Kasacja spółki S. w sporze o kredyt indeksowany do franka nie została przyjęta

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest

I CSK 1719/25

2

sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego

w kwestii przyjęcia bądź odmowy jej przyjęcia do rozpoznania wynika z oceny,

czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o których jest mowa

w art. 3989 § 1 k.p.c.

Pozwany wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na

występujące w sprawie istotne zagadnienia prawne, które ujął w formie pytań: - „czy

na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu postanowienia

abuzywnego, tj. na etapie poprzedzającym etap zastępowania postanowienia

abuzywnego przepisem dyspozytywnym, o którym mowa w orzeczeniach TSUE

C-26/13 Kasler, C-260/18 Dziubak i C-932/19 OTP Jelzalogbank Zrt, dopuszczalne

jest ustalenie treści umowy (stosunku prawnego) w zakresie, który był regulowany

przez abuzywną normę, na podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z art.

41 ustawy – Prawo wekslowe lub art. 56 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c. lub art. 56 k.c.

w zw. ze wskazanymi kilkudziesięcioma przepisami, z których na zasadzie analogii

iuris lub analogii legis wynika, że w polskim prawie obowiązuje generalna norma,

zgodnie z którą wartość waluty obcej określa się według kursu średniego NBP?”; -

„czy oceniając możliwości obowiązywania umowy kredytu indeksowanego do

franka szwajcarskiego, po usunięciu postanowienia abuzywnego zgodnie z prawem

krajowym, należy brać pod uwagę stan prawny z: (i) dnia zawarcia umowy, (ii) dnia

powstania sporu czy (iii) dnia orzekania?”; - „czy jeżeli bez abuzywnego

postanowienia umowa kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego nie może

obowiązywać, to dochodzi do automatycznej jego substytucji normą dyspozytywną,

o ile tylko zastosowanie środków krajowych zapewnia doprowadzenie do sytuacji,

jaka miałaby miejsce, gdyby umowa nie zawierała tego abuzywnego

postanowienia?”; - „czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis

dyspozytywny, który znajduje zastosowanie z mocy prawa (automatycznie)

w miejsce abuzywnej klauzuli kursowej określającej sposób ustalenia kursu franka

szwajcarskiego, na potrzeby operacji związanych z indeksowaniem przy wypłacie

i przy spłacie kredytu?”.

Skarżący wniósł również o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

z uwagi na potrzebę wykładni art. 3851 § 1 i 2 k.c., jako wywołującego

I CSK 1719/25

3

rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego dotyczące tego, które

postanowienia charakterystyczne dla umów kredytu indeksowanych do franka

szwajcarskiego są abuzywne, w przypadku stwierdzenia przez sąd, że uprawnienie

banku do ustalania kursu franka szwajcarskiego narusza rażąco interesy

konsumenta i jest niezgodne z dobrymi obyczajami: czy abuzywna jest wówczas

wyłącznie klauzula kursowa określająca sposób ustalenia wartości franka

szwajcarskiego, czy też wszystkie postanowienia dotyczące indeksacji kredytu, tj.

klauzula kursowa i klauzula ryzyka walutowego stanowiąca, że wysokość

zobowiązań z umowy kredytu zależna jest od zmiennej na przestrzeni

obowiązywania umowy wartości waluty obcej?

Zgodnie z ustaloną linią orzecznictwa, powołanie się na

występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jako na przesłankę

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga wskazania na problem

o charakterze abstrakcyjnym, nierozstrzygnięty w dotychczasowym orzecznictwie

i wymagający pogłębionej wykładni. Skarżący powinien to zagadnienie sformułować

oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą tezę o możliwości

rozbieżnych ocen prawnych w związku ze stosowaniem przepisów, na tle których

ono powstało. Zagadnienie powinno być ponadto „istotne” z uwagi na wagę

problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla systemu prawa. Skoro jednak

skarga kasacyjna jest wnoszona w konkretnej sprawie, to zarówno charakter

rozpoznawanego roszczenia, jak i ustalony przez sądy meriti stan faktyczny, którym

Sąd Najwyższy byłby związany (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.), musi

pozostawać w związku z przedstawionym przez skarżącego zagadnieniem

prawnym i pozwalać na jego rozstrzygnięcie.

