytu indeksowanego do kursu waluty

obcej, regulująca odesłanie do konkretnego źródła pochodzenia kursu walutowego

I CSK 1623/25

4

(tzw. „klauzula spreadu"), stanowi normę regulującą główne świadczenia stron w

rozumieniu art. 3851 § 1 k.c. oraz czy norma ta należy do essentialia negotii umowy

kredytu?

j. Czy stwierdzenie przez Sąd niezwiązania konsumenta normą, zawartą w

umowie kredytu indeksowanego do kursu waluty obcej, regulującą odesłanie do

konkretnego źródła pochodzenia kursu walutowego (kursu kupna i sprzedaży, tzw.

klauzula spreadu), skutkuje również niezwiązaniem konsumenta normą, zgodnie z

którą wartość wzajemnych świadczeń uzależniona jest od kursu waluty obcej (tzw.

klauzula ryzyka) oraz czy niezwiązanie konsumenta klauzulą ryzyka skutkuje

upadkiem umowy?

k. Czy jest zgodna z zasadami proporcjonalności, równości i pewności

prawa, wynikającymi z Konstytucji oraz przepisów prawa unijnego, jak również z

celami dyrektywy 93/13 oraz z celami art. 3851 § 2 k.c., wykładnia polegająca na

twierdzeniu, że niezwiązanie stron klauzulą spreadu, ma rzekomo skutkować

niezwiązaniem również klauzulą ryzyka, co ma prowadzić do przekształcenia

umowy z mocą wsteczną w kredyt złotowy, ale oprocentowany w oparciu o

parametr ekonomiczny właściwy wyłącznie dla waluty indeksacji, co z kolei

mogłoby prowadzić do stwierdzenia nieważności całej umowy?

I. Czy stwierdzenie przez Sąd niezwiązania konsumenta normą, zawartą w

umowie kredytu indeksowanego do kursu waluty obcej, regulującą odesłanie do

konkretnego źródła pochodzenia kursu walutowego (kursu kupna i sprzedaży, tzw.

klauzula spreadu), przy jednoczesnym stwierdzeniu że konsument jest związany

normą, zgodnie z którą wartość wzajemnych świadczeń uzależniona jest od kursu

waluty obcej (tzw. klauzula ryzyka), skutkuje koniecznością dokonania wykładni

postanowień umowy z pominięciem klauzuli spreadu, natomiast z wykorzystaniem

przepisów dyspozytywnych w brzmieniu aktualnym na dzień zamknięcia rozprawy,

w szczególności art. 358 § 2 k.c. lub art. 24 ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.

o Narodowym Banku Polskim (dalej: „ustawa o NBP"), oraz stwierdzeniem, że

umowa podlega wykonaniu, z wykorzystaniem do przeliczeń kursu średniego

waluty indeksacji publikowanego przez Narodowy Bank Polski, aktualnego na dzień

danej operacji finansowej?.

I CSK 1623/25

5

Z kolei w ramach przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. skarżący

powołał potrzebę wykładni szeregu przepisów prawa cywilnego, konstytucyjnego

oraz unijnego, pogrupowanych w 11 grupach (lit a. – k.):

1. art. 3531 k.c. – w zakresie zgodności z zasadą swobody umów postanowień

indeksacyjnych odsyłających do tabel kursowych banku bez wskazania

szczegółowych zasad ustalania kursów;

2. art. 189 k.p.c. w zw. z art. 1301a § 1 k.p.c. – w zakresie dopuszczalności

powództwa o ustalenie nieważności umowy oraz skutków procesowych

takiego sformułowania żądania;

3. art. 189 k.p.c. – w zakresie istnienia interesu prawnego w żądaniu ustalenia

nieistnienia stosunku prawnego pomimo możliwości dochodzenia dalej

idącego roszczenia o zapłatę;

4. art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 – w zakresie

dopuszczalności uznania za abuzywne klauzul odsyłających do tabel

kursowych banku, jeżeli kredytobiorca miał możliwość – na mocy ustawy lub

Regulaminu stanowiącego integralną jej część spełniać świadczenie

bezpośrednio w walucie obcej od momentu jej zawarcia;

5. art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 – w zakresie

możliwości usunięcia abuzywności postanowień umownych przez następczą

zmianę umowy, w szczególności poprzez zawarcie aneksu;

6. art. 3851 § 1 k.c. – w zakresie rozumienia pojęcia „postanowienia” użytego w

tym przepisie, w szczególności tego, czy „postanowieniami” podlegającymi

kontroli abuzywności są normy umowne czy poszczególne jednostki

redakcyjne umowy, wpływu należytego poinformowania konsumenta o

ryzyku kursowym na ocenę abuzywności postanowień umownych oraz

kwalifikacji klauzuli spreadowej jako postanowienia określającego główne

świadczenia stron;

7. art. 3531 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 i 2 Prawa bankowego – w zakresie

uznania klauzuli spreadowej za element przedmiotowo istotny (essentialia

negotii) umowy kredytu;

8. art. 3851 § 2 k.c. w zw. z art. 7 ust. 1 i art. 8b ust. 1 dyrektywy 93/13 oraz art.

