Kredyt indeksowany do franka. SN nie przyjął skargi banku, koszty dla powódki

Wyrokiem z 2 lutego 2021 r., XXV C 503/19 Sąd Okręgowy w Warszawie w

zakresie objętym skargą kasacyjną ustalił nieważność umowy kredytu zawartej

6 sierpnia 2008 roku przez powódkę z poprzednikiem prawnym pozwanego banku.

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Warszawie

oddalił apelację banku

Sąd apelacyjny ustalił, że 6 sierpnia 2008 roku kredytobiorca zawarł

poprzednikiem prawnym banku umowę o kredyt hipoteczny. Bank zobowiązał się

oddać do dyspozycji 1 450 000 zł, kredyt był indeksowany do CHF. Zgodnie

z regulaminem, w przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej wypłata

I CSK 1626/24

2

kredytu następowała w złotych według kursu nie niższego niż kurs kupna zgodnie

z „Tabelą kursów walut obcych obowiązującą w banku” w momencie wypłaty

środków z kredytu.

Sąd drugiej instancji dokonał oceny abuzywności postanowień zawartej

przez strony umowy w świetle przesłanek wskazanych w art. 3851 k.c. O ile

ustawodawca posłużył się w art. 3851 k.c. pojęciem rażącego naruszenia interesów

konsumenta, co mogłoby wskazywać na ograniczenie treści stosowania przepisów

do przypadków skrajnej nierównowagi interesów stron, to w treści art. 3 ust.1

dyrektywy ta sama przesłanka została określona jako wymóg spowodowania

poważnej i znaczącej nierównowagi wynikających z umowy praw i obowiązków

stron ze szkodą dla konsumenta. Oceny tej nie zmieniają wprowadzone do umowy

postanowienia przewidujące możliwość przewalutowania kredytu na wniosek

konsumenta, gdyż możliwość ta uzależniona jest od decyzji przedsiębiorcy i

ograniczona wskazanymi w umowie licznymi warunkami.

Skutkiem uznania za abuzywne postanowień umowy w zakresie indeksacji

jest brak możliwości utrzymania umowy w mocy w pozostałym zakresie, zaś

kredytobiorca wyraził jednoznacznie brak woli sanowania postanowień umowy,

obstając przy skutku nieważności umowy. Nie jest też możliwe przyjęcie, że

skutkiem usunięcia indeksacji powinno być uznanie, że kredyt jest kredytem

złotowym, oprocentowanym według stawki referencyjnej WIBOR.

Pozwany bank wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze

względu na potrzebę wykładni art. 4 ust. 2 i art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, art. 65,

354, 358 § 2, art. 3851 § 1 i 2, art. 3852 k.c. oraz art. 69 ust. 3 pr.bank., a także

potrzebę wykładni art. 189 k.p.c., a ponadto wystąpienie istotnych zagadnień

prawnych:

1) czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych

w umowie o kredyt indeksowany do waluty obcej klauzul odnoszących się do

indeksacji kredytu kursem waluty obcej za niedozwolone (nieuczciwe) warunki

umowne i w konsekwencji przyjęcia upadku umowy jako konsekwencji

wyeliminowania z niej mechanizmu indeksacji, kierując się zasadą utrzymania

umowy w mocy oraz mając na uwadze postulat przywrócenia sytuacji prawnej i

I CSK 1626/24

3

faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w przypadku braku

nieuczciwych warunków umownych, prawidłowe jest odwołanie się, jako do

podstawy dla określenia oprocentowania zobowiązań kredytowych wyrażonych w

walucie polskiej, do stawki referencyjnej WIBOR;

2) czy wobec umożliwienia kredytobiorcom posiadającym kredyty

denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska dokonywania

spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania przedterminowej spłaty pełnej

lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie na podstawie wyżej

powołanego art. 69 ust. 3 pr.bank., wziąwszy pod uwagę aksjomat racjonalności

krajowego ustawodawcy, uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty denominowane lub

indeksowane do waluty innej niż waluta polska są kredytami udzielonymi w złotych

polskich.