O potrzebie wykładni przepisów prawnych jako przesłance przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania można mówić wtedy, gdy z mającego zastosowanie lub

mogącego mieć zastosowanie w sprawie przepisu dekodowane są różne normy

prawne, a brak jest wypowiedzi w doktrynie i orzecznictwie, które by te różnice

usuwały i wyjaśniały przyczyny ich występowania. Przepisy, o wykładnię których

zabiega pozwany i na tle których sformułował przytoczone pytania, były w ostatnich

miesiącach przedmiotem wykładni Trybunału Sprawiedliwości UE oraz Sądu

I CSK 1719/25

4

Najwyższego. Problemy sformułowane przez skarżącego można zatem uznać za

wyjaśnione.

W judykaturze Sądu Najwyższego obecnie dominuje pogląd, że klauzule

kształtujące mechanizm indeksacji, zastrzeżone w umowie kredytu złotowego

indeksowanego do waluty obcej (denominowanego w walucie obcej), określają

główne świadczenie kredytobiorcy (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia

2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20). Pogląd ten uwzględnia

stanowisko Trybunału Sprawiedliwości UE, w orzecznictwie którego podkreśla się,

że za postanowienia umowne mieszczące się w pojęciu „głównego przedmiotu

umowy” w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 należy uważać te, które

określają podstawowe świadczenia w ramach danej umowy i które z tego względu

charakteryzują tę umowę (por. wyroki TSUE z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13, Kásler

i Káslerné Rábai, pkt 49-50; z 26 lutego 2015 r., C-143/13, Matei, pkt 54; z 23

kwietnia 2015 r., C-96/14, Van Hove, pkt 33; z 20 września 2017 r., C-186/16,

Andriciuc i in., pkt 35). Za takie uznawane są klauzule indeksacyjne (waloryzacyjne),

jak i postanowienia odnoszące się do ustalonego w walucie obcej mechanizmu

waloryzacji świadczeń (określane niekiedy jako „klauzule ryzyka walutowego”),

które wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy – konsumenta ryzykiem zmiany kursu

waluty i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu (zob. wyroki TSUE

z 20 września 2017 r., C-186/16, Andriciuc i in., pkt 37; z 20 września 2018 r.,

C-51/17, OTP Bank i OTP Faktoring, pkt 68; z 14 marca 2019 r., C-118/17, Dunai,

pkt 48; z 3 października 2019 r., C-260/18, Dziubak, pkt 44).

W wyroku z 30 września 2020 r., I CSK 556/18 Sąd Najwyższy wyjaśnił,

że za postanowienia umowne mieszczące się w pojęciu „głównego przedmiotu

umowy” w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 należy uważać te, które

określają podstawowe świadczenia w ramach danej umowy i które z tego względu

charakteryzują tę umowę. Za takie uznawane są m.in. postanowienia (określane

niekiedy jako „klauzule ryzyka walutowego”), które wiążą się z obciążeniem

kredytobiorcy-konsumenta ryzykiem zmiany kursu waluty i związanym z tym

ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu.

I CSK 1719/25

5

Klauzule waloryzacyjne, które nie zostały wyrażone w umowie kredytu

w sposób jasny i precyzyjny, podlegają badaniu pod kątem spełnienia przesłanek z

art. 3851 § 1 k.c. W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości UE wyjaśniono, że

wymaganie wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem

nakazuje, by umowa przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działanie

mechanizmu, do którego odnosi się ów warunek, a także, w zależności od

przypadku, związek między tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym

w innych warunkach, tak by konsument był w stanie oszacować, w oparciu

o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy

konsekwencje ekonomiczne. Postanowienia umowy (regulaminu), określające

zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie

kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie

kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień

umownych.

Postanowienia analogiczne do ocenianych w niniejszej sprawie były już

wielokrotnie przedmiotem badania Sądu Najwyższego (zob. np. wyrok Sądu

Najwyższego z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, nr 11, poz. 134).