3531 k.c. w zw. z art. 2, art. 31 ust. 3 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP – w

I CSK 1623/25

6

zakresie zgodności przyjmowanych w orzecznictwie skutków abuzywności

postanowień umownych z zasadami proporcjonalności, równości, pewności

prawa oraz utrzymania umowy w mocy;

9. art. 316 § 1 k.p.c. w zw. z art. 3851 § 2 k.c., art. 3 k.c. oraz art. 6 ust. 1 i art. 7

ust. 1 dyrektywy 93/13 – w zakresie tego, czy ocena skutków abuzywności

powinna następować według stanu prawnego z chwili zawarcia umowy czy z

chwili zamknięcia rozprawy;

10. art. 358 § 2 k.c. w zw. z art. 3851 § 2 k.c. – w zakresie możliwości

wykorzystania art. 358 § 2 k.c. jako przepisu dyspozytywnego

pozwalającego na dalsze wykonywanie umowy po wyeliminowaniu klauzuli

spreadowej;

11. art. 24 ust. 3 ustawy o Narodowym Banku Polskim w zw. z art. 3851 § 2 k.c.

– w zakresie możliwości wykorzystania tego przepisu jako podstawy

uzupełnienia umowy po wyeliminowaniu niedozwolonych postanowień

dotyczących kursu waluty.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze

kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący

wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego w

art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie i

uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które –

zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. – będą mogły stanowić podstawę oceny skargi

kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach

Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Co do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., skarżący powinien odpowiednio

sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle

zagadnienie się wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą

możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego

I CSK 1623/25

7

zagadnienia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ

35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11, z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14 i z 9 kwietnia

2015 r., V CSK 547/14). W świetle ugruntowanego orzecznictwa zagadnienie

prawne jest istotne, jeżeli jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania

praktyki sądowej i rozstrzygnięcia sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np.

postanowienie Sądu Najwyższego z 18 września 2012 r., II CSK 180/12 oraz z 2

grudnia 2014 r., II CSK 376/14), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było

dotychczas rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo

wymaga zmiany (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r.,

II CSK 94/16). Kwestia taka powinna spełniać wymagania stawiane zagadnieniu

prawnemu przedstawianemu Sądowi Najwyższemu przez sąd drugiej instancji w

razie powstania poważnych wątpliwości (art. 390 § 1 k.p.c. – zob. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 23 stycznia 2014 r., I UK 361/13 oraz z 14 września 2012 r., I

UK 218/12), których nie można rozwiązać za pomocą powszechnie przyjętych reguł

wykładni prawa (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 maja 2015 r., III CZP

16/15 oraz z 24 października 2012 r., I PK 129/12). Chodzi przy tym wyłącznie o

poważne wątpliwości, wymagające zaangażowania Sądu Najwyższego,

wykraczające poza poziom zwykłych wątpliwości prawnych, które powstają niemal

w każdym procesie decyzyjnym stosowania prawa. W celu spełnienia przesłanki

przewidzianej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nie wystarczy samo sformułowanie pytania

(pytań) do Sądu Najwyższego. Konieczne jest również zaproponowanie możliwych

(odmiennych) odpowiedzi na postawione pytanie. Ograniczenie się do

sformułowania pytania, wymagającego zdaniem skarżącego udzielenia odpowiedzi,

nie wypełnia zatem dyspozycji wskazanego przepisu (zob. m.in. np. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 15 grudnia 2011 r., II PK 183/11, z 20 grudnia 2011 r., II PK

207/11, z 9 stycznia 2017 r., II CSK 423/16 oraz z 16 maja 2018 r., II CSK 12/18).

Wskazuje się na konieczność przedstawienia występujących rozbieżności

interpretacyjnych przy rozstrzyganiu przedstawionego zagadnienia prawnego w

orzecznictwie lub nauce prawa (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 maja

2018 r., I CSK 798/17, z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 585/17 oraz z 8 kwietnia 2018

r., V CSK 577/17).

