Sąd Najwyższy odrzucił skargę kasacyjną powoda w sporze o zapłatę ponad 5,5 mln zł

Wyrokiem z 12 stycznia 2024 r., IX GC 619/15, Sąd Okręgowy w Lublinie

odmówił odrzucenia pozwu i oddalił powództwo inwestora przeciwko wykonawcy

o zapłatę 4 506 115,98 zł z odsetkami tytułem naprawienia szkody wynikłej

z nienależytego wykonania umowy o roboty budowlane poprzez zamontowanie

regałów do produkcji pieczarek niespełniających wymagań prawa administracyjnego

do takiej produkcji.

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Lublinie oddalił

apelację inwestora.

Powodowy inwestor wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu drugiej instancji

w całości. Wniósł o przyjęcie skargi do rozpoznania ze względu na występowanie

w sprawie istotnych zagadnień prawnych, tj. istnieniu konieczności rozważenia

naruszenia przepisów postępowania:

1) zwłaszcza art. 378 § 1 i art. 385 w zw. z art. 391, 378 § 1 i art. 382 k.p.c.,

polegającego na przyjęciu przez Sąd drugiej instancji za własne ustaleń faktycznych

Sądu pierwszej instancji, bez jakichkolwiek merytorycznych rozważań w tej kwestii,

w sytuacji, gdy zarzuty apelacji obejmowały przede wszystkim sprzeczność ustaleń

sądu pierwszej instancji ze zgromadzonym materiałem dowodowym;

2) art. 379 pkt 4 i 5 k.p.c., polegającego na:

a) wydaniu orzeczenia przez Sąd w składzie sprzecznym z prawem,

z udziałem sędziego powołanego na wniosek „neoKRS”;

b) pozbawieniu skarżącego inwestora możliwości obrony swoich praw

na skutek odmówienia mu pełnomocnika z urzędu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich

uzasadnienie (art. 3984 § 1 pkt 2 k.p.c.) oraz odrębny od podstaw kasacyjnych

wniosek o przyjęcie do skargi rozpoznania i jego uzasadnienie (art. 3984 § 2 k.p.c.).

Powodowy inwestor zawarł w skardze wniosek o przyjęcie, lecz nie przytoczył

podstaw (zarzutów) kasacyjnych. Brak przytoczenia podstaw kasacyjnych nie

I CSK 1691/25

3

podlega usunięciu (art. 3986 k.p.c. a contrario). Dlatego Sąd Najwyższy odrzucił

skargę kasacyjną powoda (art. 3986 § 3 k.p.c.).

2. Kolejną wadą skargi kasacyjnej jest oznaczenie wartości przedmiotu

zaskarżenia na 5 831 009 zł. co narusza art. 368 § 2 w zw. z art. 39821 k.p.c.

(wartością przedmiotu zaskarżenia apelacji była suma 5 545 609 zł) Wada ta jest

wprawdzie usuwalna, lecz ze względu na nieusuwalność wady polegającej na

naruszeniu art. 3984 § 1 pkt 2 k.p.c.

3. Nawet w przypadku założenia, że wskazane przez skarżącego podstawy

wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania są jednocześnie podstawami

kasacyjnymi, skarga nie nadawała się do przyjęcia do rozpoznania. Nie zachodzi

zarzucona nieważność postępowania z powodu składu sądu sprzecznego z prawem.

Istnieje spór o wykładnię art. 187 ust. 1 pkt 2 Konstytucji RP: czy przepis ten

pozostawił ustawie wskazanie organu wybierającego 15 sędziów do KRS, czy też

przepis ten zakłada w sposób dorozumiany, że ten organ powinien zostać wyłoniony

przez sędziów. Jednak spór ten jest bez znaczenia dla oceny zgodności składu sądu

z przepisami prawa (art. 379 pkt 4 k.p.c.). Sporny art. 9a u. o KRS, stanowiący

o wyborze 15 sędziów do KRS przez Sejm, nie dotyczy powoływania sędziów.

Analogicznie spór o konstytucyjność ordynacji wyborczej do Sejmu i Senatu nie ma

wpływu na obowiązywanie ustaw przyjętych przez władzę ustawodawczą, wyłonioną

w sposób sprzeczny z Konstytucją. Jeżeli Trybunał Konstytucyjny stwierdza

niezgodność ordynacji wyborczej z Konstytucją, to wyrok ten stosuje się dopiero przy

następnych wyborach (art. 190 ust. 3 Konstytucji). Sporne jest, czy określając skutki

wyroku Trybunał może określić datę wygaśnięcia kadencji Sejmu lub Senatu, czyli

postanowić o jej skróceniu ze względu na wybór tych organów w sposób sprzeczny

z Konstytucją. Jednak niewątpliwie Trybunał Konstytucyjny nie może skrócić kadencji

żadnego organu z mocą wsteczną i nie może postanowić o nieobowiązywaniu

jakiejkolwiek ustawy ze względu na jej uchwalenie przez władzę ustawodawczą

wybraną na podstawie niekonstytucyjnej ustawy.