Sąd Najwyższy wyjaśnił zatem, że postanowienia umowy (regulaminu), określające

zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie

kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie

kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień

umownych, bowiem kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny

z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Sprzeczność z dobrymi

obyczajami i naruszenie interesów konsumenta polega w tym przypadku na

uzależnieniu wysokości świadczenia banku oraz wysokości świadczenia

konsumenta od swobodnej decyzji banku. Zarówno przeliczenie kwoty kredytu na

złotówki w chwili jego wypłaty, jak i przeliczenie odwrotne w chwili wymagalności

poszczególnych spłacanych rat, służy bowiem określeniu wysokości świadczenia

konsumenta. Takie postanowienia, które uprawniają bank do jednostronnego

ustalenia kursów walut, są nietransparentne i pozostawiają pole do arbitralnego

działania banku. W ten sposób obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym

ryzykiem oraz naruszają równorzędność stron. Skonstruowane w ten sposób,

I CSK 1719/25

6

w ślad za wzorcem stosowanym przez bank, uregulowanie umowne są

niedopuszczalne, niezależnie od tego, czy swoboda przedsiębiorcy

(banku) w ustaleniu kursu jest pełna, czy też w jakiś sposób ograniczona, np.

w razie wprowadzenia możliwych maksymalnych odchyleń od kursu

ustalanego z wykorzystaniem obiektywnych kryteriów.

Abuzywne klauzule indeksacyjne są od początku, z mocy samego prawa,

dotknięte bezskutecznością na korzyść kredytobiorcy, chyba że następczo

udzieli on świadomej i wolnej zgody na te klauzule i w ten sposób przywróci ich

skuteczność z mocą wsteczną (zob. uchwałę siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

– zasada prawna – z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56).

Powodowie takiej zgody nie udzielili, o czym świadczą jej twierdzenia i zarzuty

podnoszone w toku procesu.

Jak wyjaśniono w orzecznictwie Sądu Najwyższego, jeżeli eliminacja

niedozwolonego postanowienia umownego doprowadzi do takiej deformacji

regulacji umownej, że na podstawie pozostałej jej treści nie da się odtworzyć treści

praw i obowiązków stron, to nie można przyjąć, iż strony pozostają związane

pozostałą częścią umowy. Koresponduje to z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, który

przewiduje, że nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców

lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa

w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po

wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków.

W wyroku z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, Trybunał Sprawiedliwości UE

orzekł, że wykładni art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy dokonywać

w ten sposób, że z jednej strony nie stoją one na przeszkodzie temu, by sąd

krajowy usunął jedynie nieuczciwy element warunku umowy zawartej między

przedsiębiorcą a konsumentem, w wypadku gdy odstraszający cel tej dyrektywy

jest realizowany przez krajowe przepisy ustawowe regulujące korzystanie z niego,

o ile element ten stanowi odrębne zobowiązanie umowne, które może być

przedmiotem indywidualnej kontroli pod kątem nieuczciwego charakteru. Z drugiej

strony przepisy te stoją na przeszkodzie temu, by sąd odsyłający usunął jedynie

nieuczciwy element warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą

I CSK 1719/25

7

a konsumentem, jeżeli takie usunięcie sprowadzałoby się do zmiany treści tego

warunku poprzez zmianę jego istoty.

Wyeliminowanie z łączącej strony umowy abuzywnych postanowień

umownych rodzi zatem konieczność dokonania oceny, czy umowa w pozostałym

zakresie jest możliwa do utrzymania. Sąd meriti rozważył tę kwestię, uznając, że

obowiązywanie umowy po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków jest w takim

przypadku niemożliwe. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy, wyeliminowanie ryzyka

kursowego, charakterystycznego dla umowy kredytu indeksowanego do waluty

obcej i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, jest

równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, że należy ją uznać za

umowę o odmiennej istocie i charakterze, choćby nadal chodziło tu tylko o inny

podtyp czy wariant umowy kredytu. Oznacza to z kolei, że po wyeliminowaniu tego

rodzaju klauzul utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest

możliwe, co przemawia za opowiedzeniem się o jej nieważności (wyrok Sądu

Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18). Wyeliminowanie abuzywnych

klauzul przeliczeniowych nie prowadzi do utrzymania w mocy kredytu

indeksowanego kursem CHF jako kredytu złotowego oprocentowanego według

stawki LIBOR (wyrok Sądu Najwyższego z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22); to

samo dotyczy kredytu denominowanego kursem CHF (wyrok Sądu Najwyższego

z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22).

