Dożywocie zamienione na rentę nadal w księdze wieczystej. SN odmówił przyjęcia skargi

Wnioskodawczyni A.R. wywiodła skargę kasacyjną od postanowienia Sądu

Okręgowego w Opolu z 15 lipca 2025 r., wydanego w sprawie z udziałem C.C. o

wpis do księgi wieczystej.

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżąca

powołała się na występowanie w sprawie następującego zagadnienia prawnego:

Czy prawomocny wyrok o zmianie prawa dożywocia na dożywotnią rentę

stanowi podstawę do wykreślenia z działu III księgi wieczystej prawa dożywocia?

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Pośród licznych cech istotnego zagadnienia prawnego jako podstawy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, należy wyróżnić jego doniosły

charakter z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy oraz brak rozwiązania

przedstawianego problemu w świetle dotychczasowego orzecznictwa. Wyjaśnienie

zagadnienia powinno bowiem przyczynić się do rozwoju prawa (zob. np.

postanowienia SN: z 4 marca 2026 r., I CSK 1784/25; z 21 listopada 2025 r., I CSK

3626/24; z 13 sierpnia 2025 r., I CSK 581/25; z 22 maja 2025 r., I CSK 2201/24; z

26 października 2023 r., I CSK 76/23; z 20 października 2023 r., I CSK 1374/23; z 3

października 2023 r., I CSK 2591/23; z 15 września 2023 r., I CSK 4360/22; z 18

sierpnia 2023 r., I CSK 4091/22; z 2 sierpnia 2023 r., I CSK 6585/22).

Zagadnienie przedstawione przez skarżącą nie odpowiada tej

charakterystyce. W piśmiennictwie przeważa ugruntowany już pogląd, że skoro

ustanowienie renty jest jedynie zmianą treści prawa dożywocia, samo prawo zaś

nie wygasa, to nawet zamiana prawa dożywocia w całości na rentę nie stanowi

podstawy do wykreślenia wpisu tego prawa z księgi wieczystej. Tożsame

stanowisko wyraził również Sąd Najwyższy w postanowieniu z 2 lipca 2024 r., III

CZP 4/24, OSNC 2025, nr 4, poz. 45: Wyrok o zamianie prawa dożywocia na

dożywotnią rentę nie stanowi podstawy do wykreślenia z działu III księgi wieczystej

prawa dożywocia, ponieważ zamiana na rentę części albo całości uprawnień

I CSK 163/26

3

składających się na dożywocie nie powoduje wygaśnięcia tego prawa, a jedynie

zmianę treści prawa dożywocia.

Brak wydania uchwały przez Sąd Najwyższy nie może w tej sytuacji być

przesłanką wskazującą na jurysdykcyjną nowość przedstawionego zagadnienia.

Podjęcie uchwały rozstrzygającej zagadnienie prawne stanowi, ze względu na jej

wiążący charakter (art. 390 § 2 k.p.c.), wyjątek od zasady samodzielnego

rozstrzygania sprawy przez sąd właściwy. Z tego względu uzasadniona jest ścisła

wykładnia przesłanek stosowania art. 390 k.p.c. (zob. m.in. postanowienie SN z 29

października 2025 r., III CZP 148/22; wyrok SN z 27 września 2023 r., I USKP

30/23 oraz postanowienie z 6 kwietnia 2023 r., III CZP 105/22). Niewypełnienie tych

przesłanek skutkuje zaś niemożnością podjęcia uchwały przez Sąd Najwyższy,

czyli brakiem związania treścią uchwały konkretnego składu sędziowskiego,

kierującego pytanie do Sądu Najwyższego w konkretnej sprawie, na kanwie której

pytanie zostało sformułowane.

Jednakże tezy wyrażone przez Sąd Najwyższy podczas rozpoznawania

zagadnień prawnych, niezależnie od tego, czy rozpoznanie sprawy zakończyło się

wydaniem uchwały czy też postanowienia mogą i powinny być pomocne przy

dokonywaniu wykładni prawa przez sądy powszechne i prowadzić do ujednolicania

orzecznictwa w skali kraju. Różnica polega jedynie na tym, że nie mają one

wiążącego charakteru. W tym przypadku zatem nie tylko Sąd Najwyższy wyraził już

stanowisko dotyczące przedstawionego zagadnienia, ale też oparł je na poglądzie

niekwestionowanym szerzej ani w doktrynie, ani w judykaturze.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. odmówił

przyjęcia skargi do rozpoznania.

Mariusz Załucki

[SOP]

I CSK 163/26

4