I CSK 1623/25

8

Co do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., jej spełnienie wymaga

wskazania przepisu prawa, którego wykładnia budzi wątpliwości, określenia

zakresu tej wykładni, podania, na czym polegają wątpliwości związane z

rozumieniem przepisu oraz przedstawienia argumentacji przemawiającej za tym, że

mają one rzeczywisty i poważny charakter, nie należą zaś do zwykłych wątpliwości

związanych z procesem stosowania prawa. Wymagane jest także wykazanie, że

treść i znaczenie przepisu nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym

orzecznictwie lub że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni. Jeżeli

podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o występujących w

orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez sądy

różnej wykładni przepisu, konieczne jest także wskazanie rozbieżnych orzeczeń,

dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z różnej wykładni

przepisu (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 28 marca 2007 r., II CSK

84/07, oraz z 14 grudnia 2023 r., I CSK 6110/22). Należy podkreślić, że wątpliwości

wskazane przez skarżącego muszą istnieć nadal w chwili orzekania w przedmiocie

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Argumentacja dotycząca

rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga przytoczenia przykładów orzeczeń,

które wskazują na rzeczywistą rozbieżność w wykładni przepisów, występującą

również w chwili orzekania w przedmiocie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca 2024 r., I CSK

1225/23).

Przechodząc do analizy przyczyn uzasadniających przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania, należy zauważyć, że przyjęta przez skarżącego

kaskadowa konstrukcja wniosku oraz obszerność jego uzasadnienia utrudniają

przeprowadzenie odrębnej oceny przesłanek przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2

k.p.c. Argumentacja skarżącego w znacznym stopniu łączy bowiem rozważania

odnoszące się do obu tych przesłanek, pomimo ich odrębnego charakteru i

odmiennych funkcji procesowych. Skarżący uzasadnia ich występowanie

częściowo tożsamą argumentacją, powołując te same zagadnienia prawne oraz te

same przepisy prawa. W szczególności szereg zagadnień przedstawionych jako

istotne zagadnienia prawne ma jednocześnie świadczyć o występowaniu

rozbieżności w orzecznictwie. Taka konstrukcja argumentacji prowadzi do jej

I CSK 1623/25

9

wewnętrznej niespójności. Nie sposób bowiem równocześnie twierdzić, że

określone zagadnienie stanowi nierozstrzygnięty dotychczas problem prawny

wymagający wypowiedzi Sądu Najwyższego oraz że na jego tle wykształciły się już

rozbieżne kierunki orzecznictwa Sądu Najwyższego. Jeżeli bowiem w odniesieniu

do danego przepisu orzecznictwo Sądu Najwyższego wypracowało już odmienne

stanowiska, to zagadnienie to co do zasady nie spełnia kryterium nowości ani

nierozstrzygnięcia, właściwego dla przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. W tym

zakresie argumentacja skarżącego pozostaje wewnętrznie niespójna (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z 15 grudnia 2016 r., I CSK 315/16). Odwołanie

się przez skarżącego do potrzeby „skondensowania argumentacji oraz uniknięcia

powielania treści” (pkt 14 uzasadnienia wniosku, s. 26) nie stanowi

wystarczającego uzasadnienia dla takiego sposobu konstruowania podstaw

przedsądu. Niezależnie jednak od wskazanych mankamentów konstrukcyjnych

uzasadnienia wniosku należy stwierdzić, że żadna z powołanych przez skarżącego

przesłanek (przyczyn kasacyjnych), oceniana odrębnie według właściwych jej

kryteriów, nie uzasadnia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Analiza poszczególnych zagadnień prawnych oraz przepisów i problemów

interpretacyjnych wskazanych przez skarżącego prowadzi do wniosku, że

powołane przesłanki przedsądu nie zostały wykazane. Problemy prawne

przedstawione przez skarżącego nie mają cech nowości wymaganej od istotnego

zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Kwestie te były

wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego oraz Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej, także w orzeczeniach wydanych już po

wniesieniu skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie. W rezultacie doszło do

utrwalenia kierunków wykładni odnoszących się do zagadnień podniesionych przez

skarżącego. Z tych samych względów brak jest również podstaw do przyjęcia, że

wskazane przez skarżącego przepisy prawa nadal wywołują poważne wątpliwości

interpretacyjne lub rozbieżności uzasadniające potrzebę wykładni (art. 3989 § 1 pkt

2 k.p.c.).

