Kredytobiorcy żądali ustalenia nieważności umowy. SN nie przyjął skargi kasacyjnej banku

Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze

kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący

wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego

w art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie

i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które –

I CSK 1639/24

2

zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. – będą mogły stanowić podstawę oceny skargi

kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach

Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z

17 stycznia 2024 r. (sygn. akt I ACa 2149/22), pełnomocnik pozwanego – Banku

spółki akcyjnej w W. – oparł wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania na

przesłankach określonych w art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 3 k.p.c., tj. ze względu na

występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, istnienie potrzeby

wykładni przepisów prawa oraz nieważność postępowania.

Nieważność postępowania skarżący wiązał z rozpoznaniem sprawy w

składzie jednego sędziego, zamiast prawidłowo, zgodnie z art. 367 § 3 k.p.c., w

składzie trzech sędziów. Wskazał na argumenty wynikające z uchwały składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2023 r., III PZP 6/22. W sprawie

– zdaniem skarżącego - doszło do naruszenia art. 367 § 3 zd. 1 k.p.c. w zw. z art.

15 zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczegółowych rozwiązaniach

związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 i innych

chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz.U. z

2023 r., poz. 1327 ze zm. – dalej: „ustawa COVID-19”). Odnosząc się do tej

przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania należy stwierdzić, że nie

została ona wykazana, bowiem skarżący dla jej uzasadnienia powołał się na

nieobowiązujący w chwili wyrokowania przez Sąd drugiej instancji stan prawny.

Przepis art. 367 § 3 k.p.c. – który miał zostać naruszony - został bowiem uchylony z

dniem 28 września 2023 r. na mocy art. 1 pkt 15 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o

zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy - Prawo o ustroju sądów

powszechnych, ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych

ustaw (Dz.U. z 2023 r., poz. 1860, dalej: „ustawa z dnia 7 lipca 2023 r.”). Na mocy

art. 1 pkt 16 tej ustawy dodano po art. 367 art. 3671,, zgodnie z którym sąd (drugiej

instancji) rozpoznaje sprawę w składzie jednego sędziego z wyjątkiem spraw: 1) o

prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu zaskarżenia choćby w jednej z

wniesionych apelacji przekracza milion złotych, 2) rozpoznawanych w pierwszej

instancji przez sąd okręgowy jako właściwy rzeczowo, z uwzględnieniem pkt 1, 3)

I CSK 1639/24

3

rozpoznawanych w pierwszej instancji w składzie trzech sędziów na podstawie art.

47 § 4 - które podlegają rozpoznaniu w składzie trzech sędziów. Zgodnie z § 3

dodanego artykułu, ilekroć ustawa przewiduje, że sąd drugiej instancji rozpoznaje

sprawę w składzie jednego sędziego, prezes sądu może zarządzić rozpoznanie

sprawy w składzie trzech sędziów, jeżeli uzna to za wskazane ze względu na

szczególną zawiłość lub precedensowy charakter sprawy. Ponadto art. 32 wyżej

powołanej ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. stanowił, że w postępowaniach wszczętych

i niezakończonych przed dniem wejścia w życie art. 1 pkt 15-20, 22-32 i 34 oraz art.

15 i art. 20 niniejszej ustawy sąd rozpoznaje sprawę w składzie zgodnym z

przepisami ustawy zmienianej w art. 1, art. 15 i art. 20 w brzmieniu nadanym

niniejszą ustawą. Jeżeli na podstawie przepisów dotychczasowych do rozpoznania

sprawy wyznaczono skład trzech sędziów, dalsze jej prowadzenie przejmuje sędzia

wyznaczony jako sprawozdawca. Czynności dokonane przez sąd w składzie

zgodnym z przepisami dotychczasowymi pozostają w mocy. Sąd rozpoznaje

sprawę w składzie zgodnym z przepisami dotychczasowymi, jeżeli przed dniem

wejścia w życie niniejszej ustawy doszło do zamknięcia rozprawy. Skład Sądu

drugiej instancji odpowiadał więc przepisom ustawy obowiązującej w chwili

wyrokowania przez ten Sąd. Dodać należy, że na mocy art. 28 ustawy z dnia 7

lipca 2023 r. został też uchylony z dniem 28 września 2023 r. art. 15 zzs1 ust. 1 pkt