Skarżący podniósł także nieważność postępowania przed Sądem drugiej

instancji z uwagi na naruszenie art. 367 § 3 k.p.c. w związku z art. 15zzs1 ust. 1 pkt

4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z

zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób

zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych poprzez rozpoznanie

i rozstrzygnięcie sprawy na skutek apelacji od wyroku Sądu Okręgowego w

składzie jednego sędziego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Apelacja podlegała rozpoznaniu w składzie jednego sędziego na podstawie

art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z

zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób

zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Powołaną przez

skarżącego uchwałą składu 7 sędziów z 26 kwietnia 2023 r., III PZP 6/22, Sąd

Najwyższy uznał ten przepis za sprzeczny z Konstytucją, czym usiłował

przywłaszczyć sobie kompetencje Trybunału Konstytucyjnego. Przy tym skład 7

sędziów był konsekwentny w uzurpowaniu sobie tych kompetencji i zgodnie z art.

190 ust. 3 Konstytucji, dotyczącym orzeczeń TK, określił, że uchwała obowiązuje

od dnia jej podjęcia. Tymczasem zaskarżony wyrok został wydany wcześniej, 23

I CSK 1626/24

4

grudnia 2022 r., zatem i w świetle uchwały nie zaszła nieważność postępowania

przed Sądem Apelacyjnym.

Pozostałe podstawy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania zmierzają do

możliwości obowiązywania umowy mimo niedozwolonego charakteru postanowień

kursowych. Uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP

25/22, do rangi zasady prawnej podniesiono tezy:

1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;

2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w

pozostałym zakresie.

Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają

przyjęcie skargi kasacyjnej w oparciu o powyższe podstawy, gdyż wykluczają

istnienie stosunku prawnego po usunięciu z treści umowy kredytu indeksowanego

źródła kursu walutowego. W celu uwzględnienia wniosku o przyjęcie skargi do

rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę Sądu drugiej instancji

o nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych ustanowionych w umowie lub

zakwalifikowaniu umowy jako umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej.

W orzecznictwie jest utrwalona teza o niedopuszczalności stosowania kursów

walutowych ogłaszanych jednostronnie przez bank.

Należy przy tym zaznaczyć, że na podstawie art. 3852 k.c. dla stosowania

art. 3851 k.c. istotna jest chwila zawarcia umowy (uchwały w składzie 7 sędziów SN

z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2, z 7 maja 2021 r., III

CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56), a nie ewentualne, późniejsze zmiany

nieważnej umowy lub stanu prawnego (jak wejście w życie art. 69 ust. 3 pr.bank.),

chyba że przepisy przejściowe stanowiłyby o sanowaniu nieważnych umów.

Problemów prawnych nie budzi art. 3851 § 1 i 2 k.c. – które postanowienia

charakterystyczne dla umów kredytów indeksowanych do franka szwajcarskiego są

I CSK 1626/24

5

abuzywne, tj. tylko klauzula kursowa czy także klauzula ryzyka walutowego. Skoro

będąc związanym uchwałą SN z 25 kwietnia 2024 r. Sąd Najwyższy w niniejszej

sprawie nie mógł uznać umowy kredytu za ważną, bezprzedmiotowe jest

rozważanie abuzywności części umowy w postaci mechanizmu indeksacji.

Wykładni nie wymaga także art. 189 k.p.c. co do tego, czy w sytuacji, gdy

kredytobiorcy przysługuje roszczenie o zapłatę, ma on interes prawny do

wytoczenia powództwa wyłącznie o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego.

Wprawdzie art. 189 k.p.c. nie może być podstawą ustalenia nieważności umowy,

gdyż nieważność umowy jest jedynie przesłanką rozstrzygnięcia o innych

żądaniach, w tym o żądaniu ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku kredytu.

Jednak w praktyce orzeczniczej przyjęło się orzekanie o ważności umowy

rozumianej jako skrótowe określenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego

mającego powstać na mocy spornej umowy. Przy tym dopóki nieważna umowa nie

zostanie wykonana w całości lub z innych przyczyn nie przestanie wiązać, strona

umowy ma interes prawny w ustaleniu nieistnienia stosunku kredytu, tj. nieważności

umowy kreującej ten stosunek, niezależnie od roszczeń powstałych w związku z

wykonaną częścią umowy.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.

oddalił wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania.

Na podstawie art. 98 k.p.c. powódce przysługuje od skarżącego zwrot

kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki

minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

(G.G.)

[a.ł]

I CSK 1626/24

6