W szczególności nie budzą obecnie wątpliwości skutki uznania za abuzywne

postanowień odsyłających do tabel kursowych banku przy określaniu wysokości

świadczeń stron umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej, jak również

I CSK 1623/25

10

konsekwencje eliminacji takich postanowień z umowy (zob. m.in. wyroki Sądu

Najwyższego: z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20, z

20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22, z 28

lutego 2025 r., II CSKP 380/23 oraz powołane w tych orzeczeniach orzecznictwo

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej). Nie ujawniają również potrzeby

dalszej wykładni zagadnienia odnoszące się do zgodności postanowień

odsyłających do tabel kursowych banku z art. 3531 k.c. oraz możliwości wyłączenia

takich postanowień spod kontroli abuzywności na podstawie art. 1 ust. 2 dyrektywy

93/13. Skarżący wiąże te kwestie przede wszystkim z brakiem zamieszczenia w

umowie szczegółowego wzoru ustalania kursów walut oraz z wynikającym z art.

111 ust. 1 pkt 4 Prawa bankowego obowiązkiem publikowania tabel kursowych.

Tymczasem przedmiotem utrwalonego orzecznictwa nie jest dopuszczalność

samego zastosowania mechanizmu indeksacji ani brak matematycznego wzoru

ustalania kursu, lecz zakres swobody pozostawionej przedsiębiorcy przy określaniu

wysokości świadczenia konsumenta. Przepis art. 111 ust. 1 pkt 4 Prawa

bankowego określa jedynie obowiązek ogłaszania stosowanych przez bank kursów

walutowych. Nie zawiera natomiast normy dyspozytywnej kształtującej treść

stosunku kredytowego ani nie determinuje sposobu ustalania kursów mających

zastosowanie do przeliczeń dokonywanych na podstawie umowy. Nie może zatem

stanowić podstawy do wyłączenia postanowień odsyłających do tabel kursowych

banku spod kontroli przewidzianej w art. 3851 § 1 k.c. oraz art. 1 ust. 2 dyrektywy

93/13 (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 grudnia 2023 r., I CSK 5177/22

oraz wyroki Sądu Najwyższego z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22, z 26

czerwca 2025 r., II CSKP 327/23 oraz z 6 listopada 2025 r., II CSKP 67/23). Pogląd

ten pozostaje zgodny z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej, w którym wskazano, że wyjątek przewidziany w art. 1 ust. 2 dyrektywy

93/13 podlega ścisłej wykładni i obejmuje wyłącznie warunki umowne

odzwierciedlające przepisy prawa znajdujące zastosowanie między stronami

niezależnie od ich wyboru albo mające zastosowanie w braku odmiennego

uzgodnienia stron (por. motyw 13 dyrektywy 93/13 oraz wyrok TSUE z 21 marca

2013 r., C-92/11, RWE Vertrieb AG przeciwko Verbraucherzentrale

NordrheinWestfalen e.V., pkt 26 i n., ECLI:EU:C:2013:180, także wyrok TSUE z 21

I CSK 1623/25

11

grudnia 2021 r., C-243/20, DP i SG przeciwko Trapeza Peiraios AE,

ECLI:EU:C:2021:1045 i powołane tam dalsze orzecznictwo). Art. 111 ust. 1 pkt 4

Prawa bankowego nie zawiera natomiast regulacji określającej sposób ustalania

kursów walut stosowanych do przeliczeń wynikających z umowy kredytu, wobec

czego wynikający z tego przepisu obowiązek publikowania tabel kursowych nie

może być utożsamiany z ustawowym określeniem zasad ustalania kursów walut.

Dalszej wykładni również nie można uznać, iż wymagają zagadnienia dotyczące

zakresu pojęcia „postanowienia umownego” w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c., w tym

relacji między normatywną treścią warunku umownego a jego redakcyjnym

wyodrębnieniem w tekście umowy, a także kwalifikacji klauzul indeksacyjnych i

kursowych na tle tego przepisu. W orzecznictwie wyjaśniono bowiem, że

dopuszczalne jest badanie abuzywności poszczególnych elementów postanowień

umownych oraz eliminacja jedynie nieuczciwego elementu warunku umownego, o

ile stanowi on normatywnie wyodrębnioną część zobowiązania i jego usunięcie nie

prowadzi do zmiany istoty pozostałej treści warunku. Jednocześnie wyjaśniono

przesłanki uznania klauzul indeksacyjnych i kursowych za postanowienia

odnoszące się do głównych świadczeń stron oraz zakres dopuszczalnej kontroli ich

abuzywności. Niedopuszczalne pozostaje natomiast takie częściowe utrzymanie

postanowienia w mocy, które prowadziłoby do modyfikacji jego treści i

zastępowania woli stron nową treścią normatywną (por. m.in. postanowienia Sądu

Najwyższego z 10 września 2024 r., I CSK 2491/23 i z 14 maja 2024, I CSK

2528/23 oraz powołane tam orzecznictwo, wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, Bank BPH). W utrwalonym

orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się również, że klauzula ryzyka

walutowego oraz klauzula kursowa określająca mechanizm przeliczeniowy

pozostają funkcjonalnie powiązane. Wyeliminowanie niedozwolonych postanowień

przeliczeniowych prowadzi zatem także do upadku mechanizmu ryzyka

walutowego, charakterystycznego dla kredytu indeksowanego do waluty obcej. W

konsekwencji nie jest możliwe utrzymanie takiej umowy jako kredytu złotowego

oprocentowanego według stawki właściwej dla kredytu powiązanego z walutą obcą

ani zastąpienie wyeliminowanego mechanizmu innym sposobem określenia

oprocentowania (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego: z 11 grudnia 2019 r., V CSK

I CSK 1623/25

12

382/18, z 13 kwietnia 2022 r., II CSKP 15/22, z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, z

26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, z 25 października 2023 r., II CSKP 820/23, z 8

listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, z 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22 oraz

postanowienie Sądu Najwyższego z 29 sierpnia 2023 r., I CSK 4599/22 wraz z

powołanym tam orzecznictwem). Stanowisko to pozostaje zgodne z orzecznictwem

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który również wskazywał na ścisłe

powiązanie mechanizmu przeliczeniowego z ryzykiem walutowym stanowiącym

element konstrukcyjny kredytu indeksowanego lub denominowanego do waluty

obcej (zob. np. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 29 kwietnia

2021 r., C-19/20, I.W., R.W. przeciwko Bank BPH S.A., ECLI:EU:C:2021:341). W

świetle tej oceny pozbawione znaczenia pozostają zarówno zagadnienia prawne,

jak i potrzeba wykładni przepisów prawa oparta na założeniu, że po

wyeliminowaniu klauzul abuzywnych umowa mogłaby nadal funkcjonować jako

kredyt złotowy oprocentowany według stawki WIBOR, LIBOR lub według

oprocentowania stałego. Odwołanie się przez skarżącego do zasad

proporcjonalności, równości i pewności prawa nie prowadzi do sformułowania

nowego zagadnienia prawnego ani nie wykazuje potrzeby dalszej wykładni

przepisów prawa (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 12 września 2023 r., II

CSKP 5/23, niepubl. i z 2 lutego 2026 r., II CSKP 1031/23, niepubl.). Argumentacja

ta stanowi element szerszej problematyki skutków eliminacji niedozwolonych

postanowień umownych, która była już wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi Sądu

Najwyższego oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Nie ujawniają

potrzeby dalszej wykładni również zagadnienia dotyczące możliwości uzupełnienia

luki powstałej po wyeliminowaniu postanowień przeliczeniowych przy zastosowaniu

art. 358 § 2 k.c. lub art. 24 ust. 3 ustawy o Narodowym Banku Polskim, gdyż

opierają się one na założeniu dalszego obowiązywania mechanizmu ryzyka

walutowego po usunięciu tych postanowień, które nie znajduje oparcia w

orzecznictwie Sądu Najwyższego i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W

orzecznictwie wyjaśniono również, że oceny abuzywności postanowień umownych

dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, a nie z uwzględnieniem

okoliczności powstałych później (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2).

I CSK 1623/25

13

Argumentacja skarżącego odwołująca się do brzmienia przepisów obowiązujących

w dacie zamknięcia rozprawy nie prowadzi zatem do ujawnienia nowego problemu

prawnego wymagającego dalszej wykładni. Nie są także nowe zagadnienia

dotyczące znaczenia zakresu informacji przekazanych konsumentowi o ryzyku

kursowym dla oceny jednoznaczności i abuzywności postanowień umownych.

Problematyka ta była wielokrotnie przedmiotem analizy zarówno w orzecznictwie

Sądu Najwyższego, jak i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, które

wyjaśniły standard wymaganej transparentności postanowień odnoszących się do

ryzyka kursowego oraz kryteria oceny ich zgodności z art. 3851 § 1 k.c. (zob. np.

wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej: z 20 września 2017 r., C-

186/16, Andriciuc i in., ECLI:EU:C:2017:703, z 10 czerwca 2021 r., C-776/19, C-

782/19, VB i in. przeciwko BNP Paribas Personal Finance SA i AV i in. przeciwko

BNP Paribas Personal Finance SA i Procureur de la République,

ECLI:EU:C:2021:470, a także wyroki Sądu Najwyższego z 13 maja 2022 r., II

CSKP 293/22, oraz z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, z 9 lutego 2026 r., II CSKP