Stwierdzenie nieważności umowy mieści się w zakresie sankcji, jaką

dyrektywa 93/13 przewiduje w związku z wykorzystywaniem przez przedsiębiorcę

nieuczciwych postanowień umownych. Zagwarantowana konsumentom przez

przepisy tej dyrektywy ochrona ukierunkowana jest m.in. na osiągnięcie skutku

prewencyjnego, o czym mowa w jej art. 7, tj. zniechęcenia przedsiębiorców do

wykorzystywania w zawieranych umowach nieuczciwych postanowień umownych.

W wyroku z 6 marca 2019 r. (C-70/17 i C-179/17, Abanca Corporación Bancaria SA

i Bankia SA, pkt 54) Trybunał Sprawiedliwości UE wykluczył, aby sąd krajowy mógł

zmieniać treść nieuczciwych warunków zawartych w umowach. Wbrew zatem

twierdzeniom pozwanego, nie byłoby uprawnione zastąpienie przez sąd

postanowień niedozwolonych innymi, polegającymi np. na odwołaniu się do kursu

I CSK 1719/25

8

walut stosowanego przez Narodowy Bank Polski. Rozwiązanie takie stałoby

w sprzeczności z celami prewencyjnymi dyrektywy 93/13.

W orzecznictwie krajowym szeroko wypowiedziano się również

o niemożności uzupełnienia postanowień umownych normami zawartymi

w przepisach wskazanych przez pozwanego.

Oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 3851 § 1 k.c.),

dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy (uchwała składu siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1,

poz. 2). Wykładnia językowa art. 3851 § 1 zdanie pierwsze k.c. nie stwarza

podstaw do przyjęcia, że w ramach oceny abuzywności postanowienia istotny jest

sposób jego stosowania przez przedsiębiorcę. Decydujące znaczenie ma nie to,

w jaki sposób przedsiębiorca stosuje postanowienie i dla kogo jest to korzystne,

lecz to, w jaki sposób postanowienie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta.

Z przepisu wynika, że przedmiotem oceny jest samo postanowienie, a więc

wyrażona w określonej formie (przeważnie słownej) treść normatywna, tzn. norma

lub jej element określający prawa lub obowiązki stron (zob. uchwałę siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z 20 listopada 2015 r., III CZP 17/15), a jej punktem

odniesienia – sposób oddziaływania postanowienia na prawa i obowiązki

konsumenta. Samo postanowienie może bezpośrednio kształtować prawa

i obowiązki tylko w sensie normatywnym, wpływając na zakres i strukturę praw lub

obowiązków stron. Taka interpretacja pozostaje w zgodzie z powszechnie

akceptowanym poglądem, że art. 3851 k.c. jest instrumentem kontroli treści umowy

(stosunku prawnego). To, w jaki sposób postanowienie jest stosowane, jest kwestią

odrębną, do której art. 3851 § 1 zdanie pierwsze k.c. wprost się nie odnosi (zob.

uchwałę Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17). Sankcje będące

konsekwencją abuzywności postanowień umownych działają ze skutkiem ex tunc,

co oznacza, że zdarzenia o charakterze następczym w stosunku do daty zawarcia

umowy zawierającej klauzule abuzywne pozostają bez znaczenia dla takiego

charakteru tych postanowień umownych (wyjątek stanowi wola konsumenta).

Abuzywności poszczególnych klauzul zawartych w umowie kredytu zawartej

przez strony nie wyeliminowało zatem wprowadzenie w 2011 r. ust. 3 do art. 69

I CSK 1719/25

9

Prawa bankowego, w wyniku czego kredytobiorcy uzyskali w ramach umowy

o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska

możliwość dokonywania spłat rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania

przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio

w walucie obcej. Ta nowelizacja miała na celu wyeliminowanie tzw. spreadów

bankowych, a nie zmianę istoty umowy kredytowej. Nowelizacja nie doprowadziła

do przekształcenia zawartej wcześniej umowy w umowę o kredyt walutowy.

W razie stwierdzenia abuzywności klauzuli ryzyka walutowego i klauzul

przeliczeniowych utrzymanie umowy nie jest możliwe z prawnego punktu widzenia.