4 ustawy COVID-19, zgodnie z którym w okresie obowiązywania stanu zagrożenia

epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu

roku od odwołania tego z nich, który obowiązywał jako ostatni, w sprawach

rozpoznawanych według przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks

postępowania cywilnego, zwanej dalej "Kodeksem postępowania cywilnego w

pierwszej i drugiej instancji sąd rozpoznaje sprawy w składzie jednego sędziego, z

wyjątkiem spraw rozpoznawanych w składzie jednego sędziego i dwóch ławników;

prezes sądu może zarządzić rozpoznanie sprawy w składzie trzech sędziów, jeżeli

uzna to za wskazane ze względu na szczególną zawiłość lub precedensowy

charakter sprawy. Powołana w skardze uchwała składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z 26 kwietnia 2023 r., III PZP 6/22 odnosiła się do stanu prawnego, w

którym obowiązywał wyżej zacytowany art. 15 zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy COVID-19.

I CSK 1639/24

4

Odnosząc się do pozostałych przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania, wskazanych przez skarżącego we wniosku, Sąd Najwyższy

stwierdza, że żadna z nich nie została wykazana w sposób uzasadniający

uwzględnienie wniosku na podstawie art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

Co do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., skarżący powinien odpowiednio

sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle

zagadnienie się wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą

możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego

zagadnienia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ

35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11, z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14 i z 9 kwietnia

2015 r., V CSK 547/14). W świetle ugruntowanego orzecznictwa zagadnienie

prawne jest istotne, jeżeli jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania

praktyki sądowej i rozstrzygnięcia sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np.

postanowienie Sądu Najwyższego z 18 września 2012 r., II CSK 180/12 oraz z 2

grudnia 2014 r., II CSK 376/14), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było

dotychczas rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo

wymaga zmiany (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r.,

II CSK 94/16). Kwestia taka powinna spełniać wymagania stawiane zagadnieniu

prawnemu przedstawianemu Sądowi Najwyższemu przez sąd drugiej instancji w

razie powstania poważnych wątpliwości (art. 390 § 1 k.p.c. - zob. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 23 stycznia 2014 r., I UK 361/13 oraz z 14 września 2012 r., I

UK 218/12), których nie można rozwiązać za pomocą powszechnie przyjętych reguł

wykładni prawa (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 maja 2015 r., III CZP

16/15 oraz z 24 października 2012 r., I PK 129/12). Chodzi przy tym wyłącznie o

poważne wątpliwości, wymagające zaangażowania Sądu Najwyższego,

wykraczające poza poziom zwykłych wątpliwości prawnych, które powstają niemal

w każdym procesie decyzyjnym stosowania prawa. W celu spełnienia przesłanki

przewidzianej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nie wystarczy samo sformułowanie pytania

(pytań) do Sądu Najwyższego. Konieczne jest również zaproponowanie możliwych

(odmiennych) odpowiedzi na postawione pytanie. Ograniczenie się do

sformułowania pytania, wymagającego zdaniem skarżącego udzielenia odpowiedzi,

nie wypełnia zatem dyspozycji wskazanego przepisu. (zob. m.in. np. postanowienia

I CSK 1639/24

5

Sądu Najwyższego: z 15 grudnia 2011 r., II PK 183/11, z 20 grudnia 2011 r., II PK

207/11, z 9 stycznia 2017 r., II CSK 423/16 oraz z 16 maja 2018 r., II CSK 12/18).

Wskazuje się na konieczność wskazania na występujące rozbieżności

interpretacyjne przy rozstrzyganiu przedstawionego zagadnienia prawnego

w orzecznictwie lub nauce prawa (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 10

maja 2018 r., I CSK 798/17, z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 585/17 oraz z 8 kwietnia

2018 r., V CSK 577/17).