680/25, z 13 marca 2026 r., II CSKP 501/23 i powołane tam orzecznictwo). W

orzecznictwie tym wyjaśniono również, że ocena spełnienia obowiązków

informacyjnych nie może zostać sprowadzona wyłącznie do faktu podpisania przez

konsumenta oświadczenia o świadomości ryzyka kursowego, lecz wymaga

zbadania rzeczywistego zakresu przekazanych informacji oraz możliwości

oszacowania przez konsumenta ekonomicznych konsekwencji wynikających z

zawartej umowy. Nie jest zatem nowe ani nierozstrzygnięte zagadnienie dotyczące

wpływu samego podpisania przez konsumenta oświadczenia o świadomości ryzyka

kursowego na ocenę transparentności i abuzywności postanowień umownych. Nie

uzasadniają przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania także zagadnienia

dotyczące znaczenia możliwości spłaty kredytu bezpośrednio w walucie indeksacji

oraz skutków późniejszego zawarcia aneksu do umowy. Skarżący wywodzi, że już

od chwili zawarcia umowy kredytobiorca mógł, na podstawie § 8 ust. 4 Regulaminu

stanowiącego integralną część umowy, dokonywać spłaty kredytu bezpośrednio w

walucie obcej z pominięciem Tabeli Kursów Walut Obcych Banku, a następnie

możliwość ta została urzeczywistniona przez zawarcie aneksu umożliwiającego

spłatę kredytu w CHF. Należy jednak zauważyć, że argumentacja ta opiera się na

I CSK 1623/25

14

założeniu, iż sposób wykonywania umowy wskazywany przez skarżącego został

przewidziany przez strony już w chwili jej zawarcia. Skarżący wywodzi tę możliwość

z § 8 ust. 4 Regulaminu, zgodnie z którym kredytobiorca mógł zastrzec w umowie

kredytu pobieranie rat z rachunku prowadzonego w walucie indeksacji.

Postanowienie to przewidywało jednak jedynie możliwość wprowadzenia takiego

rozwiązania do umowy. Tymczasem zgodnie z § 7 ust. 1 umowy kredytu

kredytobiorca zobowiązał się do spłaty kredytu w złotych polskich z zastosowaniem

kursu sprzedaży CHF określanego według Tabeli Kursów Walut Obcych Banku.

Zawarcie przez strony późniejszego aneksu umożliwiającego spłatę kredytu

bezpośrednio w walucie obcej dodatkowo potwierdza, że rozwiązanie takie nie

stanowiło przyjętego przez strony sposobu wykonywania umowy od chwili jej

zawarcia. W orzecznictwie wyjaśniono już, że samo zapewnienie konsumentowi

możliwości spłaty rat kredytu bezpośrednio w walucie obcej nie uchyla abuzywności

postanowienia dotyczącego spłaty kredytu w walucie krajowej, w wysokości

zależnej od kursu waluty obcej określanego jednostronnie przez bank (por. wyrok

Sądu Najwyższego z 25 października 2023 r., II CSKP 820/23 oraz wyrok TSUE z

21 września 2023 r., C-139/22, ECLI:EU:C: 2023:692, pkt 52-57). Nie jest również

nowa ani nierozstrzygnięta kwestia wpływu późniejszej zmiany umowy na skutki

abuzywności postanowień umownych. Problematyka ta została szczegółowo

wyjaśniona zarówno w orzecznictwie Sądu Najwyższego, jak i Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W orzecznictwie przyjmuje się, że konsument

może następczo wyrazić świadomą i wolną zgodę na związanie postanowieniem

abuzywnym, a także nie jest wykluczona zmiana takiego postanowienia przez

eliminację jego nieuczciwego charakteru. Warunkiem skuteczności takiego

rozwiązania jest jednak to, aby rezygnacja konsumenta z powoływania się na

abuzywność wynikała z jego wolnej i świadomej zgody udzielonej przy znajomości

nieuczciwego charakteru postanowienia oraz wynikających z niego konsekwencji

(por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP

6/21, wyrok TSUE z 29 kwietnia 2021 r., C 19/20, a także wyroki Sądu

Najwyższego: z 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, z 25 października 2023 r., II

CSKP 820/23, z 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22, z 6 września 2024 r., II CSKP

1644/22 oraz z 12 września 2024 r., II CSKP 629/23). Wyjaśniono przy tym, że

I CSK 1623/25

15

samo umożliwienie spłaty kredytu bezpośrednio w walucie obcej, również w drodze

późniejszej zmiany umowy, nie prowadzi automatycznie do sanowania

niedozwolonych postanowień umownych ani nie wpływa na ocenę ich abuzywności

dokonywaną według stanu z chwili zawarcia umowy (zob. np. wyroki Sądu

Najwyższego z 25 października 2023 r., II CSKP 820/23 i z 29 listopada 2023 r., II

CSKP 1460/22). Nie zachodzi również wskazywana w skardze rozbieżność

pomiędzy orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej a

orzecznictwem Sądu Najwyższego dotycząca skutków następczej zmiany umowy.

