Bank chciał uznać kredyt frankowy za złotowy, SN odmówił przyjęcia skargi

Wyrokiem z 21 lipca 2022 r., XXV C 2727/18, Sąd Okręgowy w Warszawie

oddalił powództwo główne, ustalił, że zapisy regulaminu i umowy regulujące sposób

zaliczania spłat kredytu w złotych na poczet zadłużenia wyrażonego we frankach

szwajcarskich (CHF) nie wiążą powodowych kredytobiorców i oddalił powództwo

ewentualne w pozostałym zakresie.

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Warszawie

zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że ustalił nieważność umowy kredytu

w całości i zasądził od pozwanego banku na rzecz kredytobiorców zwrot spłat

z odsetkami zastrzegając, iż spełnienie świadczenia nastąpi za jednoczesnym

I CSK 1713/24

2

zaofiarowaniem bankowi przez kredytobiorców 245 000 zł tytułem zwrotu

wypłaconego kredytu lub zabezpieczenia tego roszczenia.

Sąd drugiej instancji ustalił, że 21 listopada 2007 r. powodowie zawarli

z poprzednikiem prawnym pozwanego banku umowę kredytu hipotecznego,

indeksowanego do CHF, w której bank zobowiązał się oddać do dyspozycji

kredytobiorców 245 000 zł, indeksowaną do CHF, na okres 300 miesięcy.

Sąd drugiej instancji uznał, że postanowienia umowy kredytu dotyczące

indeksacji mogą być uznane za abuzywne, o ile nie zostały sformułowane w sposób

jednoznaczny (art. 3851 § 1 k.c.), czyli nie zostały wyrażone prostym i zrozumiałym

językiem w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13. Brak jest podstaw, aby uznać,

że klauzule waloryzacyjne zostały wyrażone w umowie kredytu w sposób jasny

i precyzyjny. Przede wszystkim strona powodowa jako konsument nie została przed

zawarciem umowy poinformowana przez przedsiębiorcę o ryzyku kursowym

w sposób, który mógłby uzasadniać przyjęcie, że główne świadczenie zostało

sformułowane w sposób jednoznaczny.

Bez znaczenia jest fakt złożenia przez kredytobiorców oświadczenia, iż są

świadomi ryzyka kursowego, związanego ze zmianą kursu waluty indeksacyjnej

w stosunku do złotego, w całym okresie kredytowania i akceptuje to ryzyko.

Formalne poinformowanie strony powodowej o ryzyku kursowym nie jest

wystarczające dla uznania postanowień umowy dotyczących mechanizmu

indeksacji za transparentne. Skutkiem zawarcia w umowie klauzul indeksacyjnych

jest ryzyko kursowe, ponoszone przez obie strony umowy, przy czym ryzyko

ponoszone przez przedsiębiorcę jest ograniczone, zaś ryzyko konsumenta nie jest

niczym ograniczone.

Sąd drugiej instancji wskazał, że za niedozwolone postanowienia umowne

należy uznać te klauzule zawarte w umowie z konsumentem, które uzależniają

wysokość kwoty w jakiej kredyt ma być wypłacony i zwrócony od decyzji tylko

jednej ze stron, w dodatku strony silniejszej. Wobec konkluzji, że umowa kredytu

zawierająca abuzywne klauzule obejmujące główne świadczenia stron jako

nieważna (bezskuteczna) ex lege nie wiąże stron ze skutkiem ex tunc, roszczenie

I CSK 1713/24

3

kredytobiorców o zwrot spełnionego świadczenia było zasadne w świetle art. 410

k.c.