Co do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., jej spełnienie wymaga

wskazania przepisu prawa, którego wykładnia budzi wątpliwości, określenia

zakresu tej wykładni, podania, na czym polegają wątpliwości związane

z rozumieniem przepisu oraz przedstawienia argumentacji przemawiającej za tym,

że mają one rzeczywisty i poważny charakter, nie należą zaś do zwykłych

wątpliwości związanych z procesem stosowania prawa. Wymagane jest także

wykazanie, że treść i znaczenie przepisu nie zostały dostatecznie wyjaśnione

w dotychczasowym orzecznictwie lub że istnieje potrzeba zmiany ich

dotychczasowej wykładni. Jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie

o występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających

z dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest także

wskazanie rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że

rozbieżność wynika z różnej wykładni przepisu (zob. np. postanowienie Sądu

Najwyższego z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07 oraz z 14 grudnia 2023 r., I CSK

6110/22). Należy podkreślić, że wątpliwości wskazane przez skarżącego muszą

istnieć nadal w chwili orzekania w przedmiocie wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania. Argumentacja dotycząca rozbieżności w orzecznictwie

sądów wymaga przytoczenia przykładów orzeczeń, które wskazują na rzeczywistą

rozbieżność w wykładni przepisów, występującą również w chwili orzekania w

przedmiocie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca 2024 r., I CSK 1225/23).

Skarżący wskazał na potrzebę wykładni przepisów budzących poważne

wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, tj. art. 3851 § 1 i 2

k.c. w zakresie, w jakim odnoszą się do skutków uznania postanowień umownych

za abuzywne i możliwości zastąpienia takich postanowień przepisami

I CSK 1639/24

6

dyspozytywnymi. Istotne zagadnienie prawne polega natomiast na konieczności

ustalenia, czy brak możliwości oszacowania kwoty, którą strona umowy kredytu,

będzie świadczyć w przyszłości stanowi per se o niejednoznaczności tego

postanowienia umownego, a w konsekwencji, czy postanowienie takie powinno

podlegać badaniu pod kątem abuzywności.

Problemy prawne przedstawione przez skarżącego nie mają cech nowości

wymaganej od istotnego zagadnienia prawnego uzasadniającego przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania. Kwestie te były przedmiotem wielokrotnych wypowiedzi

Sądu Najwyższego w orzeczeniach wydanych, często w odniesieniu do zbliżonych

treścią umów kredytowych, nie tylko na etapie wstępnej oceny. Wszystkie te

zagadnienia zostały omówione i rozstrzygnięte w orzecznictwie sądowym, które

często zapadało już po wniesieniu skargi kasacyjnej, ponieważ dotyczą one

starszych spraw. W międzyczasie ukształtowało się orzecznictwo dotyczące tych

problemów i w świetle obecnych orzeczeń, skarga jest nieaktualna, co uniemożliwia

jej przyjęcie do rozpoznania. Podobnie należy ocenić przytoczone we wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wątpliwości co do wykładni przepisów

prawa.

W aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości

abuzywny charakter zawartych w umowach kredytu frankowego typowych klauzul

odsyłających do tabel kursowych banku przy przeliczeniu waluty obcej na złote

polskie i odwrotnie. Tego typu klauzule są niejednoznaczne m.in. dlatego że nie

wskazują obiektywnych kryteriów ustalania kursu waluty obcej, który jest

jednostronnie ustalany przez bank, co pozostawia pole do arbitralnego działania

banku i w ten sposób obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz

narusza równorzędność stron umowy kredytu (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z

24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22, z 21 listopada 2023 r., II CSKP 1602/22, oraz z

14 lutego 2025 r., II CSKP 1545/22). Ocena niedozwolonego charakteru

postanowienia, jak i konsekwencje wynikające z jego eliminacji, wymagają

odniesienia do chwili zawarcia umowy (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2).