Także wyrok TSUE z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, nie daje bowiem podstaw do

przyjęcia, że każde zawarcie aneksu eliminuje skutki abuzywności postanowienia

umownego. Zarówno w orzecznictwie Trybunału, jak i w późniejszym orzecznictwie

Sądu Najwyższego przyjęto, że skutek taki może nastąpić wyłącznie w razie

świadomej i swobodnej zgody konsumenta udzielonej przy znajomości

nieuczciwego charakteru postanowienia oraz wynikających z niego konsekwencji.

Tym samym zagadnienie przedstawione przez skarżącego nie ujawnia ani

rzeczywistej rozbieżności orzeczniczej, ani potrzeby dalszej wykładni art. 3851 § 1 i

2 k.c. w związku z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13. Zagadnienia przedstawione przez

skarżącego i potrzeba wykładni przepisów prawa dotyczące tych kwestii prawnych

pozostają ściśle związane z oceną postanowień konkretnej umowy i regulaminu, a

nadto dotyczą kwestii szczegółowo wyjaśnionych w orzecznictwie, nie wykazując

cech ani istotnego zagadnienia prawnego, ani potrzeby wykładni przepisów prawa

w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Podobnie zagadnienia dotyczące

dopuszczalności żądania ustalenia nieważności umowy oraz interesu prawnego w

rozumieniu art. 189 k.p.c. były już wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi Sądu

Najwyższego i nie ujawniają obecnie rzeczywistych rozbieżności interpretacyjnych

wymagających ponownej w tym zakresie Sądu Najwyższego. W utrwalonym

bowiem orzecznictwie tego Sądu przyjmuje się, że interes prawny na tle art. 189

k.p.c. należy ujmować szeroko i elastycznie, z uwzględnieniem potrzeby

zapewnienia stronie pełnej ochrony prawnej, a możliwość dochodzenia zwrotu

spełnionego przez kredytobiorcę-konsumenta świadczenia spełnionego na rzecz

banku nie wyłącza sama przez się interesu prawnego w żądaniu ustalenia istnienia

lub nieistnienia stosunku prawnego (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 25

I CSK 1623/25

16

lutego 2022 r., II CSKP 87/22, z 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22, z 20 czerwca

2022 r., II CSKP 701/22, z 13 marca 2026 r., II CSKP 501/26 oraz postanowienie

Sądu Najwyższego z 13 lipca 2023 r., I CSK 3622/22). Stanowisko to pozostaje

zgodne z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który w

wyroku z 23 listopada 2023 r., C-321/22, ZL, KU, KM przeciwko Provident Polska

S.A., ECLI:EU:C:2023:911, wyjaśnił, że dyrektywa 93/13 sprzeciwia się takiej

wykładni prawa krajowego, zgodnie z którą konsument byłby pozbawiony interesu

prawnego w żądaniu ustalenia bezskuteczności nieuczciwego warunku wyłącznie

dlatego, że może dochodzić zwrotu nienależnego świadczenia lub podnosić

stosowne zarzuty w innym postępowaniu. Analiza orzecznictwa Sądu Najwyższego

prowadzi także do wniosku, że zaakceptowano w nim praktykę orzeczniczą

polegającą na posługiwaniu się rozstrzygnięciem o nieważności umowy jako

skrótowym określeniem ustalenia istnienia albo nieistnienia stosunku prawnego

mającego wynikać z tej umowy. Samo posłużenie się w żądaniu pozwu

określeniem „ustalenie nieważności umowy” nie uzasadnia zatem twierdzenia, że

pozew dotknięty jest brakiem formalnym skutkującym jego zwrotem. W utrwalonej

praktyce orzeczniczej sformułowanie to traktowane jest bowiem jako odnoszące się

do oceny istnienia albo nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy.

Sama okoliczność, że w judykaturze pojawiły się pojedyncze wypowiedzi

kwestionujące poprawność takiej konstrukcji żądania, nie prowadzi do wniosku, iż

żądanie ustalenia nieważności umowy stanowi brak formalny pozwu skutkujący

niemożnością nadania mu dalszego biegu. Pogląd ten nie doprowadził do

powstania utrwalonej rozbieżności orzeczniczej ani do wykształcenia jednolitej

praktyki nakazującej traktowanie tak sformułowanego żądania jako dotkniętego

brakiem formalnym. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że w zakresie art. 189

k.p.c. zachodzi potrzeba dalszej wykładni prawa lub występuje istotne zagadnienie

prawne.