Jest tak zwłaszcza wówczas, gdy unieważnienie tych klauzul doprowadziłoby nie

tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnic kursów walutowych, ale

również – pośrednio – do zaniknięcia ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio

związane z indeksacją kredytu do waluty. W konsekwencji art. 6 ust. 1 dyrektywy

93/13 nie stoi na przeszkodzie temu, aby sąd krajowy, po stwierdzeniu

nieuczciwego charakteru niektórych warunków umowy kredytu indeksowanego do

waluty obcej i oprocentowanego według stopy procentowej bezpośrednio

powiązanej ze stopą międzybankową danej waluty, przyjął, zgodnie z prawem

krajowym, że ta umowa nie może nadal obowiązywać bez takich warunków z tego

powodu, iż ich usunięcie spowodowałoby zmianę charakteru głównego przedmiotu

umowy (zob. wyroki Trybunału Sprawiedliwości UE z 14 marca 2019 r., C-118/17,

pkt 52; z 5 czerwca 2019 r., C-38/17, HS, pkt 43; z 3 października 2019 r.,

C-260/18, pkt 44 i 45; wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK

382/19).

W orzecznictwie przyjęto, że w celu zrealizowania przez bank obowiązków

informacyjnych co do ryzyka walutowego i kursowego, które wiąże się dla

konsumenta z zawarciem umów kredytowych indeksowanych do waluty obcej

(denominowanych w walucie obcej) nie jest wystarczające wskazanie w umowie, że

ryzyko związane ze zmianą kursu waluty ponosi kredytobiorca oraz odebranie od

niego oświadczenia, zawartego we wniosku o udzielenie kredytu, o standardowej

treści, że został poinformowany o ponoszeniu ryzyka wynikającego ze zmiany

kursu waluty, przyjął do wiadomości i akceptuje to ryzyko. Istnieje obowiązek

ostrzegawczy instytucji finansowej, która oferując kredyt powiązany z walutą obcą

I CSK 1719/25

10

kredytobiorcy, niejednokrotnie takiemu, który nie ma zdolności kredytowej do

zaciągnięcia kredytu złotowego, powinna dołożyć szczególnej staranności

w zakresie wyraźnego wskazania zagrożeń wiążących się z takim produktem

finansowym. Zachowanie informacyjne banku powinno polegać na poinformowaniu

klienta o zakresie ryzyka kursowego w sposób jednoznaczny i zrozumiale

unaoczniający konsumentowi, który z reguły posiada elementarną znajomość rynku

finansowego, że zaciągnięcie tego rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne,

a efektem może być obowiązek zwrotu wielokrotnie wyższej od pożyczonej mimo

dokonywania regularnych spłat (zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 14

marca 2019 r., C-118/17, pkt 35; wyrok Sądu Najwyższego z 27 listopada 2019 r.,

II CSK 483/18, OSP 2021, nr 2, poz. 7).

Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem, aby konsument mógł udzielić

wolnej i świadomej zgody na związanie umową zawierającą klauzule abuzywne,

sąd krajowy powinien, w ramach krajowych norm proceduralnych i w świetle zasady

słuszności w postępowaniu cywilnym, wskazać stronom w sposób obiektywny

i wyczerpujący, konsekwencje prawne, jakie może pociągnąć za sobą usunięcie

nieuczciwego warunku, co jest szczególnie istotne wtedy, gdy niezastosowanie

może prowadzić do unieważnienia całej umowy, narażając ewentualnie

konsumenta na roszczenia restytucyjne, i to niezależnie od tego, czy strony są

reprezentowane przez pełnomocnika zawodowego (zob. wyrok Trybunału

Sprawiedliwości UE z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20; uchwałę Sądu Najwyższego z 7

maja 2021 r., III CZP 6/21). Skoro powodowie konsekwentnie obstawali przy

zgłoszonym żądaniu i objaśniali je nieważnością umowy łączącej ją z pozwanym,

deklarując przy tym świadomość konsekwencji, jakie system prawny łączy

z nieważnością umowy, to z inicjatywy pozwanego te deklaracje powodów nie

mogą być uznane za nieświadome.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. oraz –

co do kosztów postępowania – art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391

§ 1 k.p.c., § 2 pkt 6 w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców

prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1935), orzeczono jak w sentencji.

I CSK 1719/25

11

[dr]

[a.ł]