Ustawa o Krajowej Radzie Sądownictwa reguluje procedurę podejmowania

uchwał w przedmiocie wniosku do Prezydenta RP o powołanie sędziego na urząd

i jest to procedura, niekwestionowana w skardze kasacyjnej, odrębna od

kwestionowanej procedury wyboru 15 sędziów do KRS. Ponadto nawet stwierdzenie

przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności tej procedury z Konstytucją nie mogłoby

I CSK 1691/25

4

być podstawą do przyjęcia sprzeczności z prawem składów z udziałem sędziów

powołanych w niekonstytucyjnej procedurze - ze względu na nieusuwalność sędziów

(art. 180 pkt 1 Konstytucji). Niezależenie od braku wpływu sposobu wyboru sędziów

do KRS na ważność powołań na urząd sędziego, Trybunał Konstytucyjny wyrokiem

z 25 marca 2019 r., K 12/18, stwierdził zgodność art. 9a u. o KRS z Konstytucją, co

wiąże wszystkie organy Rzeczypospolitej Polskiej (art. 190 ust. 1 Konstytucji).

4. Nie zachodzi także nieważność postępowania z powodu odmowy

ustanowienia pełnomocnika urzędu. Tylko w wyjątkowych sytuacjach nieprzyznanie

pełnomocnika pozbawia stronę możności obrony jej praw, a tym samym prowadzi do

nieważności postępowania (art. 379 pkt 5 k.p.c.). Takich okoliczności, rzeczywiście

pozbawiających skarżącego możności działania przed Sądem odwoławczym,

skarżący nie przedstawił. Ponadto skarżący był reprezentowany przez adwokatów

i radców prawnych przez większość postępowania w obu instancjach. Pozew został

sporządzony przez radcę prawnego, a następnie był reprezentowany kolejno przez

adwokata i kolejnego radcę prawnego. Apelację skarżący sporządził samodzielnie,

chociaż miał wówczas adwokata, z którym stawił się na rozprawie apelacyjnej

28 listopada 2024 r. Skarżący nie wskazał, jakich czynności procesowych zaniechał

w okresie, w którym nie miał pełnomocnika.

5. Przyjęcie przez sąd drugiej instancji za własne ustaleń sądu pierwszej

instancji, bez oceny zarzutów apelacyjnych dotyczących tych ustaleń, może

naruszać art. 387 § 21 k.p.c., lecz nie narusza przepisów powołanych przez

skarżącego: art. 378 § 1 i art. 385 w zw. z art. 391 i 382 k.p.c..

Art. 378 § 1 k.p.c. zabrania uwzględniania zarzutów niepodniesionych

w apelacji. Ponieważ prawo materialne sąd drugiej instancji stosuje prawidłowo

niezależnie od zarzutów apelacji, a nieważność postępowania bierze pod uwagę

z urzędu, art. 378 § 1 k.p.c. w istocie zakazuje uwzględniania z urzędu naruszeń

przepisów postępowania nieprowadzących do nieważności postępowania. Skarżący

zarzuca, że Sąd Okręgowy naruszył art. 233 k.p.c., a Sąd drugiej instancji

bezpodstawnie nie podzielił tego zarzutu. Jeżeli zarzuty naruszenia art. 233 k.p.c.

były zasadne, to Sąd odwoławczy naruszył ten przepis, a nie art. 378 § 1 k.p.c. Przez

przyjęcie za własne ustaleń faktycznych Sądu pierwszej instancji ustalenia te stały

się ustaleniami Sądu Apelacyjnego, wraz z wywodami uzasadniającymi te ustalenia.

Strona zamierzająca skarżyć naruszenie art. 233 k.p.c. nie może zarzucać

I CSK 1691/25

5

ograniczenia się przez sąd drugiej instancji do przyjęcia bez uzasadnienia ustaleń

sądu pierwszej instancji, jeżeli uzasadnienie sądu pierwszej instancji da się

skontrolować pod kątem prawidłowego stosowania art. 233 k.p.c.

Naruszeniem art. 382 k.p.c. może być orzeczenie na podstawie faktu

poznanego przez sąd poza postępowaniem, np. w oparciu o publikacje, informacje

z mediów społecznościowych lub dokumenty z akt innej sprawy, jeżeli sąd nie

przeprowadził dowodu w sposób jawny dla stron. Nienależyte uzasadnienie przyjęcia

za własne ustaleń sądu pierwszej instancji nie stanowi naruszenia tego przepisu.

Artykuł 391 k.p.c. nakazuje stosowanie odpowiednio w postępowaniu przed

sądem drugiej instancji odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem

pierwszej instancji. Skarżący nie wskazał przepisu o postępowaniu przed sądem

pierwszej instancji bezpodstawnie niezastosowanego przez Sąd odwoławczy lub

zastosowanego wadliwie.

6. Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. pozwanemu przysługuje od skarżącego zwrot

kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki

minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

7. Wniesienie skargi kasacyjnej bez przytoczenia podstaw kasacyjnych jest tak

rażącym naruszeniem art. 3984 § 1 k.p.c., że żądanie przyznania od Skarbu Państwa

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej stanowi nadużycie prawa. Dlatego Sąd

Najwyższy odmówił przyznania tych kosztów (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z 5 kwietnia 2023 r., II CNPP 29/22, oraz powołane tam orzeczenia).

(G.G.)

[a.ł]