Pozwany bank wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze

względu na wystąpienie w sprawie istotnych zagadnień prawnych:

1) czy wobec umożliwienia kredytobiorcom posiadającym kredyty

denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska dokonywania

spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania przedterminowej spłaty pełnej

lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie na podstawie wyżej

powołanego art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, wziąwszy pod uwagę aksjomat

racjonalności krajowego ustawodawcy, uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty

denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska są kredytami

udzielonymi w złotych polskich, skoro dokonanie przez kredytobiorcę spłaty raty

kapitałowo- odsetkowej albo dokonanie przedterminowej spłaty pełnej lub

częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w walucie, do której denominowany lub

indeksowany jest kredyt, prowadzi do skutecznego spełnienia świadczenia

wynikającego ze stosunku zobowiązaniowego w postaci umowy kredytu oraz

zaspokojenia wierzyciela w osobie kredytodawcy, bez konieczności dokonywania

jakichkolwiek przeliczeń bądź innych operacji walutowych wpłacanych przez

kredytobiorcę środków w walucie innej, niż waluta krajowa;

2) czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych

w umowie o kredyt indeksowany do waluty obcej klauzul odnoszących się do

indeksacji kredytu kursem waluty obcej za niedozwolone (nieuczciwe) warunki

umowne i w konsekwencji przyjęcia upadku umowy jako konsekwencji

wyeliminowania z niej mechanizmu indeksacji, kierując się zasadą utrzymania

umowy w mocy oraz mając na uwadze postulat przywrócenia sytuacji prawnej i

faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w przypadku braku

nieuczciwych warunków umownych, prawidłowe jest odwołanie się, jako do

podstawy dla określenia oprocentowania zobowiązań kredytowych wyrażonych w

walucie polskiej, do stawki referencyjnej WIBOR;

oraz ze względu na potrzebę wykładni pojęcia interesu prawnego w art. 189

k.p.c.

I CSK 1713/24

4

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Obydwa przedstawione zagadnienia prawne zmierzają do możliwości

obowiązywania umowy mimo niedozwolonego charakteru postanowień kursowych.

Uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, do

rangi zasady prawnej podniesiono tezy:

1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;

2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w

pozostałym zakresie.

Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają

przyjęcie skargi kasacyjnej w oparciu o powyższe podstawy, gdyż wykluczają

istnienie stosunku prawnego po usunięciu z treści umowy kredytu indeksowanego

źródła kursu walutowego. W celu uwzględnienia wniosku o przyjęcie skargi do

rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę Sądu drugiej instancji o

nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych ustanowionych w umowie lub

zakwalifikowaniu umowy jako umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej.

Należy przy tym zaznaczyć, że na podstawie art. 3852 k.c. dla stosowania

art. 3851 k.c. istotna jest chwila zawarcia umowy (uchwały w składzie 7 sędziów SN

z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2, z 7 maja 2021 r., III

CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56), a nie ewentualne, późniejsze zmiany

nieważnej umowy lub stanu prawnego (jak wejście w życie art. 69 ust. 3 pr.bank.),

chyba że przepisy przejściowe stanowiłyby o sanowaniu nieważnych umów.

Wykładni nie wymaga także art. 189 k.p.c. co do tego, czy w sytuacji, gdy

kredytobiorcy przysługuje roszczenie o zapłatę, ma on interes prawny do

wytoczenia powództwa wyłącznie o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego.

I CSK 1713/24

5

Wprawdzie art. 189 k.p.c. nie może być podstawą ustalenia nieważności umowy,

gdyż nieważność umowy jest jedynie przesłanką rozstrzygnięcia o innych

żądaniach, w tym o żądaniu ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku kredytu.

Jednak w praktyce orzeczniczej przyjęło się orzekanie o ważności umowy

rozumianej jako skrótowe określenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego

mającego powstać na mocy spornej umowy. Przy tym dopóki nieważna umowa nie

zostanie wykonana w całości lub z innych przyczyn nie przestanie wiązać, strona

umowy ma interes prawny w ustaleniu nieistnienia stosunku kredytu, tj. nieważności

umowy kreującej ten stosunek, niezależnie od roszczeń powstałych w związku z

wykonaną częścią umowy.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.

oddalił wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania.

Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. kredytobiorcom przysługuje od skarżącego

zwrot kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki

minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

(G.G.)

[SOP]