I CSK 1639/24

7

Brak jest podstaw do rozdzielenia postanowień dotyczących przeliczania

waluty obcej na złote polskie i dokonywania ich odrębnej oceny prawnej (zob.

wyrok Sądu Najwyższego z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, wyrok Sądu

Najwyższego z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22). W orzecznictwie Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Sądu Najwyższego wskazano na ścisłe

powiązanie klauzul ryzyka walutowego i klauzul spreadowych, które łącznie

kształtują w umowie kredytu mechanizm indeksacyjny świadczeń umownych

należnych od kredytobiorcy na rzecz banku. Klauzula ryzyka walutowego nie może

funkcjonować bez klauzuli określającej sposób przeliczenia zobowiązania stron w

celu ustalenia jego wysokości. Usunięcie jednego z tych warunków rzutuje na istotę

drugiego, nie mogą one zatem stanowić odrębnego przedmiotu oceny pod kątem

abuzywności (zob. np. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 29

kwietnia 2021 r., C-19/20, I.W., R.W. przeciwko Bank BPH S.A.,

ECLI:EU:C:2021:341, wyroki Sądu Najwyższego: z 10 maja 2022 r., II CSKP

285/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 45, z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, z 25

października 2023 r., II CSKP 820/23, z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, z 19

stycznia 2024 r., II CSKP 874/22 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 29

sierpnia 2023 r., I CSK 4599/22).

Co do zasady wyłączona jest możliwość zastąpienia niedozwolonego

postanowienia umownego odnoszącego się do sposobu określania kursu waluty

obcej (w umowie kredytu indeksowanego czy denominowanego) innym sposobem

określenia kursu waluty obcej (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 14 lutego

2025 r., II CSKP 1545/22 oraz z 28 lutego 2025 r., II CSKP 1277/24). Jeżeli chodzi

o możliwość usunięcia luki w umowie w następstwie uznania za niewiążących

konsumenta postanowień abuzywnych Sąd Najwyższy wyłączył dopuszczalność

zastąpienia abuzywnych postanowień umownych innymi przepisami, zwyczajami

lub w drodze wykładni na podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z art.

41 prawa wekslowego albo art. 56 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c. lub art. 56 k.c. w

związku z innymi wskazanymi w skardze kasacyjnej przepisami (zob. np. wyroki z 8

listopada 2022 r., II CSKP 1153/22 i z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 941/22).

Również art. 358 § 2 k.c. nie może być traktowany jako przepis, który z mocy prawa

lub w ramach mechanizmu dyspozytywności zastępuje postanowienie abuzywne w

I CSK 1639/24

8

umowie konsumenckiej (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 11 grudnia 2019 r., V

CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20 i z 26 kwietnia 2024 r., II CSKP 150/24,

jak również wyrok TSUE z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, I.W. przeciwko Bank BPH

S.A., ECLI:EU:C:2021:341). Zastosowanie tego przepisu wymaga każdorazowej

oceny jego adekwatności w konkretnym stosunku obligacyjnym, z uwzględnieniem

woli konsumenta oraz zasad wynikających z dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5

kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich

(Dz.U. 1993, L 95, s. 29, dalej: „dyrektywa 93/13”). Przepis ten nie może być

wykorzystany w sposób prowadzący do utrzymania w mocy umowy zawierającej

nieuczciwe warunki, bez uprzedniego wyrażenia świadomej i dobrowolnej zgody

przez konsumenta. Zakres zastosowania omawianego przepisu ogranicza się

bowiem do zobowiązań rzeczywiście wyrażonych w walucie obcej, a nie takich, w

których waluta pełni wyłącznie funkcję przeliczeniową. Kredyty indeksowane do

waluty obcej, w których zobowiązanie pierwotnie wyrażone jest w złotych, a waluta

obca pełni jedynie rolę mechanizmu waloryzacyjnego, nie spełniają tej przesłanki,

co wyklucza automatyczne zastosowanie art. 358 § 2 k.c. Dodatkowo, należy

zauważyć, że przepis ten wszedł w życie dopiero w dniu 24 stycznia 2009 r., a brak

jest przepisów intertemporalnych, które pozwalałyby na jego zastosowanie do

umów zawartych przed tą datą. Stanowisko Sądu Najwyższego w tym zakresie

pozostaje jednoznaczne i konsekwentne, co potwierdza wyrok z 11 grudnia 2019 r.,

V CSK 382/18, w którym wskazano, że przepisy prawa nie mogą działać

retroaktywnie, w szczególności w kontekście zastępowania niedozwolonych

postanowień umownych w relacjach konsumenckich.