Stabilność oraz jednolitość przedstawionej linii orzeczniczej potwierdzają, że

sformułowane w skardze kasacyjnej zagadnienia prawne oraz wskazane przez

skarżącego przepisy prawa, nie ujawniają obecnie takich wątpliwości

interpretacyjnych ani rozbieżności orzeczniczych, które uzasadniałyby potrzebę

kolejnej wypowiedzi Sądu Najwyższego. Kwestie te były już wielokrotnie

I CSK 1623/25

17

przedmiotem rozważań zarówno Sądu Najwyższego, jak i Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Argumentacja przedstawiona przez skarżącego

w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania co do przedstawionych

przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania powiela stanowisko

prezentowane w szeregu innych sprawach, w tym przez tego samego skarżącego, i

sprowadza się zasadniczo do kwestionowania utrwalonego kierunku wykładni

przyjętego w orzecznictwie. Nie wnosi przy tym nowych elementów

uzasadniających zmianę dotychczasowego stanowiska ani nie wykazuje

występowania nowych lub nierozstrzygniętych problemów prawnych czy też

rzeczywistych i aktualnych rozbieżności wymagających zajęcia stanowiska przez

Sąd Najwyższy.

Wymaga podkreślenia, że zarówno zagadnienia prawne podnoszone w

niniejszej skardze, jak i problemy wykładni wskazywanych przez skarżącego

przepisów były już wielokrotnie przedmiotem oceny Sądu Najwyższego także w

ramach tzw. przedsądu m.in. w postanowieniach: z 29 sierpnia 2023 r., I CSK

4599/22, z 6 września 2024 r., I CSK 2369/24, z 24 września 2024 r., I CSK

2959/23, z 20 grudnia 2024 r., I CSK 1805/23, z 31 stycznia 2025 r., I CSK 735/23,

z 14 maja 2025 r., I CSK 2528/23, z 29 maja 2025 r., I CSK 1025/24, z 19 grudnia

2025 r., I CSK 2009/25, z 30 grudnia 2025 r., I CSK 3814/24, z 26 lutego 2026 r., I

CSK 978/25, z 30 marca 2026 r., I CSK 3716/24, z 23 kwietnia 2026 r., I CSK

198/25 i z 24 kwietnia 2026 r., I CSK 1874/24, wraz z powołanym tam

orzecznictwem). Sąd Najwyższy w obecnym składzie podziela stanowisko

wyrażone w powołanych orzeczeniach i odwołuje się do przedstawionej w nich

argumentacji. Brak jest podstaw do jej ponownego szczegółowego przytaczania,

skoro skarżący nie wskazał okoliczności uzasadniających zmianę

dotychczasowego kierunku wykładni lub potrzebę jego dalszego rozwijania. Jak

wskazano w postanowieniu z 13 maja 2024 r., I CSK 585/23, nie zachodzi potrzeba

wykładni przepisów prawa ani nie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli Sąd

Najwyższy wyraził już swój pogląd we wcześniejszym orzecznictwie, a strona nie

wykazała okoliczności uzasadniających jego zmianę. Taka sytuacja zachodzi

również w tej sprawie.

I CSK 1623/25

18

W konsekwencji należy uznać, że skarżący nie wykazał istnienia – w dacie

orzekania o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania – potrzeby ponownego

odniesienia się do wskazanych przepisów oraz poruszonej problematyki.

Argumenty przedstawione we wniosku, zestawione z motywami zaskarżonego

wyroku oraz uwzględniając aktualny dorobek orzeczniczy Sądu Najwyższego, nie

wskazują na konieczność kolejnej wypowiedzi w objętej nim materii – z

uwzględnieniem publicznoprawnego charakteru skargi kasacyjnej oraz jej funkcji

wykraczającej poza ochronę interesu indywidualnego.

Sąd Najwyższy nie dostrzegł także nieważności postępowania przed Sądem

drugiej instancji, którą w ramach kognicji określonej przepisem art. 39813 § 1 k.p.c.,

bierze pod uwagę z urzędu.

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej

pozwanej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego – na stosowany wniosek zawarty w

odpowiedzi na skargę kasacyjną – orzeczono na podstawie art. 108 § 1 k.p.c.,

obciążając nimi na podstawie art. 98 § 1 w zw. z art. 99, art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c. pozwanego, który przegrał sprawę w postępowaniu kasacyjnym.

(A.G.)

[SOP]