W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wykluczono

możliwość uzupełnienia luki w umowie w razie stwierdzenia nieuczciwego

charakteru jednego z warunków umowy zawartej między przedsiębiorcą a

konsumentem, przez zmianę treści tego warunku poprzez wykładnię oświadczeń

woli stron, co miałoby prowadzić do zastosowania w jego miejsce przepisów

dyspozytywnych (zob. wyroki z 3 października 2019 r., C-260/18, K. Dziubak, i J.

Dziubak, ECLI:EU:C:2019:819, z 14 czerwca 2012 r., C-618/10, Banco Español de

Crédito, ECLI:EU:C:2012:349, z 26 marca 2019 r., C-70/17, Abanca,

I CSK 1639/24

9

ECLI:EU:C:2019:250, z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13, Kásler, ECLI:EU:C:2014:282 i

z 2 września 2021 r., C-932/19, OTP Jelzálogbank, ECLI:EU:C:2021:673).

W orzecznictwie przesądzono też, że abuzywność części postanowień

umowy kredytu zawartej z konsumentem może skutkować nieważnością całej

umowy, o ile jej dalsze obowiązywanie jest niemożliwe bez zakwestionowanych

postanowień. W uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

z 7 maja 2021 r. – zasady prawnej - III CZP 6/21 wyjaśniono, że konsument

świadomy niedozwolonego charakteru postanowienia może sprzeciwić się odmowie

jego zastosowania, udzielając wolnej zgody na to postanowienie. Potwierdzenie

takiej klauzuli sprawia nie tylko, że wywiera ona skutki ex tunc, ale powoduje, iż z

mocą wsteczną staje się skuteczna cała umowa. Natomiast w sytuacji, w której

klauzula abuzywna stała się definitywnie bezskuteczna - wskutek odmowy

potwierdzenia albo upływu rozsądnego czasu do jej potwierdzenia - o

obowiązywaniu umowy decyduje to, czy weszła w jej miejsce regulacja zastępcza.

To zaś zależy od tego, czy całkowita i trwała bezskuteczność umowy naraża

konsumenta na szczególnie niekorzystne konsekwencje, czemu konsument może

wiążąco zaprzeczyć oraz istnieje regulacja zastępcza wynikająca z ustawy albo -

jeżeli jest to dopuszczalne - określona przez sąd. Zastosowanie takiej konstrukcji

oznacza, że z dniem odmowy potwierdzenia klauzuli, bez której umowa kredytu nie

może wiązać, albo z dniem bezskutecznego upływu czasu do jej potwierdzenia

ustaje stan zawieszenia, a umowa staje się definitywnie bezskuteczna (nieważna)

albo - jeżeli spełnione są przesłanki dopuszczalności jej utrzymania przez

zastosowanie regulacji zastępczej - staje się skuteczna z mocą wsteczną (ex tunc)

w kształcie obejmującym ową regulację zastępczą. Podstawę nieważności umowy,

której utrzymanie bez abuzywnej części jest niemożliwe, stanowi wówczas art. 58

k.c. (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 16 września 2021 r., I CSKP 166/21, z

25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, z 25 października 2023 r., II CSKP 820/23, z 9

stycznia 2024 r., II CSKP 874/22 oraz z 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22).

Według ukształtowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego wyeliminowanie z

umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej klauzul przeliczeniowych,

uznanych za abuzywne, prowadzi również do upadku klauzuli ryzyka walutowego,

która jest charakterystyczna dla umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i

I CSK 1639/24

10

uzasadnia powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR. W konsekwencji,

po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul, utrzymanie umowy w formie zamierzonej

przez strony nie jest możliwe (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 11 grudnia

2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, z. B, poz. 20, z 13 kwietnia 2022 r., II

CSKP 15/22, z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 45 i II

CSKP 382/22, z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, z 26 stycznia 2023 r., II

CSKP 722/22, oraz z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22). Wyeliminowanie więc

abuzywnych klauzul przeliczeniowych nie prowadzi do utrzymania w mocy umowy

kredytu indeksowanego kursem franka szwajcarskiego jako kredytu złotowego

oprocentowanego według stawki LIBOR, gdyż jest to sprzeczne z naturą stosunku

prawnego łączącego strony (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2016

r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, nr 11, poz. 11 i z 11 grudnia 2019 r., V CSK

382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20 oraz powołane tam wyroki Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 14 marca 2019 r., C-118/17, Zsuzsanna Dunai

przeciwko ERSTE Bank Hungary Zrt, ECLI:EU:C:2019:207 i z 5 czerwca 2019 r.,

C-38/17, GT przeciwko HS, ECLI:EU:C:2019:461, jak również wyroki Sądu

Najwyższego z 13 kwietnia 2022 r., II CSKP 15/22, z 10 maja 2022 r., II CSKP

285/22, OSNC-ZD 2022, nr D, poz. 45, z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, z 8

listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, z 31

stycznia 2023 r., II CSKP 941/22, z 25 maja 2023 r., II CSKP 1311/22 i z 28 lipca

2023 r., II CSKP 611/22).

W orzecznictwie zostało też wyjaśnione zagadnienie prawne dotyczące

wpływu braku możliwości oszacowania przez kredytobiorcę-konsumenta przyszłych

świadczeń na ocenę abuzywności postanowień umownych. Dotyczy ono w istocie

wykładni art. 3851 § 1 i 2 k.c. z uwzględnieniem przepisów dyrektywy 93/13.

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej konsekwentnie wskazuje, że

przejrzystość postanowienia umownego obejmuje nie tylko jego brzmienie, lecz

także możliwość oceny jego ekonomicznych skutków przez konsumenta – w tym

również możliwość oszacowania wysokości świadczenia (por. np. wyroki z 30

kwietnia 2014 r., C-26/13, Kásler i Káslerné Rábai, ECLI:EU:C:2014:282, pkt 71–74

i z 20 września 2017 r., C-186/16, Andriciuc, ECLI:EU:C:2017:703, pkt 49-51).

Krajowe orzecznictwo przyjmuje jednolite stanowisko, zgodnie z którym

I CSK 1639/24

11

postanowienia umowne, które pozostawiają bankowi swobodę kształtowania

zobowiązań konsumenta bez mechanizmu obiektywnej kontroli, a w konsekwencji

bez możliwości oszacowania wartości świadczeń mogą być uznane za abuzywne

(zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18 i z 6

czerwca 2023 r., II CSKP 459/22 oraz postanowienie z 21 marca 2024 r., I CSK

681/23). Brak możliwości oszacowania przyszłych świadczeń może stanowić

przesłankę do uznania postanowienia umownego za niejednoznaczne, jednak nie

przesądza o jego abuzywności per se. Ocena taka wymaga każdorazowo analizy

konkretnej treści postanowienia, jego funkcji w umowie oraz stopnia

poinformowania konsumenta o ryzyku ekonomicznym (por. m.in. wyroki: z 8

listopada 2022 r., II CSKP 1153/22; z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22; z 25

października 2023 r., II CSKP 820/23; z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22; z 13 maja

2022 r., II CSKP 293/22; z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18).

W świetle powyższego Sąd Najwyższy stwierdza, że skarżący nie wykazał,

aby w dacie orzekania w przedmiocie przedsądu istniała potrzeba ponownego

odniesienia się do wskazanych przepisów oraz poruszonej problematyki.

Argumenty zawarte we wniosku, zestawione z motywami zaskarżonego wyroku

oraz uwzględniając aktualny dorobek orzeczniczy Sądu Najwyższego, nie wskazują

na konieczność kolejnej wypowiedzi w objętej nim materii – z uwzględnieniem

publicznoprawnego charakteru skargi kasacyjnej oraz jej funkcji wykraczającej poza

ochronę interesu indywidualnego.

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego – na stosowny wniosek zawarty

w odpowiedzi na skargę kasacyjną – orzeczono na podstawie art. 108 § 1 k.p.c.,

obciążając nimi na podstawie art. 98 § 1 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.

stronę pozwaną, która przegrała sprawę w postępowaniu kasacyjnym.

I CSK 1639/24

12

Dariusz Dończyk

(A.G.)

[a.ł]